Haast geboden met onderzoek naar chemische aanval in Syrië

Een still uit video, waarop een vrijwilliger een man afspoelt met water na de vermeende chemische aanval in Douma.Beeld AFP

Hoewel niet bevestigd, lijkt het erop dat de Syrische stad Douma is getroffen door een chemische aanval. Beelden tonen slachtoffers met vergiftigingsverschijnselen die passen in het beeld dat bij zo'n aanval hoort.

Bij de beoordeling van het incident - de repercussies die het krijgt hangen deels hiervan af - is het belangrijk om te weten welk type wapen mogelijk is gebruikt: chloorgas of sarin?

Chloorgas is een makkelijk te vervaardigen en minder fataal middel dan het uiterst dodelijke sarin, dat doorgaans door regeringen wordt ontwikkeld. Chloorgas verstikt mensen, ze krijgen hevige oogirritaties en ze braken, maar meestal vallen er niet (veel) doden, zoals bij sarin. Vandaar dat de Amerikanen niet ingrepen in de vele gevallen waarbij chloorgas werd ingezet in het burgerconflict.

Toch kan ook chloorgas in sommige gevallen zeer dodelijk zijn, bijvoorbeeld bij blootstelling aan een hoge concentratie. Dat gebeurt wanneer het gas terechtkomt in kelders of afgesloten ruimten waaruit het niet kan ontsnappen. Het gas is zwaarder dan gewone lucht en zakt dus naar de grond. In Syrië is dat vaak een dodelijke combinatie, want bij bombardementen denken mensen juist veilig te zijn in kelders.

Uit de lucht?

Als niet chloorgas is ingezet maar gifgas, dan is het vrijwel zeker dat de Syrische regering erachter zit. De rebellen en jihadisten in Ghouta hebben voor zover bekend geen toegang tot dit type gifgas. Zij kunnen het niet uit het buitenland hebben gekregen, want Ghouta is al lange tijd omsingeld door het leger. Is er wel chloorgas gebruikt, dan kunnen in theorie alle strijdende partijen nog als verdachten worden aangemerkt, omdat het zo makkelijk is te verkrijgen.

Een andere zaak die uitsluitsel kan geven, is de wijze waarop het gas is ingezet en vooral het omhulsel waar het in zat. Is het gas bovendien vanuit de lucht afgeworpen, dan is het duidelijk dat het Syrische leger de dader is, want de jihadisten en rebellen beschikken niet over helikopters of straaljagers.

Dan is er nog de vraag over het motief. Wie heeft belang bij de inzet van chemische wapens? Allereerst het motief van de Syrische regering. Westerse analisten zeggen dat Assad door gebruik van chemische wapens de rebellen en jihadisten probeert te demoraliseren. Grijpt het Westen in en overleeft hij de strafmaatregelen, dan toont hij daarmee zijn durf en de veerkracht van zijn regime. Grijpt het Westen niet in, dan toont hij aan de jihadisten en rebellen dat niets of niemand hen meer kan redden.

Berekenend machtspoliticus 

Anderzijds blijft het opmerkelijk dat Assad, die bekendstaat als een berekenend machtspoliticus, met zo’n aanval, waarvan hij weet dat het een westerse reactie uitlokt, bereid zou zijn om al zijn overwinningen van de laatste maanden op het spel te zetten. Hij was duidelijk aan de winnende hand in Ghouta, en het voortbestaan van zijn regime werd tot gisteren niet bedreigd.

Dit is dan ook reden waarom Syrië en Rusland zeggen dat de jihadisten en de rebellen zelf achter de aanval zitten. Hun zaak is hopeloos, en zij kunnen alleen overleven als het Westen ingrijpt en de enige kans om zo’n interventie uit te lokken is door Assad het gebruik van chemische wapens in de schoenen te schuiven.

Aan de andere kant heeft het regime eerder gifgasaanvallen uitgevoerd, terwijl het ook toen ogenschijnlijk geen strategische redenen had om dat te doen.

Een verleden van manipulatie

Het probleem is dat alle partijen in het Syrische conflict een verleden hebben van manipulatie van feiten en bewijzen en de internationale opinie hun kant op proberen te sturen. Het enige dat uitsluitsel kan geven is onafhankelijk onderzoek. Vanavond komt de VN-Veiligheidsraad in een spoedzitting bijeen om over de kwestie te vergaderen. De vraag is of er een internationaal onderzoek komt en vooral of het op tijd komt, want de chemische stoffen die vrijkomen bij een aanval zijn niet blijvend.

Lees ook: Syrisch bewind beschuldigd van gifgasaanval in Douma

De internationale gemeenschap reageert geschokt op de eerste berichten uit de Syrische stad.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden