Haarzuilens rekent op happy end van sprookje

UTRECHT - “Bij het uitwerken van dit onderwerp verbaasde het mij in toenemende mate dat het een eeuw geleden mogelijk was dat een landgoedeigenaar een heel dorp kon verplaatsen om zijn wilde kasteelplan uit te voeren.”

Programmamaakster Ellen Klaus van 'Van gewest tot gewest' is voor de uitzending van zondag in de historie van het Utrechtse dorpje Haarzuilens en het daar staande kasteel De Haar gedoken. Je kunt zeggen dat het een Nederlands fenomeen is. In de jaren negentig van de vorige eeuw erfde baron Etienne van Zuylen van Nijevelt de kasteelruïne en de uitgestrekte gronden die erbij behoorden. Hij realiseerde daar met architect Pierre Cuypers een nieuw imposant kasteel met torens en alles wat er bij een echt sprookjesslot hoort. Het kasteeel kwam in een park te liggen en daarvoor moest het toenmalige dorpje wijken. Een kilometer verderop werd Haarzuilens herbouwd. Voor de aanleg van het park speelde geld ook geen enkele rol. Volwassen bomen werden aangevoerd, omdat de kasteelbewoner geen zin had te wachten totdat jonge aanplant eindelijk de moeite van het bekijken waard was.

Dat is nu een eeuw geleden. Haarzuilens viert op bescheiden wijze dit jubileum. Mét de kasteelbewoners, want de contacten met de familie zijn altijd hecht gebleven, al wonen de Van Zuylens een groot deel van het jaar in het buitenland. Het eeuwfeest vindt plaats onder niet al te vrolijke omstandigheden. Het kasteel oogt indrukwekkend, maar de schijn bedriegt. Recent onderzoek heeft uitgewezen dat het bouwwerk in elkaar dreigt te storten. Architect Cuypers dacht ten onrechte dat de fundamenten van de kasteelruïne het gewicht van zijn creatie konden torsen. Op korte termijn zijn maatregelen nodig. Daarmee is 49 miljoen gulden gemoeid. De kasteelbewoners willen daarvan twaalf miljoen opbrengen, de rest moet van de overheid komen. Maar niemand verwacht dat Nederland een van de meest aandachttrekkende kastelen ten onder zal laten gaan.

Een minstens zo grote bedreiging is de stadsuitbreiding van Utrecht. De nieuwbouwwijk Leidsche Rijn, die in de toekomst honderdduizend bewoners gaat huisvesten, heeft recreatiegebieden nodig. Die wil Utrecht verwezenlijken in de omgeving van Haarzuilens. Het is niet zo bedreigend dat Haarzuilens opnieuw moet worden afgebroken en verplaatst, maar wel zit het er dik in dat landbouwbedrijven het veld moeten ruimen. De 600 dorpsbewoners maken zich daar zeer ongerust over.

Ze maken Ellen Klaus in de documentaire deelgenoot van die zorgen. Ook de huidige, meestal in Engeland huizende baron Thierry en zijn dochter Alexandra doen er hun zegje over. Alexandra heeft haar domicilie in Parijs, maar het kasteel betekent veel in haar leven. Het is zelfs zo dat zij concludeert dat het kasteel haar bezit.

Ellen Klaus: “Het is bijna ongelooflijk dat een familie nog zoveel invloed heeft op een leefgemeenschap. Al is het kasteel vorig jaar in een stichting ondergebracht, de meeste woningen horen bij het kasteel en zij betalen pacht of huur aan de baron of zijn zaakwaarnemers. Regelmatig zijn de dorpsbewoners te gast in het kasteel, want afstandelijk zijn Van Zuylens beslist niet. Zo nodigen de baron en zijn inmiddels derde vrouw elk jaar rond de kerst de kinderen van het dorp uit en is er voor ieder van hen een cadeautje. De dorpsschool, die dankzij een bijzondere constructie kan blijven voortbestaan, telt 45 leerlingen.

In september staat Haarzuilens elk jaar in het teken van de dorpskermis. Dan wordt het kasteel bevolkt door internationale gasten van allure.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden