Haar woorden leken voetjes

F. Harmsen van Beeks werk zit tjokvol woorden die ontroeren

Gerard Reve was een huisvriend, en met Remco Campert was ze enkele jaren getrouwd: er was een tijd dat het literaire leven zich goeddeels afspeelde rond Fritzi Harmsen van Beek. Op landgoed Jagtlust in Blaricum, waar zij vanaf 1954 woonde, kwam iedereen samen, om te drinken, te praten en vooral ook te genieten van Fritzi's gezelschap. De wilde jaren duurden zo ongeveer tot 1971. Toen verhuisde de schrijfster naar Groningen en tot aan haar dood in 2009 trad ze nauwelijks nog in de publiciteit.

En dat terwijl recensenten in 1965 als een blok vielen voor haar debuut 'Geachte muizenpoot en andere gedichten'. Hoogst origineel waren ze inderdaad, deze 'raadselrijmen', 'onduidelijke correspondentie', en andere 'onbegrijpelijke teksten'. Bijvoorbeeld dit vers voor haar neerslachtige poes, dat opent met: "'Goede morgen? Hemelse mevrouw Ping// is U de zachte nacht bevallen, hebben de on/ deugende, geheimzinnige planten naar behoren// gegeurd".

Al geruime tijd was het werk van Harmsen van Beek alleen antiquarisch te krijgen, dus is het een groot genoegen dat nu 'In goed en kwaad' is uitgebracht, alle poëzie, proza en zelfs tekeningen in één band. Een verzameld werk met een hoog soortelijk gewicht. Ze maakte twee dichtbundels, en publiceerde onder andere het verhalenbundeltje 'Wat knaagt' en de prozastukken in 'Neerbraak'.

Harmsen van Beek is een dichter van het kleine, ze schrijft over dieren (diertjes), ontmoetingen, observaties, kunst. En bij herlezing is het werk net zo fijnzinnig en springerig en chaotisch als ooit. Zinnen ogen als waren ze ingelegd met een pincet: ''Maar, zachtjes, haar woorden leken voetjes, /die aarzelend, stap voor stap, een kastruimte/ willengaan verkennen, om te zien of er/ ook vluchtruimte in zat."

Ze heeft een enorm gevoel voor de elasticiteit van woorden en voor het rekvermogen van de grammatica. Haar proza en poëzie zit tjokvol 'neerbraken', woorden met het vermogen te ontroeren. Sensitief tot in de komma, nergens sentimenteel. Of het nu gaat over moeder die haar zieke kind bezoekt, of over een mol die wordt opgevroten door een kat. "Op een dag verdwaalde in een hutje/ een dom klein molletje. De kat nam/ het dadelijk te pakken."

Niet voor niets heeft de schrijfster ook een zwak voor sprookjes. Ze schreef én tekende zelf het paassprookje 'Gewone Piet & Andere Piet', over twee verliefde roodborstjes, waarin de natuur zijn eigen wrede gang gaat - in zwierige lijntjes, met gevoel voor detail.

"Het is krankzinnig mooi. Gaat allen er ogenblikkelijk heen", schreef Harmsen van Beek destijds over een tentoonstelling van James Ensor. Naar die tentoonstelling gaan, kan helaas niet meer, naar de boekhandel gaan wel. Meteen doen.

F. Harmsen van Beek: In goed en kwaad. Verzameld werk. De Bezige Bij, Amsterdam; 512 blz. € 24,50

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden