Haar hele leven is ze haar hart links blijven dragen

Al op jonge leeftijd koesterde Doris Lessing sympathie voor het communisme. Die linkse voorkeur vormde een basis onder haar eigengereide schrijverscarrière.

De Britse schrijfster Doris Lessing was ongetwijfeld een van de meest markante auteurs van de twintigste eeuw. Als Doris May Tayler werd ze in 1919 in Perzië geboren, dochter van een Brits officier en een verpleegster. In 1924 verhuisde het gezin naar Rhodesië, tegenwoordig Zimbabwe, en je kunt dus wel zeggen dat ze haar jeugd doorbracht in de wereld van het oude Britse imperium.

Geheel tegen de draad in koesterde ze al op jonge leeftijd sympathie voor het communisme, en haar hele leven is ze haar hart links blijven dragen. Haar eerste boek, de novelle 'The grass is singing' ('Het zingende gras') uit 1950 is direct karakteristiek, het gaat over een blank boerenstel en hun zwarte bediende in Rhodesië.

Omdat ze zich tegen de nucleaire dreiging en de Apartheid verzette, werd ze uit Rhodesië en Zuid-Afrika verbannen. Ze vestigde zich in Londen met een van haar kinderen; twee kleuters uit een eerder huwelijk liet ze achter in Zuid-Afrika bij hun vader.

De kritiek op die handelwijze pareerde ze met: 'Niets vervelender voor een intelligente vrouw dan eindeloos tijd met kleine kinderen doorbrengen. Ik voelde dat ik niet de beste persoon was om ze op te voeden. Ik zou alcoholiste of een gefrustreerde intellectuele zijn geworden, net als mijn moeder.'

Ergens halverwege de jaren vijftig verdiepte haar thematiek van sociaal-politiek engagement en activisme naar een meer persoonlijk en psychologisch soort schrijverschap. Haar beroemdste boek 'The golden notebook' ('Het gouden boek') uit 1962 gaat over een vrouw die door middel van haar schrijven probeert vat op het leven te krijgen in een maatschappij die in toenemende mate de hiërarchische en sociale zekerheden van vroeger ontbeert. Lessing pleit via haar alter ego Anna Wulf tegen de oorlog, tegen het stalinisme en onderzoekt de sociale en seksuele bevrijding van de vrouw.

Hoewel de vrouwenbeweging 'Het gouden boek' als de bijbel van het feminisme beschouwde en de schrijfster ervan als boegbeeld claimde, hield Lessing de boot af. Ze wilde niet in een zwart-wit denken betrokken worden waar vrouwen de goede soort en mannen de foute soort belichamen. Doris Lessing wenste dat de lezer toch in de eerste plaats haar thematiek en haar boodschap zou meekrijgen; toch heeft het boek vooral ook opgang gemaakt door de complexe, als het ware vroeg-postmoderne opbouw. 'Het gouden boek' staat als een van de belangrijkste naoorlogse romans in de befaamde top-100 van Engelstalige romans die Time Magazine in 2005 publiceerde.

Teleurgesteld door het ontbreken van een spirituele dimensie in het marxisme raakte ze in de tweede helft van haar leven in toenemende mate beïnvloed door het soefi-denken, dat tot uitdrukking komt in haar zogeheten 'Canopus in Argos'-romans, naar science fiction neigende boeken waarmee ze trouwens heel wat critici van zich vervreemde die haar bijvoorbeeld verweten dat ze 'de menselijke onbeduidendheid in de kosmische humbug' beschreef. Zelf achtte ze die boeken juist hoger dan haar vroegere werk.

Karakteristiek voor haar eigengereide schrijverscarrière was de publicatie in 1982 van twee onder het pseudoniem Jane Somers geschreven romans, waarmee ze wilde aantonen hoe moeilijk het was voor onbekende auteurs om werk gepubliceerd te krijgen. Haar Britse uitgever weigerde de boeken inderdaad maar later werden ze toch onder haar eigen naam uitgegeven.

In 2007 kreeg Doris Lessing, toonaangevend schrijfster van meer dan vijftig romans, toneelstukken, poëziebundels en essays, de Nobelprijs voor literatuur.

"Oh Christ", riep ze toen ze het nieuws hoorde. Haar Nobelprijs-lezing typeerde de oude dame geheel, en was getiteld 'Over het niet winnen van de Nobelprijs' en ging over de ongelijke kansen op aarde en over nieuwe manieren om verhalen te vertellen.

Doris Lessing werd geboren op 22 oktober 1919 in Kermanshah, Perzië. Ze overleed op 17 november 2013 in Londen.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden