Haalt Nederland straks meer kinderen uit IS-gebied terug?

Kinderen in een vluchtelingenkamp in Irak - niet de IS-kinderen uit dit artikel. Beeld Getty Images

Dat een Nederlandse diplomaat meeging naar Syrië om twee IS-weeskinderen op te halen, blijft een uitzondering zegt minister Stef Blok, maar de Kamer gelooft het maar half.

Het terughalen van twee jonge weeskinderen uit Syrië blijft volgens minister Stef Blok van buitenlandse zaken een ‘uniek geval’. De Tweede Kamer riep hem gisteren ter verantwoording over de operatie.

Hoe zijn de twee Nederlandse kinderen teruggehaald?

De komst van de kinderen is het gevolg van een ‘unieke situatie’, volgens minister Blok. Er ligt een eerdere rechterlijke uitspraak, waarin de voogdij van de twee jonge weeskinderen toegewezen is aan de Nederlandse overheid (Jeugdzorg).

Zo’n uitspraak verplicht het kabinet niet tot terughalen van de kinderen, maar de belangen van de rechtsstaat én die van de kinderen speelden wel mee. “Het Internationale Verdrag voor de Rechten van het Kind schept een bijzondere verantwoordelijkheid voor wezen”, aldus Blok. Omdat Nederland zelf geen delegaties het onveilige gebied in wil sturen, is het aangewezen op hulp van andere landen. Volgens Blok is er ‘regelmatig contact’ geweest met autoriteiten van andere landen die bezig zijn hun inwoners uit Syrië terug te halen. De Franse autoriteiten stuurden dit weekend een “zwaar beveiligde missie” om twaalf kinderen van Franse Syriëgangers op te halen. “Wij hebben toen gevraagd aan de Fransen: Is er een mogelijkheid deze kinderen ook mee te nemen?”, aldus Blok na afloop van het vragenuurtje. Dat collega-minister Grapperhaus van justitie vóór het weekend alles nog ontkende, is volgens Blok te wijten aan ‘geheimhouding van dergelijke operaties’. “Dat hadden we de Fransen beloofd.”

Wat is nu het kabinetsbeleid: wel of niet Syrië ingaan om burgers terug te halen?

Bij de operatie in Syrië was een hoge Nederlandse diplomaat betrokken; hij is te zien op een filmpje dat de Koerdische ‘minister’ van buitenlandse zaken Abdulkarim Omar verspreidde over de overdracht. Toch houdt Blok vol dat het standpunt van het kabinet ongewijzigd is: Syrië wordt te onveilig geacht om zelf eigen burgers terug te halen. “Er wordt nog iedere dag gevochten.” Wel noemt hij het “logisch” dat er een diplomaat bij de overdracht was, aangezien het gaat om Nederlandse kinderen.

Maar de meerderheid van de Kamerleden was niet tevreden met dit in hun ogen tegenstrijdige antwoord. Ook blijkt, niet voor het eerst, de verdeeldheid binnen de coalitie over de omgang met Syriëgangers, waar D66 en ChristenUnie milder zijn dan Bloks eigen VVD.

“Waarom zeggen dat je zeker niet naar binnen gaat en het dan toch doen? Dat is een surrealistisch woordspel”, zei D66-Kamerlid Sjoerd Sjoerdsma. Hij wijst op zes andere vrouwen, van wie de rechter begin dit jaar de gevangenneming heeft bevolen om ze hier een proces te kunnen geven. Deze vrouwen hebben elf kinderen. “Dat Franse vliegtuig had deze mensen toch ook mee kunnen nemen? De Koerden willen niets liever dan deze vrouwen overdragen.”

Maar volgens Blok is dat een ‘heel andere zaak’. Zijn partijgenoot Kamerlid Antoinette Laan-Geselschap wilde weten: “Hadden we dit kunnen voorkomen door het intrekken van de paspoorten van de ouders?” Blok: “Dat had dan voor de geboorte van de kinderen moeten gebeuren”.

De rechtse oppositie verwijt het kabinet zwakke knieën. “Syrië is veilig”, aldus Thierry Baudet van Forum voor Democratie. De linkerzijde van de oppositie meent dat deze operatie juist bewijst dat terughalen van kinderen uit Syrië wel mogelijk is. “De helft van de kinderen in de Koerdische kampen is onder de vier jaar. Waarom kunt u dit niet herhalen?” vraagt PvdA-Kamerlid Lilianne Ploumen.

Zullen er nog meer IS-kinderen terugkomen uit Syrië?

In Noord-Syrië bevinden zich volgens de recentste AIVD-cijfers 85 minderjarigen met een of twee Nederlandse ouders in Koerdische vluchtelingenkampen. Maar er liggen geen voogdij-uitspraken voor deze kinderen, aldus de minister. “Voor moeders blijft de deur dicht”, benadrukt Blok. Toch denken meerdere Kamerleden dat het niet bij dit ‘unieke’ geval blijft. Bram Van Ojik van GroenLinks: “Er zijn heel veel unieke gevallen. Straks gaan de Noren met een missie hun mensen terughalen, of de Zweden. De Duitsers overwegen het ook. Deze regering gebruikt onveiligheid als excuus om haar verantwoordelijkheid te ontlopen.”

Frankrijk verwacht meer IS-kinderen terug

Opnieuw kwam dinsdag een voormalige IS-strijder, met twee vrouwen en negen kinderen, aan in Frankrijk. De terugkeer van de familie vond plaats onder het beslag van een uitleveringsverdrag met Turkije, waar zij in de cel zaten. De drie volwassenen zijn na hun aankomst ondergebracht bij de binnenlandse veiligheidsdienst DGSI, de kinderen zijn toevertrouwd aan de kinderbescherming.

De man vertrok ooit naar het Kalifaat met zijn eerste vrouw en een aantal kinderen. Daar werden nog een paar kinderen geboren. Hij kreeg ook kinderen met zijn tweede vrouw, die al moeder was. Via Turkije keerden afgelopen jaren 277 personen met de Franse nationaliteit terug.

Kinderen

Voor jihadkinderen die met hun moeders gevangen worden gehouden in de kampen Al-Hol en Roj in Syrisch Koerdistan, heeft Parijs een ander beleid. Alleen wezen of kinderen die – met toestemming van hun moeder – vertrekken, zijn welkom. In maart landden de eerste vijf minderjarigen op het militaire vliegveld Villacoublay bij Parijs. Afgelopen maandag volgde een tweede contingent van twaalf, in meerderheid nog erg jonge kinderen.

Tien kinderen van de laatste groep hebben geen vader of moeder meer. Onder hen bevonden zich de Nederlandse kinderen van een Zwolse jihadiste en een Belgische vader. Twee andere kinderen van de groep hebben een Frans-Marokkaanse moeder die accepteerde om van hen gescheiden te worden.

Het Quai d’Orsay, het Franse ministerie van buitenlandse zaken, verwacht binnenkort de komst van een derde groep. ‘Als de kinderen om wie het hier gaat tenminste beantwoorden aan dezelfde criteria van kwetsbaarheid’, aldus een woordvoerder.

Naar schatting worden er nog 450 Fransen gevangen gehouden in Al-Hol en Roj. De helft zou minderjarig en ter plekke geboren zijn. Hier en daar gaan stemmen op zo snel mogelijk alle kinderen en alle moeders toe te laten.

“Frankrijk ontloopt zijn verantwoordelijkheid”, meent bijvoorbeeld de socialistische politicus Stéphane Troussel. Troussel is voorzitter van de raad van het departement Seine-Saint-Denis bij Parijs. In Seine-Saint-Denis staan momenteel al zo’n veertig jihadkinderen onder toezicht van de jeugdzorg.

Maar dergelijke pleidooien om te stoppen met het principe om van geval tot geval te bekijken of ‘humanitaire repatriëring’ mogelijk is, zijn zeldzaam.

De kwestie ligt extra gevoelig omdat in Frankrijk sinds januari 2015 ongeveer 250 mensen werden vermoord door jihadisten. - Kleis Jager

Lees ook: 

Twee Nederlandse weeskinderen van IS-strijders zijn overgedragen aan Nederland

Voor het eerst haalt het kabinet twee kinderen van Syriëgangers naar Nederland. De minister rept van een ‘specifieke casus’.

IS-kinderen terughalen? Ephimenco is er nog niet uit

Dit is de eerste lezing: Er bestaan geen foto’s van de kleine Soumaya (3),het dochtertje van de Nederlandse jihadiste Angela B. uit Soesterberg. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden