Haagse stank voor dank

Heeft Den Haag oog en oor genoeg voor de regio's? Wat Groningen daarvan vindt, is wel helder. Maar ook andere streken roeren zich. 'We lijken vaak vergeten regio's'.

Een delegatie Kamerleden komt op 27 januari naar Groningen om ter plaatse het oor te luisteren te leggen over de gaswinning. Ze noemen het hoorzitting. Ook al mag dat niet van het praesidium van de Tweede Kamer dat het dinsdag nog eens per brief uitlegde aan de vaste Kamercommissie van economische zaken: werkbezoek, prima, maar een officiële hoorzitting moet volgens de regels in Den Haag. Naar Groningen? Te duur. Commissaris van de koning Max van den Berg wil de koffie en de koek best betalen, maar dat kon het praesidium niet vermurwen. Aan het unanieme besluit van de Kamercommissie om de voorschriften van het praesidium te negeren, ging een welles-nietes-spel van bijna twee maanden vooraf.

"Een beschamende vertoning", noemt Johan Remkes (VVD), commissaris van de koning van Noord-Holland, het. Remkes, tevens voorzitter van het Interprovinciaal Overleg (IPO), is een van de zes collega's van Van den Berg (PvdA) die reageren op de vraag of Den Haag wel oog, oor en gevoel heeft voor de verder weg gelegen regio's.

In Groningen vinden ze van niet. Men ziet zichzelf als wingewest. De grote gasbel onder Slochteren levert de schatkist al decennia lang vele miljarden op, maar Groningen krijgt stank voor dank: nauwelijks iets van de gasopbrengsten, maar wel steeds meer en steeds zwaardere aardbevingen. In het noordoosten van de provincie scheuren en verzakken de huizen en de monumenten; mannen, vrouwen en kinderen kunnen er van angst niet meer slapen. Commissaris van de koning Van den Berg wreef het er in november in 'Nieuwsuur' maar weer eens fijntjes in: Waren de aardbevingen in de Randstad, dan was de wereld te klein.

Broze noordelijke economie
Johan Remkes, hoewel zelf dicht bij het Haagse vuur, vindt dat Den Haag wel actiever mag zijn. "Regionale Kamerleden weten over het algemeen wel wat er speelt in hun regio, maar ze mogen die kennis best wat breder over het voetlicht brengen." Dat geldt in Remkes' ogen zeker bij het aardbevingsdossier. Een Kamer met hart voor de Groningers had niet twee maanden touwgetrokken over wel of geen hoorzitting, meent Remkes: "Die had er me-teen een ander etiket op geplakt, bijvoorbeeld dat van werkbezoek."

Groningen laat het laatste jaar de tanden zien. De provincie verlangt uiteraard vergoeding van alle directe bevingsschade, maar wil daarnaast een fonds van bijna een miljard van de Nam en het Rijk voor een vitale toekomst. Het lijkt erop dat het kabinet over de brug komt en zelfs de gaskraan wat dichter wil draaien, maar zeker is er nog niks en ook details ontbreken. Op zijn vroegst vandaag komt een kabinetsbesluit naar buiten.

Waakzaamheid blijft geboden, weet de Drentse commissaris van de koning, Jacques Tichelaar (PvdA), als geen ander. Met zijn Friese en Groningse ambtsgenoten sprak Tichelaar twee jaar geleden af dat bij de onvermijdelijke bezuinigingen rekening zou worden gehouden met de broze noordelijke economie. "Dat uitgangspunt is unaniem door de Tweede Kamer overgenomen." Wat volgde, was dat alle gevangenissen en kazernes in de regio met sluiting werden bedreigd, alsook een aantal rijksdiensten. Dankzij een succesvolle lobby bleef het tot nu toe bij sluiting van gevangenis De Grittenborgh in Hoogeveen. Veenhuizen (Drenthe), Ter Apel (Groningen) en de tbs-kliniek in Balkbrug (Overijssel) zijn nog open, alsmede de kazernes in Havelte en Assen, de belastingdienst in Emmen en de Dienst Regeling van het ministerie van economische zaken in Assen. Tichelaar: "Maar je wilt niet weten wat je moet doen voor je het onder de aandacht hebt! Wij lijken vaak vergeten regio's."

Volgens de Drentse commissaris heeft Den Haag geen benul van het specifieke karakter van het noorden: lager opleidingsniveau, langere reisafstanden. En dan kan het gebeuren dat minister Kamp van economische zaken deed wat hij onlangs deed toen ruim zeshonderd werknemers van het failliete aluminiumbedrijf Aldel in Delfzijl hun baan verloren: op de noordelijke tenen trappen door te suggereren dat de metaalwerkers, als waren het ook bouwvakkers, wel aan de slag konden bij het herstellen van aardbevingsschade in Groningen. Tichelaar: "Ik wil het woord minachting niet in de mond nemen, maar hij heeft een volstrekt verkeerd beeld van de noorderling."

Of je nu John Jorritsma (VVD) van Friesland, Wim van de Donk (CDA) van Noord-Brabant of Han Polman (D66) van Zeeland spreekt, alledrie de commissarissen werpen het beeld van perifere regio en daardoor onbeduidend verre van zich. Jorritsma: "Wij zijn zelfbewuste provincies."

Polman: "Wij zijn geen Calimero's. Ook al liggen wij relatief ver van de Randstad, wij hebben onze krachten. We dragen bij aan de BV Nederland, met landbouw, industrie, toerisme, logistiek en water. Maar de rijksoverheid moet ons wel zien als partner waar ze zich verantwoordelijk voor moeten voelen. We leven in een gedecentraliseerde eenheidsstaat, maar we zijn wel een eenheidsstaat."

Zonder het te willen vergelijken met de gasmisère in Groningen, geeft Polman een voorbeeld van wat Zeeuwen oneerlijk vinden van het Rijk: "Wij zijn een waterrijke provincie. Wij betalen via het waterschap relatief meer voor de dijken dan de rest van Nederland. We hebben ons daarbij neergelegd, maar ervaren het toch als onrechtvaardig."

"Zaken die regionaal indringend spelen, hebben vaak een nationaal belang", vindt Polman, die over het Groninger gas graag een bredere discussie zou zien. Nu lijkt het haast een tweestrijd tussen Groningen en Den Haag, met Max van den Berg en Henk Kamp als respectievelijke aanvoerders. Tichelaar en de gouverneur van Limburg, Theo Bovens (CDA) willen ook een nationale discussie, te voeren in Den Haag. Bovens: "Over schaliegas en windmolenparken wordt nationaal gediscussieerd, over kernenergie of de steenkolenmijnen destijds ook. Ik merk nog niks van een nationaal debat over het gas. Terwijl het gas wel van ons allemaal is. Lusten en lasten moeten gelijk worden verdeeld." De Limburgse commissaris wil afspraken over wie er verantwoordelijk is voor wat zich onder de grond afspeelt. Ook over nadelige effecten van de gaswinning, bijvoorbeeld bodemdaling, moet het gaan. Remkes en Jorritsma houden het liever simpel. Jorritsma: "Haal er nou niet de ontvolking, vergrijzing, zoutwinning en van alles bij. In Nederland zijn we er goed in om een dossier heel breed te maken, dan zijn we er jaren met elkaar over bezig en schieten we geen donder op."

Tichelaar: "We moeten hier wél met elkaar over spreken, want we hebben straks het volgende probleem: Waar gaat de CO2 naartoe? Wat gaat er met de bodem in Nederland gebeuren? Het zijn nationale thema's." Volgens Tichelaar trapt zijn collega Van den Berg in een Haagse "val" door het aardgas tot Gronings probleem te reduceren. "Den Haag wil er graag een Gronings probleem van maken. Dan blijft het klein en hoef je er minder aan te doen." Tichelaar zegt het aardgas bewust in zijn nieuwjaarsrede te hebben aangesneden. "Men zag: Hé, nu zegt ook een andere commissaris er iets over. Je moet het op de kaart zetten!"

Weer perspectief
Hoewel ze er niet over gaan, hebben de commissarissen geen principiële bezwaren mocht Groningen het gevraagde miljard (precies vragen ze 895 miljoen van Nam en Rijk en leggen daar dan 100 miljoen eigen geld bij, red.) binnenslepen. Op de Noord-Brabander Van de Donk na. Schade die mensen lijden door bevingen dient te worden vergoed. En verder moet Groningen niet de hand ophouden, maar "inspirerende vergezichten" ontwikkelen, vindt hij. "Het Groningse platteland leent zich daar uitstekend voor, zonder al te veel bomen. In Brabant hebben we het ook niet voor niks gekregen. Twintig jaar geleden gingen hier 36.000 banen verloren, Philips en Daf vielen om." En kijk nu: Brabant is in juli door het Europese Comité van de Regio's uitgeroepen tot beste ondernemende regio van Europa. "Niet de overheid, maar vooral ondernemers hebben gezorgd dat een regio die op zijn gat lag weer perspectief kreeg. Ik neem toch aan dat er in Groningen ook een paar goede ondernemers zijn die de schouders eronder kunnen zetten."

Kamp moet betalen en snel, vindt Tichelaar, Remkes rept van een minister die "zijn knopen moet tellen" en bedoelt daarmee hetzelfde. Jorritsma over zijn partijgenoot Kamp: "Ik begrijp heel goed dat hij met zijn vingers tussen de deur zit. We geven met elkaar per jaar twintig miljard te veel uit. Nu zeggen: er moet een miljard naar Groningen staat daar haaks op. Maar adelheid verplicht. Je hebt het fruit van de boom geschud, nu moet de boom een nieuwe toekomst krijgen. We kunnen Groningen niet met de gebakken peren laten zitten"

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden