Haagse journalistiek staat al jaren onder druk

Hoezo onafhankelijke journalistiek? Voorlichters hebben journalisten ingepakt.

Meer dan 350 keer lazen voorlichters van het ministerie van Sociale Zaken mee met redacteuren van de GPD. Ze gebruikten de toegangscodes van het computernetwerk. Daarmee kregen ze toegang tot stukken die de redacteuren aan het schrijven waren. ’Donnergate’ was geboren.

De verontwaardiging is groot, net als de woorden die vallen: de onafhankelijkheid van de pers is in het geding. Waar veel journalisten niet over schrijven, is dat die onafhankelijkheid in Den Haag al jaren onder druk staat. Dat heeft te maken met de wijze waarop ze hun nieuws vergaren. De problemen van de onafhankelijke journalistiek zijn structureler dan voorlichters die een lek in het GPD-netwerk gebruiken.

Journalisten staan onder ’controle’ van voorlichters. Zeker als ze de mogelijkheid krijgen een minister te interviewen. Terecht merkten Hans Goslinga, Cees van der Laan en Teun Lagas woensdag in deze krant op dat niet de feiten over het beleid, maar het imago van de minister belangrijk is. En een vraaggesprek is de uitgelezen mogelijkheid om dat imago nog eens op te poetsen.

De eisen om een bewindspersoon te spreken, zijn dan ook strikt. Graag uw vragen van tevoren indienen, tijdens het gesprek bewaken voorlichters het gesprek en hebben het recht om in te grijpen en het stuk moet, voor plaatsing, eerst door de befaamde autorisatieronde. De extra inzage in het ontstaan van het stuk zet de onafhankelijkheid van de journalist onder druk – de slag om de onafhankelijkheid hebben journalisten al in een eerder stadium verloren.

Maar hoe moet het dan? Het aantal Haagse voorlichters overstijgt langzamerhand het aantal journalisten. Tegenover de kleine en onderbezette Haagse redacties staan de monsterlijke ministeries die dagelijks onoverzichtelijk veel informatie uitscheiden. Wat is belangrijk en wat niet? Iedereen behoeft in zijn dagelijks werk een toetssteen en voor parlementaire journalisten zijn dat toch vaak voorlichters. Op een zware dag is het nummer van een mannetjesmaker snel gedraaid. De strijd om de journalistieke onafhankelijkheid is een oneerlijke.

Toch is capitulatie nog niet nodig. In de strijd om de onafhankelijkheid vergeten veel journalisten hun belangrijkste wapen: het publiek. Schuif ze naar voren en breng ze in, in de strijd tegen de geprofessionaliseerde beïnvloeding vanuit de ministeriële torens rond het Binnenhof.

Waarom geen enquête onder lezers vooraf laten gaan aan een interview met de bewindspersoon? Wat willen zij weten en waarom? Waarom niet altijd twee versies van één stuk: het uiteindelijke stuk in de krant en het stuk met de vele wijzigingen, aangebracht door de voorlichters? Waarom geen opnamen van het eerste verzoek voor een interview tot het laatste gesprek met de spindoctors? Waarom geen camera meenemen naar het interview en het filmpje op internet zetten? Kortom: waarom ontsluiten journalisten het proces van totstandkoming van hun producten niet? Geen journalistiek door het publiek, ook niet meer door journalisten en voorlichters, maar met z’n allen dus.

Iedereen mag meelezen en meekijken. Wie ervoor kiest genoegen te nemen met alleen het artikel, kan dat. Wie alles wil weten, kan dat ook. Want journalisten die iets te verbergen hebben, dát is pas schadelijk voor de journalistieke onafhankelijkheid. Uiteindelijk bepaalt de journalist hoe en wat. Maar het is wel zichtbaar. Voor iedereen. Meelezen mag dus. Ook op het ministerie van Donner.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden