Haagse achterafkamertjes

In het donkerbruine café De Haagsche Kluis, tegenover het Tweede-Kamergebouw, werd vorige week de laatste bijeenkomst gehouden van – inderdaad – het ’Kluisberaad’. Aan tafel niet de echte aanvoerders, wel de architecten van de verkiezingsprogramma’s van PvdA, SP en GroenLinks. De voorzitters van de programcommissies van PvdA en SP waren er, de Nijmeegse wethouder Paul Depla en het kamerlid Harry van Bommel. En de directeur van het wetenschappelijke bureau van GroenLinks, Bart Snels.

De pogingen van Jan Marijnissen en Femke Halsema om kiezers ruim van tevoren te lokken met een ’links alternatief’ van PvdA, SP en GroenLinks liepen al maanden geleden spaak. Wouter Bos weigerde. Eén keer hielden de drie fractieleiders in 2005 een gezamenlijk etentje. De afspraak voor een tweede ’rood dineetje’ ging niet door. Bos meldde zich af wegens ziekte en daarna stierf het idee voor een links blok tegen CDA en VVD een stille dood.

Het voorstel om de linkse anti-Balkenende-stemmers te paaien met een min of meer gezamenlijke campagnestrategie van PvdA, SP en GroenLinks mag dan zijn gesneuveld door onwil van Wouter Bos („Over mijn lijk”), in de drie partijen werd dus wel degelijk doorgepraat: het Kluisberaad.

Volgens SP’er Harry van Bommel bogen de gasten zich in de finale bijeenkomst over de nu kant-en-klare verkiezingsprogramma’s van de drie partijen om de verschillen te onderzoeken. Dat valt dus erg mee, zeggen ze in de SP. Van Bommel vindt het partijprogramma van de PvdA veel linkser dan het imago dat Wouter Bos krijgt aangemeten en misschien wel koestert. Toen in het Haagse café bovendien werd geteld hoe de drie fracties de afgelopen tijd stemden, bleek de eendracht evenzeer groter dan vermoed. De denkers van het Kluisberaad willen er maar mee zeggen dat de bal nog raar kan rollen in de komende formatie, hoezeer Wouter Bos zich ook verzet tegen een links kabinet.

Zulke voorbereidingen tussen rivaliserende partijen voor eventuele regeringssamenwerking gaan altijd achter gesloten deuren, al wordt in Den Haag meestal niet geheimzinnig gedaan over het bestaan van zulke gesprekken. Het beroemdste was het Des Indes-beraad, waarin politici van PvdA, D66 en VVD jarenlang toenadering zochten. Aanvankelijk werd daar wat schamper over gedaan, maar het huiswerk van die club in het chique hotel hielp toch goed bij de vorming van het Paarse kabinet in 1994. Toen dat kabinet-Kok een paar jaar bestond, togen jonge kamerleden uit de drie coalitiefracties naar een andere restaurant, Trias, om daar de bestendiging van de samenwerking voor te bereiden. Ook het bestaan van het Trias-beraad was gewoon bekend.

Een minder prettige smaak hebben de ’voorkookvergaderingen’ die partijen volledig in het geheim houden. Zoals in de herfst van 2001. Paars was toen aan de macht, het CDA probeerde op te krabbelen in de oppositie, en PvdA en VVD dachten de verkiezingscampagne van 2002 samen volledig naar hun hand te kunnen zetten. Dat vereiste confidentiële afspraken.

PvdA-fractieleider Ad Melkert kookte thuis voor zijn partijgenoot in het complot, Dick Benschop, en VVD-leider Hans Dijkstal, die gesecondeerd werd door de liberale minister Frank de Grave. Pas achteraf lekte dit beraad uit, toen de partij van Pim Fortuyn al lang en breed de verkiezingsdromen van PvdA en VVD ruw had verstoord.

Een heel ander soort beraad: Mark Rutte reageerde vorige week een beetje gepijnigd, nadat we in deze rubriek schreven dat de VVD-lijsttrekker vorig jaar, toen hij nog gewoon staatssecretaris was, had gebrainstormd met D66- en PvdA-kamerleden over een nieuwe links-liberale partij. Zo concreet over partijvorming was dat niet, herinnert Rutte zich. Waar was hij dan wel? Rutte deed een paar keer mee aan de denktank van zijn voormalige JOVD-kameraad Jort Kelder. In dit met champagne besprenkelde clubje van Quote-hoofdredacteur Kelder werd vrijuit door allerlei jonge politici gebrainstormd over ’Nederland in de nieuwe Gouden Eeuw’. Heel onschuldig allemaal.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden