gw bush

De Amerikaanse president George W. Bush wordt veel gezien maar weinig gelezen. Op 6 november hield hij een grote redevoering bij een Amerikaanse denktank, die - zo schreef H.J.A. Hofland in NRC Handelsblad - 'door vriend en vijand (voorzover tot luisteren bereid) als zijn beste wordt beschouwd'. Donderdag hield hij een rede in Londen: 'In elke generatie zijn er principiële bezwaren tegen het gebruik van geweld en ik waardeer de goede bedoelingen hiervan. Maar zij die verantwoordelijkheid dragen, worden niet alleen beoordeeld naar hun goede bedoelingen.' De beide redes worden hier bekort weergegeven: de draagbare George W. Bush.

Sluipmoordenaars krijgen ons niet weg uit Irak

De laatste Amerikaan die Londen bezocht, bungelde in een glazen kooi boven de Theems. Sommige mensen hadden zoiets ook wel leuk voor mij gevonden. Ik dank Hare Majesteit dat ze tussenbeide is gekomen. Het is een eer voor ons in haar huis te mogen verblijven.

Amerikanen die naar Engeland reizen zien altijd meer overeenkomsten dan verschillen met ons land. Ik ben hier nog maar kort, maar ik heb al opgemerkt dat de traditie van een enthousiast beoefende vrije meningsuiting hier in Londen volop leeft. Dat hebben wij thuis ook. En dat recht hebben ze nu in Bagdad ook. Wij krijgen soms kritiek om ons naïeve geloof dat vrijheid de wereld kan veranderen. Als dat een fout is, dan is die begonnen met het teveel lezen van John Locke en Adam Smith. Amerikanen worden soms ook moralisten genoemd die vaak spreken in termen van goed en kwaad. Ook die geestdrift is geïnspireerd door voorbeelden afkomstig van dit eiland.

De laatste president die op Buckingham Palace verbleef, was ongetwijfeld een idealist. Tijdens een diner van koning George V, in 1918, deed Woodrow Wilson een plechtige belofte. Met typisch Amerikaans understatement zwoer hij dat recht en gerechtigheid de wereld zouden gaan overheersen. President Wilson was naar Europa gekomen met zijn Veertien Punten voor de Vrede. Velen complimenteerden hem met zijn visie, maar sommigen waren twijfelachtig. Neem de premier van Frankrijk. Hij klaagde dat God zelf maar Tien Geboden had. Dat klinkt ons bekend in de oren.

Ten tijde van dit hoge idealisme van Wilson was Europa echter nog maar een kleine generatie verwijderd van München, Auschwitz en de Blitzkrieg. Nu weten we waarom. De Volkenbond die het ontbrak aan geloofwaardigheid en wilskracht stortte bij de eerste confrontatie met de dictators in. De vrije naties waren niet in staat het agressieve kwaad recht in de ogen te zien, en nog minder om er de confrontatie mee aan te gaan. Zodoende konden de dictators hun werk blijven doen: wrok en antisemitisme voeden, onschuldige mensen ombrengen, geweld en volkerenmoord bedrijven.

Door de Wereldoorlog en de Koude Oorlog hebben we geleerd dat idealisme, wil het enig goed doen, een gemeenschappelijk doel vereist en nationale kracht, morele moed en geduld. Aan die eigenschappen heeft onze generatie behoefte.

Op 11 september 2001 drukten terroristen hun moorddadig stempel op mijn land. Mensen verlangen er van nature naar om na enige tijd hun rustige leven weer op te pakken en die dag achter zich te laten, alsof ze wakker zijn geworden uit een boze droom. De hoop dat het gevaar geweken is, is begrijpelijk, maar het is een valse hoop. De aanslagen op Bali, Djakarta, Casablanca, Bombay, Mombasa, Najaf, Jeruzalem, Riaad, Bagdad en Istanboel waren geen droom. Ze maken deel uit van de wereldwijde campagne van terroristische netwerken om allen die zich tegen hen keren te intimideren en te demoraliseren. De grootste bedreiging is dat terroristen de beschikking krijgen over nucleaire, chemische of biologische wapens. Als je dit gevaar ontkent, wordt het alleen maar groter. Wij zullen het met open ogen tegemoettreden en het verslaan.

De vrede en veiligheid van vrije naties berusten op drie pijlers. De eerste is dat internationale organisaties opgewassen moeten zijn tegen deze uitdaging. Amerika en Groot-Brittannië zullen alles doen om te voorkomen dat de Verenigde Naties plechtig kiezen voor hun eigen irrelevantie en hetzelfde lot tegemoet gaan als de Volkenbond. Het is niet genoeg om de gevaren van de wereld met resoluties tegemoet te treden, we moeten ze vastbesloten aanpakken. Onze eerste keuze en onze voortdurende praktijk is om samen te werken met andere verantwoordelijke regeringen. Maar we begrijpen ook dat het succes van multilateralisme niet alleen wordt afgemeten aan het keurig vasthouden aan vormen, maar aan het resultaat: onze landen veiligheid verschaffen.

De tweede pijler is de bereidheid van vrije naties om, in laatste instantie, de agressie en het kwaad met geweld te keren. In elke generatie zijn er principiële bezwaren tegen het gebruik van geweld en ik waardeer de goede bedoelingen hiervan. Maar zij die verantwoordelijkheid dragen, worden niet alleen beoordeeld naar hun goede bedoelingen. De mensen hebben ons de plicht gegeven hen te verdedigen. En die plicht vereist soms het met geweld in bedwang houden van gewelddadige mensen. Soms kan alleen het proportionele gebruik van geweld ons beschermen tegen een chaotische wereld die door geweld beheerst wordt.

De meesten in het vredige Westen hebben geen levende herinnering aan zo'n soort wereld. Maar in sommige landen zijn de herinneringen nog vers. De slachtoffers van etnische zuiveringen in de Balkan, zij die de verkrachters en doodseskaders overleefden, hadden er weinig moeite mee toen de NAVO geweld gebruikte om die misdaden te beëindigen. De vrouwen van Afghanistan, thuis opgesloten, op straat geslagen en in het openbaar geëxecuteerd, weerhielden ons niet toen wij de Taliban wegjoegen. De inwoners van de Baath-hel in Irak, met zijn overdadige paleizen en martelkamers, zijn enorme standbeelden en massagraven, missen hun voortvluchtige dictator niet. Ze juichten bij zijn val.

Vrije volken beschouwen hun ordelijke samenlevingen vaak als vanzelfsprekend. De vreedzame eenheid van Europa is een van de grootste prestaties van de afgelopen vijftig jaar. Omdat Europese landen hun meningsverschillen tegenwoordig oplossen door onderhandelingen en consensus, veronderstellen Europeanen soms dat de hele wereld zo in elkaar zit. Maar laten we niet vergeten dat de eenheid van Europa werd bereikt door geallieerde bevrijdingslegers en door het verdedigingsleger van de NAVO. En laten we nooit vergeten dat, buiten de grenzen van Europa, in een wereld waar onderdrukking en geweld zeer reëel zijn, vrijheid en veiligheid nog steeds verdedigers nodig hebben.

De derde pijler van veiligheid is onze plicht om democratie, en de hoop en vooruitgang die ze brengt, wereldwijd te verbreiden, als alternatief voor instabiliteit, haat en terreur. Om onze veiligheid op lange termijn te verzekeren, kunnen we niet uitsluitend vertrouwen op militaire kracht. Duurzame vrede wordt verkregen als gerechtigheid en democratie terrein winnen.

In het Midden-Oosten hebben we maar twee mogelijkheden: ons woord houden of ons woord breken. Het falen van de democratie in Irak zou de bevolking terugwerpen in ellende en het land overleveren aan terroristen die ons willen vernietigen. Maar de democratie in Irak zal slagen, want onze wil is standvastig, ons woord is betrouwbaar en het Iraakse volk zal zijn vrijheid niet afstaan.

In Irak hebben we veranderingen gezien die een jaar geleden nog onvoorstelbaar waren. Een nieuwe Iraakse politiemacht beschermt de mensen in plaats van hen te intimideren. Er zijn nu meer dan 150 Iraakse kranten in omloop die drukken wat ze willen en niet wat hun bevolen wordt. Op de scholen worden boeken zonder propaganda gebruikt. De ziekenhuizen werken en zijn goed voorzien. Irak heeft een nieuwe munt, het eerste bataljon van een nieuw leger, een gekozen lokaal bestuur en een Regeringsraad die hard op weg is naar nationale soevereiniteit. Deze grote vooruitgang is in veel opzichten sneller tot stand gekomen dan in Duitsland en Japan na de Tweede Wereldoorlog.

Niettemin is het geweld in het huidige Irak ernstig. De terroristen zien de opkomst van democratie in Irak als een grote bedreiging van hun ambities. Daar hebben ze gelijk in. Ze denken dat hun terreurdaden ertoe zullen leiden dat wij terugdeinzen en weggaan. Daar vergissen ze zich in.

We zijn niet opgestoten naar het midden van Irak, waarvoor we een bittere prijs aan slachtoffers hebben betaald, en we hebben geen 25 miljoen mensen bevrijd alleen maar om ons terug te trekken voor een bende sluipmoordenaars. We zullen het Iraakse volk helpen een democratisch land te stichten in het hart van het Midden-Oosten. En daarmee beschermen wij ook ons eigen volk.

De koning van Marokko heeft gelijk

In juni 1982 sprak president Ronald Reagan in Westminster Palace en zei daar dat het keerpunt in de geschiedenis was aangebroken. Hij betoogde dat het Sovjet-communisme had gefaald, omdat het geen eerbied had voor zijn eigen bevolking. Hij zei dat het einde van de Sovjet-tirannie was gekomen, dat de vrijheid een vaart had gekregen die niet meer kon worden gestuit. Een aantal critici was negatief over die toespraak van de president. Volgens een hoofdcommentaar uit die tijd 'lijkt het moeilijk om een ontwikkelde Europeaan te zijn én een bewonderaar van Ronald Reagan'. Sommigen vonden de toespraak simplistisch en naïef, zelfs gevaarlijk. In werkelijkheid waren Ronald Reagan's woorden moedig en optimistisch en volkomen juist.

De grote democratische beweging die president Reagan beschreef was al een eind gevorderd. In het begin van de jaren zeventig waren er zo'n 40 democratieën op de wereld. Midden jaren zeventig kwamen er vrije verkiezingen in Portugal, Spanje en Griekenland. Er ontstonden nieuwe democratieën in Latijns-Amerika. Eind 1989 waren alle communistische dictaturen in Midden-Europa ingestort. Minder dan een jaar later kwam Nelson Mandela uit de gevangenis. Vier jaar later was hij de gekozen president van zijn land en was, net als Walesa en Havel, opgeklommen van staatsgevangene tot staatshoofd. Tegen het einde van de twintigste eeuw kende de wereld zo'n 120 democratieën - en ik kan u verzekeren dat er meer komen. Ronald Reagan zou er blij mee zijn, maar het zou hem niet verbazen.

In de toekomst zullen historici komen met verklaringen voor deze snelste verbreiding van de vrijheid uit de 2500-jarige geschiedenis van de democratie. Maar we kennen nu al een reden die ze zullen noemen. Het is geen toeval dat de opkomst van zoveel democratieën plaatsvond in een tijd waarin de meest invloedrijke natie in de wereld zelf een democratie was. Ook zullen de historici zich buigen over een buitengewoon, niet te ontkennen feit: Door de tijd heen worden vrije naties sterker en dictaturen zwakker. De voorspoed, sociale vitaliteit en technologische vooruitgang van een volk worden direct bepaald door de mate van zijn vrijheid. Vrijheid is zowel het plan dat de Hemel heeft met de mensheid als de beste garantie voor vooruitgang hier op Aarde.

Toch weten wij dat als de vrijheid niet verdedigd wordt, ze verloren kan gaan. Omdat wij en onze bondgenoten standvastig waren, zijn Duitsland en Japan democratische naties die niet langer een bedreiging vormen voor de wereld. Een wereldwijd nucleair evenwicht met de Sovjet-Unie eindigde vreedzaam - net zoals de Sovjet-Unie zelf. Elke natie heeft een belangrijke les geleerd: Vrijheid is het waard om te verdedigen, om voor te vechten en voor te sterven - en de voortgang van vrijheid leidt tot vrede.

En nu moeten we die les toepassen op onze eigen tijd. Onze inzet voor democratie wordt op de proef gesteld in het Midden-Oosten. In veel naties in het Midden-Oosten heeft de democratie nog geen wortel geschoten. En de vraag rijst of de volken van het Midden-Oosten zich buiten het bereik van de vrijheid bevinden. Zijn miljoenen mensen door de geschiedenis of de cultuur veroordeeld om te leven onder tirannie? Ik geloof dat niet. Elke persoon heeft het vermogen en het recht om vrij te zijn.

Sommige sceptici beweren dat de islam niet verenigbaar is met democratie. Deze 'culturele neerbuigendheid', zoals Ronald Reagan het noemde, heeft een lange geschiedenis. In 1945 beweerde een zogenaamde Japan-deskundige dat democratie in dat vroegere keizerrijk 'nooit zou werken'. Een andere deskundige achtte de vooruitzichten voor democratie in het Duitsland na Hitler 'op zijn best uiterst onzeker'. Hij zei dat in 1957. Telkens weer is de vraag gesteld of een volk wel 'klaar' is voor democratie. In werkelijkheid is het dagelijkse democratische handwerk zelf de weg van de vooruitgang. Het leert je samenwerking, de vrije uitwisseling van ideeën en de vreedzame oplossing van meningsverschillen. Dat maakt een land klaar voor democratie, en elk land kan de eerste stap op deze weg zetten.

Er is democratische vooruitgang in veel overwegend islamitische landen - in Turkije, Indonesië, Senegal, Albanië, Niger en Sierra Leone. Moslims zijn goede burgers van India en Zuid-Afrika, van West-Europa en de VS. Meer dan de helft van alle moslims ter wereld leeft in vrijheid onder democratische regeringen. Een religie die individuele morele verantwoording verlangt en de ontmoeting van het individu met God aanmoedigt, is volledig verenigbaar met de rechten en plichten van zelfbestuur.

In het Midden-Oosten staan we nu voor een grote uitdaging. Volgens een recent rapport van Arabische wetenschappers heeft de wereldwijde golf van democratie 'de Arabische staten nauwelijks bereikt. Dit gebrek aan vrijheid is een van de pijnlijkste manifestaties van een achterblijvende politieke ontwikkeling'. In veel Midden-Oosterse landen heerst een diepe armoede; vrouwen hebben geen rechten en geen onderwijs. Hele samenlevingen stagneren, terwijl de wereld vooruit gaat. Dat zijn niet de mislukkingen van een cultuur of religie, maar van politieke en economische doctrines.

Sommige regeringen in het Midden-Oosten en Noord-Afrika beginnen de noodzaak van verandering in te zien. Van Bahrein tot Oman, van Qatar tot Jordanië worden verkiezingen gehouden. Uit recente onderzoeken in Arabische landen blijkt een brede steun voor politiek pluralisme, de rechtsstaat en vrijheid van meningsuiting. Het divers samengestelde parlement van Marokko is door koning Mohammed aangespoord om de rechten van vrouwen uit te breiden. Hij zei: ,,Hoe kan de samenleving vooruitgang boeken als de rechten van vrouwen geschonden worden en zij lijden onder onrechtvaardigheid, geweld en marginalisering?'' De koning van Marokko heeft gelijk.

We zijn er ons ten volle van bewust dat modernisering niet hetzelfde is als verwestersing. Representatieve regeringen in het Midden-Oosten zullen een weergave vormen van hun eigen cultuur. Ze zullen niet op ons lijken, en dat moet ook niet. Maar alle succesvolle samenlevingen in elke cultuur hebben enkele essentiële principes gemeen. Zij beperken de macht van de staat en de militaire macht, zodat regeringen gehoor geven aan de wil van het volk en niet van een elite. Zij beschermen de vrijheid met een onpartijdige rechtsstaat en passen de wet niet selectief toe om politieke tegenstanders te straffen. Zij geven ruimte aan politieke partijen, vakbonden en onafhankelijke media. Zij garanderen de vrijheid van godsdienst. Zij privatiseren hun economie en verzekeren het recht op eigendom. Ze bestraffen corruptie en investeren in gezondheidszorg en onderwijs. Ze erkennen de rechten van vrouwen.

Deze vitale principes worden toegepast in Afghanistan en Irak. Met het stabiele leiderschap van president Karzai bouwt het volk van Afghanistan aan een moderne en vreedzame regering. Volgende maand komt in Kaboel een nationale vergadering bijeen om een nieuwe Afghaanse grondwet goed te keuren. Het ontwerp stelt een parlement in, stelt nationale verkiezingen vast voor volgend jaar en erkent de islamitische identiteit van Afghanistan, terwijl het de rechten van alle burgers beschermt.

In Irak werken het Voorlopig Bestuur van de coalitie en de Iraakse Regeringsraad samen om een democratie op te bouwen; na dertig jaar tirannie is dat niet gemakkelijk.

Dit is een grootse onderneming die onze inspanningen waard is, omdat we weten wat er op het spel staat. Het mislukken van de Iraakse democratie zou terroristen over de hele wereld aanmoedigen, de gevaren voor het Amerikaanse volk vergroten en de hoop van miljoenen in de regio vernietigen. De Iraakse democratie zal slagen, en dat succes zal het nieuws verspreiden, van Damascus tot Teheran, dat vrijheid de toekomst kan zijn van elke natie.

Zestig jaar lang hebben westerse landen het gebrek aan vrijheid in het Midden-Oosten verontschuldigd en zich daarnaar geschikt. Maar dat heeft ons niets veiliger gemaakt. Want op de lange duur kan stabiliteit niet worden verkregen ten koste van vrijheid. Zolang het Midden-Oosten een gebied blijft waar vrijheid niet floreert, zal het een plek blijven van stagnatie, wrok en geweld, dat zo geëxporteerd kan worden.

Daarom heeft de VS een nieuw beleid ontwikkeld, een aanvallende strategie om vrijheid te brengen in het Midden-Oosten. De bevordering van vrijheid is de roeping van onze tijd en van ons land. Wij geloven dat vrijheid de bedoeling van de natuur is en de richting van de geschiedenis. En wij geloven dat vrijheid er niet alleen is voor ons, maar voor de hele mensheid.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden