Guusje ter Horst ontdeed Nijmegen van zijn naïviteit

Of de PvdA na ruim vier jaar weer mag regeren, is nog onzeker. Maar de beoogd nieuwe minister van binnenlandse zaken is er klaar voor. Guusje ter Horst slaagde in Nijmegen met glans voor het examen, ondanks die druppel alcohol te veel.

door Onno Havermans

Automobilisten op de A15 kunnen voortaan de afslag Nijmegen-Noord kiezen. Daarmee realiseert burgemeester Guusje ter Horst twee maanden voor haar vertrek een van de tien doelstellingen die ze zich voor dit jaar had gesteld. Door de nieuwe borden lijkt de stad beter bereikbaar, al blijft de brug over de Waal een lastige horde.

Na zes jaar is Ter Horst (1952) klaar in Nijmegen. „We wisten vanaf het begin dat ze maar één termijn zou blijven”, zegt wethouder Paul Depla (PvdA). „De frisse blik is haar grote kracht, daarmee heeft ze Nijmegen beïnvloed.”

Depla, die voorzitter was van de commissie die het verkiezingsprogramma van de sociaal-democraten schreef, wil niet zeggen of hij Ter Horst ministeriabel acht. „Daar ga ik niet over. Maar iemand die burgemeester van Nijmegen is geweest en dat uitstekend heeft gedaan, komt natuurlijk in aanmerking. Ze is een echte bestuurder: heel toegankelijk en toch ook met een zekere strengheid. Die combinatie zie je niet vaak.”

Ook Pauline Krikke (VVD), burgemeester van Arnhem, wil niet praten over de aspiraties van Ter Horst. Wel is ze vol lof over haar Nijmeegse collega. „Guusje is een warm mens. Ze weet hoofd- en bijzaken te scheiden en houdt goed voor ogen wat haar doelen zijn. Wat vaak onderbelicht blijft, is de aandacht die ze geeft aan mensen die dat nodig hebben.”

Zelf houdt Ter Horst zich op de vlakte over een toekomst in Den Haag. „Voor het kabinet word je gevráágd”, zei ze begin dit jaar. „Als het langskomt ga ik er serieus over nadenken”, beloofde ze nadat ze had bekendgemaakt op 1 januari 2007 in Nijmegen te zullen stoppen. Ze noemde het ministerschap ’in het openbaar bestuur de mooiste baan die er is’. „Maar ik ga niet zitten wachten.” Wel erkende ze dat ze vier jaar geleden een oriënterend gesprek heeft gevoerd met Wouter Bos. „Maar zoals iedereen weet, is dat kabinet er nooit gekomen.”

De naam van Ter Horst gonst binnen en buiten de PvdA als het gaat om een regeringspost, en dat is niet verwonderlijk. In politiek Den Haag heerst nog altijd een tekort aan vrouwen die bestuurlijk hun mannetje staan.

Ter Horst legde in Nijmegen de nadruk op integriteit: de nieuwjaarsspeech waarin ze bijna drie jaar geleden de ons-kent-onscultuur onder de ambtenaren hekelde, was landelijk nieuws. Het werd haar door de gemeenteraad niet in dank afgenomen, maar het leidde wel tot scherpere naleving van de wet- en regelgeving in de stad. „Als je niet controleert, kom je geen fraudeur tegen”, zegt Depla. „Met haar ervaring en die buitenstaandersblik heeft ze Nijmegen voorbij de naïviteit gebracht.”

Ter Horst genereerde volop publiciteit, die behalve op haarzelf steevast ook afstraalde op die stad aan de Waal met z’n eigenzinnige linkse college. „We waren uitzonderlijk, en dat gaf een bijzondere sfeer met een eigen dynamiek, het Rotterdamse model versus het Nijmeegse model”, aldus Depla. „Dan is het prettig als je iemand hebt die dat over het voetlicht kan brengen.”

Samen met collega Krikke in Arnhem trok Ter Horst de aandacht van ’Den Haag’ voor wat er in Gelderland nodig was. Krikke en zij waren beiden wethouder in Amsterdam en werden in 2001 kort na elkaar burgemeester. „Door samen te werken hebben we het spoortraject in Arnhem en de stadsbrug in Nijmegen voor elkaar gekregen. Die vete tussen Arnhem en Nijmegen is er twee keer per jaar (als Vitesse tegen NEC voetbalt, red.). Eén keer uit en één keer thuis. De rest van het jaar moet je daar geen last van hebben.”

De Nijmeegse wethouder Depla is onder de indruk van de manier waarop Ter Horst reageerde na de moord op activist Louis Sévèke, 15 november vorig jaar. Daags na de moord deed de burgemeester een succesvol beroep op de media om niet te speculeren over wie de dader kon zijn. „Mijn primaire doel was dat het rustig zou blijven in mijn stad, die bekendstaat als actiestad”, legde ze later uit.

Kort tevoren lag de burgemeester nog met actievoerders uit het kamp van Sévèke in de clinch over posters tegen het beleid van minister Rita Verdonk, die door de politie waren verwijderd. „Door de moord verdween de discussie over de spandoeken in het niets, en zo hoort het ook.” Ze beschouwt de nog altijd onopgeloste moord als het dieptepunt in haar burgemeesterschap.

Een ander drama was de afgelasting van de negentigste Vierdaagse, nadat op de eerste dag twee doden waren gevallen en tientallen mensen oververhit waren geraakt. Terwijl de organisatie schutterde met onduidelijke weerberichten en het halsstarrig vasthouden aan genomen beslissingen, koos Ter Horst voor een zuivere lijn: alle aandacht voor de slachtoffers en hun familie, een zakelijk besluit – stopzetting van de marsen, maar niet van de feestweek – en een gedegen evaluatie.

Ze gaf de net aangetreden gemeentesecretaris Pier Eringa opdracht uit te zoeken hoe de hulpverlening op die hete eerste wandeldag in juli was verlopen en wat er moet verbeteren. Een buitenstaander, net als zij ruim vijf jaar geleden. En net als zij legt Eringa in zijn aanbevelingen de nadruk op integriteit. De verantwoordelijkheden van organisatie en gemeente moeten gescheiden blijven – de een gaat over de marsen, de ander over de veiligheid. Dus moeten hulpverleners niet als adviseurs bij de organisatie aanschuiven. Weg met die ons-kent-onscultuur in Nijmegen.

Het lijkt een logisch moment om te stoppen, de cirkel is rond. Maar de Vierdaagse bezorgde Ter Horst ook een domper. Op donderdagavond, twee dagen na de afgelasting, reed ze na een etentje bij vrienden in een alcoholfuik van de politie. Bij de blaastest bleek dat ze een bodempje wijn te veel had gedronken: de concentratie alcohol in haar bloed was 250 ugl, waar 220 is toegestaan. Ze keeg een boete en een uur rij-ontzegging. Complicatie was dat de politie het incident met opzet stilhield, totdat Radio Gelderland daar zes weken later achter kwam.

„Ik heb mezelf kwetsbaar gemaakt”, zegt ze op 4 september. „In het openbaar bestuur moet je in Nederland als een heilige door het leven gaan, anders krijg je ervan langs. Maar eigen schuld, dikke bult.” De Gelderse commissaris van de koningin Cornielje en de Nijmeegse gemeenteraad maken er geen probleem van, maar in de Nijmeegse schouwburg gaat cabaretière Brigitte Kaandorp hikkend over het toneel en in de kroegen zorgt Guusje voor verhitte discussies.

In het verleden zijn vier agenten van het korps Gelderland-Midden disciplinair gestraft wegens rijden onder invloed, door korpsbeheerder Ter Horst. Zo’n politieman krijgt een kruisje in zijn dossier, houdt De Gelderlander haar voor. „Wat denken jullie dat ik dan nu gehad heb?”

Of dit kruisje een struikelblok is in haar loopbaan moet nog blijken.

Ter Horst flirt graag met de gedachte aan een eigen boekwinkeltje. Onlangs liep ze een middag stage bij de Nijmeegse Boekhandel Roelants. Collega én vriendin Krikke gelooft er niet in. „Als ze een boekhandel begint, is dat binnen no time een keten, want ze moet die energie ergens kwijt.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden