Gun ook vluchtelingen hun eigen 'micro-dorp' in de wijk

Projectontwikkelaar al bezig met buurten waar muzikanten of paardenliefhebbers bij elkaar zitten

Hij zoekt politici met moed en woningcorporaties met durf. Want Stefan Schuwer heeft een gewaagd idee. De projectontwikkelaar wil graag binnen bestaande wijken 'micro-dorpen' ontwikkelen voor toegelaten vluchtelingen. Als Syriërs of Irakezen met dezelfde achtergrond samenwonen en in hun directe omgeving de geborgenheid van hun eigen cultuur ervaren, zullen ze makkelijker integreren in het Nederland daaromheen.

Zeventien jaar lang was Schuwer commercieel projectontwikkelaar, daarna nog eens twaalf jaar actief op sociaal terrein, onder meer als directeur bij woningcorporatie Ymere. De afgelopen jaren geeft hij leiding aan The Placemaker dat niet ongevraagd onroerend goed ontwikkelt, maar uitgaat van de woonwensen van groepen met dezelfde wensen en kenmerken. Leven tussen OSM'ers (Ons Soort Mensen) verhoogt volgens hem in grote mate het woongenot. "Je kunt beter wonen in een slecht huis in een fijne buurt, dan in een mooi huis in een vervelende wijk", is zijn filosofie. Daarom is hij voortdurend op zoek naar bewoners - zelf spreekt hij liever van woners, dat klinkt actiever - die uitgesproken opvattingen hebben over de omgeving waarin zij willen leven.

Bij de Waalsprong in Nijmegen ontwikkelt hij bijvoorbeeld een Muziekwijk voor muzikanten. Die hebben onderling minder last van elkaars repetities. Bands kunnen oefenen in een gemeenschappelijke geluidarme ruimte, en na een optreden kan de truck met apparatuur worden geparkeerd in een afgesloten beveiligde ruimte. "Volgend jaar gaat in dezelfde wijk de eerste paal de grond in voor een 'minidorp', waarin verschillende generaties gaan wonen die wel hetzelfde doel hebben: eigentijds nabuurschap. Ze geven nadrukkelijk aan dat ze in een hechte buurt willen leven, waarin de mensen in positieve zin een beetje op elkaar letten. Iedereen behoudt de privacy en bijvoorbeeld ook een kleine eigen tuin, maar tussen de woningen komt een gemeenschappelijk erf met een kas."

Het lijkt zo simpel. En dat is het ook, zegt Schuwer. We wonen graag tussen mensen die min of meer dezelfde behoefte hebben. Ouderen kunnen er voor kiezen samen een woonvorm te ontwikkelen, autisten kunnen prima verkeren in een prikkelarme omgeving, en Schuwer ontwikkelt in Brabant een 'hippisch wijkje', voor paardenliefhebbers die een eigen stal bij huis niet kunnen betalen, maar wel met anderen rond een gemeenschappelijke manage kunnen wonen.

Diezelfde gedachte geldt voor groepen met eenzelfde culturele achtergrond. Zo was Schuwer verbaasd over de ophef in 2014 rond de Molukse wijk in Hoogeveen waarin een autochtoon Nederlands stel niet welkom was. Het zou hier volgens de criticasters om discriminatie gaan. "Deze mensen wonen graag met gelijkgestemden, met buren die dezelfde waarden, normen en gewoontes hebben. Ze zorgen voor elkaar. Als dat geen participatiemaatschappij is. Wat is daar mis mee?"

Sterker nog, volgens Schuwer is die samenklontering juist positief. "Vanuit de geborgenheid en veiligheid van de eigen culturele groep, verloopt de integratie beter." Daarom vindt hij deze woonvorm, mits niet te grootschalig, uitermate geschikt voor de groepen vluchtelingen die een verblijfsvergunning bezitten en een eigen woning krijgen toegewezen.

Schuwer is zelf zoon van ouders uit Nederlands-Indië, die hun land in 1952 hals over kop moesten verlaten. "Ze spraken de taal wel, maar raakten hun cultuur in één keer kwijt. Wat had het een verschil gemaakt als ze samen met andere vluchtelingen in één straat had gewoond." Die ervaring heeft Schuwer gestimuleerd 'doelgroep-bouwen' voor vluchtelingen te ontwikkelen. Het zou goed zijn als binnen bestaande wijken, clusteringen worden ontwikkeld voor toegelaten vluchtelingen. Een soort Afghaanse quala in een Nederlandse Bloemenstraat. "Maar we moeten géén getto's creëren", waarschuwt Schuwer, "en ook geen China-towns."

Alles valt of staat met de schaal. Hij denkt aan eenheden van tien tot hooguit dertig huishoudens. "De minimale ambitie is dat een aantal gezinnen naast elkaar in een bestaande straat worden gehuisvest, maar veel uitdagender is het voor specifieke groepen vluchtelingen te gaan bouwen: huizenblokken die ook aan de binnenkant rekening houden met culturele wensen, zoals een grotere keuken of een anders ingerichte badkamer."

Vanuit zo'n eigen woonomgeving zullen opgenomen vluchtelingen zich beter in Nederland kunnen ontwikkelen, is zijn overtuiging. Gemeenten en woningcorporaties hebben de vrijheid woningen selectief toe te wijzen. Daarvoor is volgens Schuwer wel politieke wil nodig. "Maar vooral veel overleg met buurtbewoners en nieuwe Nederlanders . Zíj zijn voor wie we bouwen."

undefined

En wat vinden de integratie-deskundigen ervan?

Marcel Lubbers hoogleraar sociologie aan de Radboud Universiteit

"Heel aanlokkelijk, die micro-dorpen in de Nederlandse wijken, maar zullen ze in de praktijk zo functioneren als Stefan Schuwer hoopt? Ik kan me vinden in de gedachte dat samenwonen met gelijkgestemden leidt tot woonkwaliteit waaruit een betere integratie volgt. Maar ik vraag me wel af of de 'nationaliteit' een criterium is dat voldoet. Ik denk dat er heel veel verschillende Syriërs of Irakezen zijn. Alleen het onderscheid tussen die van het platteland en de stadsbewoners is enorm. Die voelen zich niet betrokken bij elkaar en zullen ook niet zo snel samen willen wonen. Je zult de vluchtelingen voor een micro-dorp dus goed moeten selecteren. Uit eerder onderzoek blijkt dat immigranten of toegelaten vluchtelingen liever niet in een blanke wijk willen wonen, maar ook niet in een overwegend allochtone. Een te hoge concentratie allochtonen of autochtonen werkt belemmerd. Ze vinden het vooral belangrijk dat er ergens in de buurt mensen wonen met dezelfde afkomst. Een micro-dorp van Schuwer kan die verbinding leggen, als het maar niet te groot is. Maar zijn concept is één van de mogelijkheden."

undefined

Jaco Dagevos hoogleraar Integratie en Migratie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam

"Het concept van Stefan Schuwer met de kleinere leefgemeenschappen voor een specifieke groep toegelaten vluchtelingen is zeer interessant. Het is jammer dat er nog geen wetenschappelijk onderzoek is verricht naar de effecten. Ik kan me goed voorstellen dat na een vlucht uit een oorlog, en na een verblijf in een noodopvang of asielzoekerscentrum, een vertrouwde omgeving enige geborgenheid geeft. Het risico is echter dat vluchtelingen daarin blijven, en niet integreren. Cruciaal is de schaal. Vijftien huishoudens bij elkaar lijkt mij iets teveel. Een hoge concentratie van landgenoten werkt absoluut belemmerend op de integratie. Alleen een experiment met een daaraan gekoppeld monitorend onderzoek, kan duidelijkheid verschaffen."

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden