Gun filantropen meer invloed

De homo economicus verliest zijn geloofwaardigheid. Laten we daarvan profiteren en vrijwillige bijdragen aan goede zaken stimuleren, zegt Gabriël van den Brink.

Het gaat goed met de goede doelen in ons land. Er wordt jaarlijks ruim 4 miljard euro gedoneerd, waarvan bijna de helft afkomstig is van gewone huishoudens. Nationale acties voor mensen in nood brengen meer geld op dan enkele decennia terug, terwijl stichtingen die zich voor maatschappelijke noden inzetten in aantal en diversiteit toenemen. Zowel bedrijven als rijke Nederlanders geven aanzienlijke bedragen weg. Er ontstaat een hechtere relatie tussen filantropie en ondernemerschap. Geslaagde of ondernemende figuren leveren graag hun bijdrage aan een goede zaak. Wel hebben ze vaak een uitgesproken mening over de projecten die ze steunen of de manier waarop ze worden uitgevoerd, naar het voorbeeld van Bill Gates.

Waar komt deze ontwikkeling - die strijdig is met het idee dat Nederlanders steeds egoïstischer worden - zo opeens vandaan? Het lijkt me onwaarschijnlijk dat we te maken hebben met een plotselinge opwelling van broederschap of heiligheid. Aannemelijker is dat burgers en bedrijven meer oog krijgen voor de vreugdevolle kant van wederkerigheid. Ze beseffen dat het spel van geven en nemen de basis van elk samenleven vormt terwijl het beeld van de homo economicus zijn geloofwaardigheid aan het verliezen is.

undefined

Geven is vrijwillig

Tot die vreugdevolle kant behoort dat je zelf kunt bepalen aan welk doel je een bepaalde hoeveelheid geld of vrije tijd besteedt, dat je op een persoonlijke manier bij hulp aan anderen betrokken bent en dat je zodoende in de achting van je medeburgers stijgt. Vrijwilligheid, betrokkenheid en goede naam lijken me de voornaamste drijfveren van hedendaagse filantropie te zijn.

Toch gaat er ook nog enorm veel geld via de overheid naar sociale noden. Ook de gelden die werkloze, arme, zieke of anderszins hulpbehoevende Nederlanders van de staat krijgen, worden door meer welgestelde burgers of bedrijven opgebracht. Het totaal van deze uitgaven is zelfs dertien keer zo groot als het bedrag dat we in Nederland aan goede doelen weggeven. Je kunt dat evengoed als een vorm van wederkerigheid opvatten en toch voelt het heel anders aan.

Ten eerste is er geen sprake van vrijwilligheid aangezien de verzorgingsstaat op gedwongen afdrachten berust. Ten tweede ontbreekt elke vorm van persoonlijke betrokkenheid. Het zijn de regels die beslissen of iemand een uitkering ontvangt, niet de wil van welgestelde burgers om anderen te helpen. Ten derde gaat het om een grootschalig arrangement dat de gever op geen enkele wijze honoreert.

undefined

Anonimiteit

Hoewel je onze verzorgingsstaat op cerebraal niveau als een vorm van wederkerigheid kunt zien, sluit ze door kenmerken als dwang, grootschaligheid en anonimiteit maar slecht aan bij het spel van geven en nemen zoals dat al sinds mensenheugenis in de uiteenlopende maatschappijen wordt gespeeld.

Deze discrepantie kan op twee manieren worden opgelost. Ofwel de bereidheid van burgers en bedrijven om iets voor maatschappelijke noden te betekenen wordt meer dan voorheen erkend en gehonoreerd, bijvoorbeeld in de vorm van een fiscale verrekening. Ofwel de belastingen blijven op het huidige niveau, maar dan moeten wij als gevers meer zeggenschap krijgen over de manier waarop ze besteed worden. Dat zou kunnen doordat we bij de belastingaangifte het recht krijgen om voor (een nader te bepalen deel van) het totale bedrag aan te geven voor welke goede doelen het is bestemd.

Beide wegen dragen bij aan het ontstaan van een participatiemaatschappij. In elk geval zijn ze te verkiezen boven de manier waarop participatie tegenwoordig vorm krijgt en waarbij men doet alsof je menselijke wederkerigheid van bovenaf kunt opleggen.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden