Guldens, niet reizigers hebben voorrang bij NS

De auteur is inwoner van Hilversum.

Zo is het echter niet. De overheid heeft de NS uit handen gegeven om van een omvangrijke jaarlijkse subsidielast af te komen. En de directie van de NS heeft tot taak eerst de verliezen weg te werken en vervolgens - niet als elk ander commercieel bedrijf - de winst te maximeren, ten behoeve van de aandeelhouders.

Winst maken is iets anders dan zoveel mogelijk klanten trekken. Als het bedrijven erom begonnen was een maximaal aantal klanten binnen te halen, konden ze dat makkelijk bereiken: door de prijs ver te laten zakken. Een willekeurig voorbeeld. Philips kan veel en veel meer Cdi-spelers aan de man brengen als het er niet meer dan enkele tientjes voor vraagt. Maar natuurlijk gebeurt dit niet - de verliezen zouden gigantisch zijn.

De Spoorwegen streven - precies volgens de bedoelingen van de overheid - naar verbetering van het rendement. En dat doel bereiken zij door sommige reizigers aan te trekken en anderen af te stoten. Spitsuur-reizigers op de korte afstand zijn de NS graag kwijt. Die betalen weinig (zeker als zij een abonnement hebben) en kosten veel: tijdens een klein aantal uren in de vroege ochtend en de late middag moet de NS veel materieel en mensen inzetten die de rest van het etmaal overbodig zijn.

Het schrappen van de stations Hilversum en Driebergen-Zeist uit het intercitynet is tekenend voor het beleid. Vroeger reden in de vooravond volle treinen uit Amsterdam weg. In Hilversum stapten de meeste passagiers uit. De lege zitplaatsen moesten nog wel mee op het hele traject naar Groningen of Enschede. Dat was onvoordelig. De NS heeft ervoor gekozen de passagiers van Groningen en Enschede naar Amsterdam en terug in de watten te leggen en de forenzen uit 't Gooi zo slecht te bedienen dat ze de trein zouden mijden. Eén passagier op het traject Groningen-Amsterdam CS legt evenveel kilometers af als zeven forenzen van Hilversum naar Amsterdam. Maar de Groningse reiziger betaalt meer en kost veel minder dan de zeven Hilversummers. Voor een bedrijf dat voor alles geld moet verdienen is de keuze simpel.

De overheid heeft het zo gewild toen zij besloot dat de NS op eigen benen moest staan en alleen bedrijfseconomische maatstaven mocht aanleggen. Dat leek te leiden tot een aanmerkelijke lastenverlichting voor de schatkist. Maar waarschijnlijk komt de minister van financiën uiteindelijk bedrogen uit. Dat komt doordat NS geen rekening meer hoeft te houden met ander overheidsbeleid.

Als voorbeeld nogmaals die ene Groningse reiziger die voor de NS veel voordeliger is dan de zeven Hilversumse forenzen. De NS lokt dus de Groninger de trein in en jaagt de Gooiers in de auto. Wat betekent dit? De Groninger zou, als hij de auto had genomen, 85 procent van zijn route van 217 kilomter over nog redelijk rustige snelwegen rijden. En hij zou in Amsterdam niet meer dan één parkeerplaats innemen. De zeven Hilversummers die de trein uitgejaagd zijn, helpen op hun rit van 29 kilometer de dagelijkse files op de A1 vergroten. En zij zoeken zeven parkeerplekken in de hoofdstad.

Ook de (vele) andere verslechteringen die de NS op 28 mei heeft doorgevoerd, zijn bewust bedoeld om mensen buiten de trein te houden waar de kosten voor het vervoer hoger zijn dan de prijs die zij voor hun kaartje betalen. Dat dientengevolge de drukte op de wegen toeneemt en de uitstoot van CO2 waarover de koningin zo bekommerd sprak in de Troonrede, toeneemt, is niet de zorg van de NS. De Spoorwegen doen er dan ook het zwijgen toe.

Vroeger hadden de minister van verkeer (aangemodigd door het parlement) en de top van de NS veelvuldig overleg. Nu het spoorwegbedrijf is verzelfstandigd, is dat niet meer nodig. Daardoor heeft de bedrijfsleiding kennelijk ook niet de gelegenheid gehad de minister van verkeer (en via haar de minister-president) duidelijk te maken dat de NS er helemaal niet naar streeft zoveel mogelijk mensen in de trein te krijgen. Ze willen alleen die reizigers die profijt opleveren; dus vooral die op de lange afstand.

De VVD'ster Jorritsma zal zich er vermoedelijk niet zo makkelijk van laten overtuigen dat 'de markt' niet altijd de beste resultaten voor de samenleving als totaal oplevert. Maar ik hoop dat de PvdA'er premier Kok nog eens zal inzien dat het met het verkeer in het land beter kan gaan als de overheid een beetje meestuurt bij de NS en eventueel wat meer geld op het spoor toelegt. Dat kan zij dubbel en dwars terugverdienen op de autowegen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden