Guernsey is de financiële butler voor de allerrijksten

Beeld Suzan Hijink

De helft van de inwoners van Guernsey werkt in de financiële dienstverlening en helpt de rijksten der aarde zo min mogelijk belasting te betalen. Zij zien daar geen probleem in. 'Wij werken hier eerlijk en transparant.'

Het stadje Saint Peter Port klimt vanuit de baai omhoog tegen de heuvel. Kleine en grote jachten liggen beschermd tegen de nukken van de Atlantische Oceaan in de haven. Het stadje lijkt zo uit een film van Harry Potter te komen: smalle winkelstraatjes met kasseien, steegjes waar nauwelijks een auto door kan en nauwe steile natuurstenen trappen. De oude huizen hebben namen als Frenchay House, May Trees, La Colline, Vue des Îles of The Helmsman. Op het eiland Guernsey (60.000 inwoners) werken en wonen de financiële tovenaars uit de wereld van trusts, private equity, verzekeraars, banken, advocaten en accountants.

Waar ze in the Bailiwick of Guernsey, de eilandengroep voor de kust van Normandië, goed in zijn is 'wealth management', oftewel het beheren van het vermogen van superrijken. Er gaat circa een half procent van het wereldvermogen langs de toverstokjes van de financiële experts bij de 150 trustkantoren op Guernsey. Wereldburgers met vele miljoenen of zelfs miljarden zouden daardoor zo min mogelijk belasting betalen.

De kritiek richt zich steeds meer op het ondoorzichtige karakter van de vele trusts op Guernsey: geen openbaar register van begunstigden, geen jaarrekeningen en accountantsverklaringen. In het geheim besturen circa zevenhonderd trustees op het eiland al die trusts volgens afspraak met de vroegere eigenaren, zo nodig voor de eeuwigheid (zie kader).

Rijke families

Paul Backhouse is eigenaar van Cógent Trust op Guernsey. In café-restaurant Octopus, met een panoramablik over de baai, legt hij vroeg in de ochtend onder het genot van een cappuccino en een chocoladecroissant uit dat al die 'spookverhalen' over trusts onzin zijn. "Je moet ons zien als financiële butlers. Wij assisteren bij de financiële planning van vermogen van meestal rijke families en vooral ook bij opvolgingskwesties."

Het zijn ingewikkelde vraagstukken. Een vader heeft bijvoorbeeld vier kinderen en wil dat zijn bedrijven intact blijven na zijn dood, maar twee kinderen hebben geen interesse en kunnen als er niets gebeurt hun aandelen aan vreemden verkopen waardoor de onderneming in andere handen kan komen. De trust is dan volgens Backhouse de beste oplossing. Dat geldt ook voor artsen in de Verenigde Staten die rekening moeten houden met stevige schadeclaims. Zij willen hun kapitaal niet kwijtraken. "Je kunt je vermogen stallen bij je vrouw, maar als zij daarna wil scheiden ben je het kwijt, dan is een trust verstandiger."

Backhouse somt voorbeeld na voorbeeld op. "Trusts gaan om continuïteit van vermogen, risico's vermijden, maar niet om geen belasting te betalen", zegt hij met een grote gulle lach terwijl het restaurant om negen uur in de ochtend langzaam volloopt. "Collega", zegt Backhouse wijzend naar een vijftiger enkele tafeltjes verderop. Ze houden hier niet van interviews. Vertrouwelijkheid en geheimhouding zijn sleutelwoorden in de financiële dienstverlening, maar Backhouse wil best uitleggen hoe het werkt en dat er weinig verdachts is aan zijn business, terwijl de lichte mist boven de baai langzaam met het opkomende zonnetje verdwijnt.

Omhoog door de smalle straten van Saint Peter Port zit achterin het stadje in een relatief modern kantoorpand Gavin St Pier, de minister-president van Guernsey. Een olijk gezicht met kort rood stekelhaar om zijn kale hoofd, maar als hij praat is hij ernstig. Hij komt uit de wereld van de trusts en weet waarover hij spreekt. Normaal gesproken heeft een burgemeester van een stadje met 60.000 inwoners weinig in de melk te brokkelen op het wereldtoneel, maar met Guernsey is dat dus anders.

Het is een grote financiële speler. Wat de Bailiwick bijzonder maakt, is de grote zelfstandigheid van de eilanden. Toen het Verenigd Koninkrijk in de jaren zeventig toetrad tot de EEG bleven Guernsey en buureiland Jersey daar buiten. Ze hebben een apart douaneverdrag gesloten met de EU. St Pier en zijn mensen onderhandelen zelfstandig met Brussel over regels voor de financiële wereld.

Openbare registers

Veel kritiek is er op het geheimhouden van de begunstigden bij trusts. De Britse organisatie Tax Justice, die ook de Labourpartij adviseert, wil dat er openbare registers komen. Ook binnen de EU worden die stemmen luider. "We hebben een register voor bedrijven en zijn transparant", wimpelt St Pier die kritiek af. "Alleen niet voor Jan en alleman. Je hebt hier recht op privacy als het gaat om jouw financiële informatie." Hij wijst erop dat buitenlandse autoriteiten alle gegevens kunnen opvragen: politie, justitie en belastingdiensten.

Daar is wel wat op aan te merken, volgens Jan van Koningsveld van het Offshore Kenniscentrum en gespecialiseerd in internationale belastingkwesties. Hiervoor werkte hij jaren voor de Fiscale Inlichtingen en Opsporingsdienst (Fiod) en was hij voor onderzoeken op Guernsey. Hij zet vraagtekens bij financiële informatie op Guernsey als het gaat om actualiteit, betrouwbaarheid en volledigheid. "Bovendien, een begunstigde van een trust vind je niet in de registers van Guernsey. Evenmin historische informatie over eigenaren en financiële verslagen."

Tekst loopt door onder afbeelding

Beeld Suzan Hijink

Gavin St Pier wijst er ook op dat Guernsey volop meedoet aan de internationale strijd tegen belastingontduiking en financiering van terrorisme en witwassen. Zijn eiland wordt daar niet voor gebruikt, verzekert hij.

Bij John Christensen, voorzitter van Taks Justice in het Verenigd Koninkrijk, valt zoiets niet in goede aarde. Hij is oorspronkelijk van Jersey en werkte in het verleden voor een groot trustkantoor daar. "Bij de 128 trusts die ik indertijd onder mijn beheer had, ging het om belastingontwijking, crediteuren afschudden, omkoping en foute financiering van politici. Het was op geen enkele wijze rechtmatig wat er gebeurde."

Christensen ziet openbare transparantie van trusts als beste garantie om dit soort praktijken te voorkomen. Maar dan is het gedaan met de trusts 'want transparantie is niet bruikbaar voor criminelen', zo luidt zijn bikkelharde oordeel.

Privacybescherming

Guernsey, en ook Jersey, doen er alles aan om niet op zwarte lijsten te komen van bijvoorbeeld de EU, de VS en de Oeso, en zo gebrandmerkt te worden als belastingparadijs. Maar trusts bleven tot nu toe buiten schot. Het is een strijd geworden tussen privacybescherming van cliënten om niet hun vermogens openbaar te maken, en belasting betalen.

Backhouse ziet die tegenstelling niet. Turend over de baai zegt hij: "Ik moet alle financiële transacties die ik namens cliënten en trusts verricht, melden bij de autoriteiten in Guernsey en die zijn opvraagbaar door belastingdiensten van andere landen waar een klant van mij aangifte moet doen. Als een klant het niet doet, dan komt de fiscus elders het wel te weten als ze de gegevens in Guernsey opvragen." Met een ernstige blik: "Ik ga voor geen enkele klant de gevangenis in door iets te verbergen. Het is het niet waard." Klanten komen naar Guernsey voor de kwaliteit van de financiële dienstverlening en niet om belasting te ontduiken, is zijn standpunt.

Dat is leuk gesteld, vindt oud-Fiodman Van Koningsveld, maar de Nederlandse Belastingdienst en Justitie kunnen feitelijk maar weinig opvragen over bedrijven op Guernsey. "Er is nul procent vennootschapsbelasting op Guernsey, dus is een belastingaangifte overbodig en daardoor is er geen financiële informatie te halen over bedrijven daar."

De ceo van Guernsey Finance, Dominic Wheatley, is klip en klaar over de rol van het eiland: "Guernsey is een omgeving voor bedrijven die weinig belasting willen betalen." Zijn organisatie behartigt wereldwijd de belangen van Guernseys financiële dienstverleners. Zo richt de club van Wheatley zich sinds kort op Hongkong en China om vermogende klanten naar Guernsey te halen.

Postbusbedrijven

Toch wordt de druk op Guernsey en het zustereiland Jersey opgevoerd nu de Europese Commissie postbusbedrijven, waar ook Nederland rijk aan is, onder de loep wil nemen. Volgens de laatste cijfers, stammend uit 2013, zouden er 17.500 vennootschappen op het kleine eiland zijn geregistreerd.

De EU wil dat wordt aangetoond dat het geen lege hulzen zijn waar alleen maar geld doorheen stroomt om zo min mogelijk belasting elders te betalen. Dus er moeten mensen werken. Ze moeten zoals dat heet 'substantie' hebben. Wheatley ziet geen probleem. "We hebben maar weinig postbusbedrijven op Guernsey. Onze trusts worden heel goed gemanaged, dat is onze expertise en dat heet dus substantie."

Zo denkt Blackhouse er ook over als hij naar zijn eigen trustkantoor kijkt. Niet voor niets werkt circa de helft van de beroepsbevolking op Guernsey in meerdere of mindere mate in de financiële dienstverlening. Of daar de kous voor wat betreft de Europese Commissie straks mee af is, is maar de vraag. Zo niet, dan kan dat tot sancties leiden, waar Guernsey niet op zit te wachten.

Gavin St Pier drukt zich diplomatiek uit over deze kwestie: "We proberen elkaar te begrijpen en we pakken onze rol." Cryptische woorden om aan te geven dat Guernsey meegeeft maar de kip met de gouden eieren niet wil slachten. Het eiland zal altijd op zoek zijn naar de toegevoegde waarde voor de allerrijksten der aarde, die graag af en toe met hun jacht afmeren in Saint Peter Port met zijn licht mediterrane klimaat voor een hapje en een drankje, en die grif betalen voor de magie van het financiële toverstokje.

Hoe werkt een trust?

Een persoon of bedrijf doet afstand van zijn vermogen, bijvoorbeeld bedrijven, onroerende goederen, spaargeld of aandelen. Het vermogen wordt in een trust ondergebracht. Zo wordt voorkomen dat erfgenamen successierechten moeten betalen bij overlijden van de eigenaar. Ook wordt geen vermogensbelasting betaald.

Trustkantoren beheren het kapitaal, dat officieel van niemand meer is, volgens een geheime overeenkomst waar in staat wat er met het vermogen moet gebeuren. De jaarlijkse winst wordt uitgekeerd aan de vroegere eigenaar of zijn nabestaanden, de begunstigden genaamd. Meestal loopt dat via een ingewikkelde financiële constructie naar een belastingparadijs dat geen inkomstenbelasting kent.

Via de trust blijft het kapitaal uit zicht van belastinginspecteurs over de hele wereld. Ondertussen gaan activiteiten van bedrijven die erin ondergebracht zijn gewoon door.

Lees ook: OM vermoedt belastingfraude bij rijke Nederlanders uit media en showbizz

De Fiscale inlichtingen- en opsporingsdienst (Fiod) is een miljoenenfraude op het spoor. Het gaat om zeer vermogende Nederlanders die op papier naar de belastingparadijzen Cyprus en Guernsey zijn verhuisd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden