Grutto in de waagschaal

Grutto in de avondzon. (COPYRIGHT GRASDUINEN) Beeld
Grutto in de avondzon. (COPYRIGHT GRASDUINEN)

In de Waag van Workum, Zuidwest-Friesland, is een tentoonstelling te zien over de skries, de grutto. Er hangen foto’s, er draait een mooie film van Danny Ellinger en Ard Schenk. De tentoonstelling werd in de Doopsgezinde Kerk geopend door grutto-onderzoeker Theunis Piersma en componist Sytze Pruiksma. Voor een publiek van veehouders, politici, kunstenaars en wetenschappers maakte Sytze muziek met vogel-achtige klanken. Op zijn meeslepende, zich herhalende en uitbreidende of veranderende ritmes was het heerlijk wegdromen. Tot hij op een pauk het publiek klaarwakker sloeg. Sytze haalde het maximale uit minimale muziek. Theunis Piersma liet dia’s zien en vertelde het verhaal van de grutto’s die in de Workumerwaard proberen te broeden.

Nederlandse grutto’s, en de meeste grutto’s brengen de lente door in Nederland, overwinteren in West-Afrika. Dat was tot voor kort geen probleem. Ze arriveerden er als de zomer al flink vorderde. Nu komen ze veel vroeger in de zomer aan. Ze strijken neer in bijvoorbeeld Guinee-Bissau als daar net de rijst wordt gezaaid. Bij ons eten grutto’s insecten, maar daar zijn ze gek op rijst. Ze hoeven maar achter de rijstboerinnen aan te lopen om rijstkorrels uit de modder te pikken. De boeren vinden dat niet leuk. En hoewel kogels duur zijn, worden er heel wat grutto’s doodgeschoten.

We kunnen naar de Afrikaanse rijsttelers wijzen en ’gemeen!’ roepen, maar we kunnen ons ook afvragen waarom die grutto’s zes weken eerder in Afrika zijn dan voorheen. En dat, vertelde Theunis, komt doordat hun broedseizoen al voorbij is, als het nog nauwelijks begonnen is. Vroeger konden de vogels eerst hun vier eieren uitbroeden en dan hun kuikens door het gras loodsen. Nu niet meer.

Zelfs in de vogelrijke Workumerwaard bestaat de grasmat uit louter Engels raaigras. Ook daar wordt gemaaid en waar nesten zijn, blijft een pluk gras overeind, waarin de grutto op de eieren zit. Een hond leert gauw dat een plukje gras iets levends bevat dat dood moet. Op een dia zagen we twee door een hond doodgebeten grutto’s. Een vos zou dat ook doen, of een kraai, reiger, huiskat, hermelijn, ieder dodelijk dier dat leert dat een plukje gras een vogel met eieren bevat. Maar het was de hond van de boer, een vrolijke patrijs met kwispelende pluimstaart.

Als gruttokuikens al kans krijgen uit hun ei te kruipen, dan vinden ze een gladgeschoren weiland zonder insecten en zonder dekking tegen honden, reigers, hermelijnen. Er worden bijna geen grutto’s meer groot. Nadat ze hun eieren of kuikens verliezen, vertrekken de oudervogels alvast naar het zuiden.

Ieder jaar zijn er vijf procent minder grutto’s dan vorig jaar. Dat is al jaren zo maar houdt over een tijdje op, als er geen grutto’s meer zijn. We steken, becijferde Theunis, twee euro belastinggeld per persoon per dag in het onleefbaar maken van het platteland. Grutto’s redden is goedkoper. Het zou bovendien een mooi landschap opleveren.

De tentoonstelling duurt t/m 20 mei. www.warkumserfskip.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden