Grote winnaar AKP bestaat nog maar vijf jaar / Turkse partijen zoeken identiteit

De AKP boekte zondag een grote overwinning bij de Turkse verkiezingen. De partij spreekt gelovige moslims aan, maar ook linkse Turken.

Een van de vele commentatoren die op de televisie de Turkse verkiezingen analyseerden, zei: „Je hebt nu drie partijen in het parlement. De AKP en de twee ultrarechtse partijen MHP en CHP.” Ze vond de republikeinse CHP, de partij die door Kemal Atatürk is gesticht, extreem-rechts. Niemand in de studio protesteerde.

Sinds de Turken in 1950 de eerste vrije verkiezingen hielden, is de democratie zonder uitzondering om de tien jaar onderbroken door militaire ingrepen. Het is daarom niet verwonderlijk dat politieke partijen, die constant verboden worden en waarvan de leiders gevangenisstraffen moeten uitzitten en in een geval zelfs opgehangen worden, te kampen hebben met identiteitscrises.

Wat is de AKP? Zijn het liberalen, moslim-democraten of hebben we hier te maken met fundamentalisten met een verborgen agenda?

Dat de vijf jaar geleden opgerichte partij nog steeds op zoek is naar een politieke identiteit is te begrijpen. Maar wat is de Republikeinse Volkspartij CHP? Zijn het sociaal-democraten, nationalisten of, zoals sommigen beweren, net zulke fascisten als de Grijze Wolven?

Ercan Karakas, ex-parlementariër voor de CHP die de partij de rug toekeerde vanwege haar verrechtsing, zegt: „De huidige politieke situatie geeft de Turkse kiezer geen alternatief. Dat is de reden van het grote succes van de AKP. De partij van Erdogan heeft de meest sociale, linkse houding. De massa’s zien dat. De CHP daarentegen is echt een partij geworden van oudere mensen die het over niets anders hebben dan het seculiere systeem en de ideologische erfenis van Atatürk.”

„Links Turkije kan nergens naartoe. De CHP is tegen de Europese Unie, tegen globalisering, tegen democratische hervormingen. Ze zijn overal tegen. Dan is het niet verwonderlijk dat de mensen op een partij stemmen die met projecten komt, die de mensen een betere toekomst belooft.”

Het Turkse volk straft keer op keer politieke leiders die samenspannen met militairen om hun politieke doelen te bereiken. Na elke militaire ingreep in de politiek zijn de partijen die achter de generaals stonden, verpletterd door de kiezers. Deze regel is ook nu van kracht. Deniz Baykal, de leider van de CHP, bundelde de krachten met de generale staf en de hoogste bureaucratie om de verkiezing van een AKP-lid tot nieuwe president tegen te houden. Het is hem gelukt. Maar de Turken lieten tijdens de verkiezingen zien wat ze ervan vonden. Baykal kreeg maar 20 procent van de stemmen.

Cengiz Candar, journalist en Midden-Oosten-deskundige, is erg blij met de uitslag. „De AKP heeft met haar beleid van de afgelopen vijf jaar laten zien dat het een centrum-rechtse partij is. Ze rekenden zelf ook niet op zoveel stemmen. Maar het Turkse volk wilde laten zien wat het van de ingreep van het leger vond. Ik ben nog nooit zo trots op mijn volk geweest.”

De AKP heeft haar wortels in de politieke islam. Gaat dat een probleem worden? Candar: „Elke centrum-rechtse partij in Turkije heeft die wortels. Voor mij telt dat ze niet afwijken van een liberaal economisch beleid en het EU-proces levend houden. Ze hebben in de afgelopen jaren niet een keer geprobeerd om aan de levensstijlen van de mensen te komen. Dat zullen ze nu ook niet doen.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden