Grote steden zijn nog lang niet regenwaterbestendig

Het dagelijks leven van de toekomst is duurzaam en zelfvoorzienend. Dat denken de organisatoren van Fab City, het culturele programma naar aanleiding van het Nederlandse EU-voorzitterschap. In een omgebouwde container op het festivalterrein huist Amsterdam Rainproof. De organisatie brengt burgers en gemeente bij elkaar om de overlast en schade van extreme regen te beperken.

Een hoosbui die de kelder onder water zet of de rioolput doet overstromen; het gaat vaker gebeuren. Wat vroeger eens per 100 jaar voorkwam, komt in de toekomst waarschijnlijk eens per 25 jaar voor, zegt Daniël Goedbloed, programmamanager van Amsterdam Rainproof. Het voorproefje was 28 juli 2014, toen de stad een wolkbreuk over zich heen kreeg waarbij in een paar uur 90 millimeter water viel. Het riool kan slechts 20 millimeter aan. En aangezien een deel van het rioolstelsel onder de stad zowel regenwater als huishoudelijk afvalwater verwerkt, is een overstroming dan geen pretje.

Een duurzame stad is in Goedbloeds ogen dan ook een waterbestendige stad. "We willen het water vertragen waar het valt en het tijdelijk vasthouden, zodat het vertraagd afgevoerd kan worden. Dat moet door minder verharding en meer groen." De oplossingen zijn legio. Mensen met een eigen huis kunnen een polderdak aanleggen, een dak met een dijkje zodat het water vertraagd wegstroomt. Van een polderdak is het een kleine stap naar een groen dak, een laag aarde met begroeiing. Extra voordeel: een groen dak optimaliseert de werking van zonnepanelen. Wie geen plat dak heeft, kan een geveltuintje maken of een regenton neerzetten. De tegels in de tuin vervangen door grind of gras scheelt ook enorm.

Jeroen Aerts, hoogleraar risico en waterbeleid aan de Vrije Universiteit Amsterdam, beaamt dat. "Groene daken kunnen de afvoer naar het riool met de helft verminderen. Ze zijn koeler in de zomer en houden warmte vast in de winter. Dat is goed voor het energieprobleem. Maar niet alle daken zijn geschikt. Een schuin dak is lastig, want dan schuift de aarde naar de randen. En platte daken kunnen niet allemaal het gewicht van een laag aarde aan."

Huub Savenije, hoogleraar watervoorraden-management aan de TU Delft, plaatst een extra kanttekening. "Groene daken hebben meestal vetplantjes die amper vocht vasthouden. Er moet behoorlijk wat grond op om die bufferfunctie te creëren."

De gemeente moet intussen de openbare ruimte toekomstbestendig maken, zegt Goedbloed. "Bij onderhoudswerkzaamheden kun je de straat zo inrichten dat water tijdelijk wordt vastgehouden. Gras tussen tramrails of betongrasstenen op parkeerplaatsen vergroten eveneens de sponswerking van de stad."

Om burgers te verleiden om mee te doen, subsidieert de gemeente groene daken. Ook wordt er onderzoek gedaan naar het splitsen van rioolwaterheffing door het belasten van de hoeveelheid water die iemand loost op het riool. De optelsom van maatregelen is doorslaggevend, zegt Goedbloed. "Iedereen een geveltuintje gaat het probleem niet oplossen, maar het helpt wel. Elke druppel telt."

Marie-Claire ten Veldhuis, universitair hoofddocent stedelijke watersystemen aan de TU Delft, is het roerend met Goedbloed eens. "Het programma werkt alleen als iedereen meedoet. Het is belangrijk om burgers bewust te maken en te houden. Een onderdeel daarvan is RainSense, een project dat via smartphones, weeramateurstations en meetparaplu's regen en waterafvoer beter in kaart wil brengen."

Chris Zevenbergen, hoogleraar overstromingsveerkracht van stedelijke systemen aan dezelfde universiteit, vindt de doelstelling om Amsterdam in 2050 regenbestendig te hebben erg verstandig. "Het transformeren van de stad duurt een generatie. Je hebt te maken met bestaande stedelijke structuren die niet in één klap zijn aan te passen. Het bij elkaar brengen van verschillende niveaus is belangrijk: huizen, buurten en de stad."

Dat klopt, zegt Kees van Leeuwen van KWR in Nieuwegein en hoogleraar watermanagement and urban development aan de Universiteit Utrecht. "Veel steden hebben geen langetermijnagenda voor dit onderwerp. En koppelen is kassa. Door goed op elkaar afgestemde plannen te maken, kun je veel bereiken met beperkte middelen."

Maar zet het onttegelen van tuintjes wel echt zoden aan de dijk in vergelijking met infrastructurele maatregelen, of het aanleggen van meer parken en groen in de stad? Van Leeuwen verwacht van wel. "De tuinen in Amsterdam zijn niet zo groot, maar daar staat tegenover dat het weghalen van harde en dichte bestrating rondom huis en tuin relatief goedkoop is ten opzichte van slimme afwateringssystemen onder de grond."

Ten Veldhuis: "In Amsterdam is de druk op de ruimte zo groot dat je wel multifunctioneel moet bouwen en denken. Het combineren van water en groen is niet genoeg, er is gewoon te veel verharding in de stad. Maar verharding die water doorlaat of tijdelijk bergt, is zeker een oplossing."

Savenije vindt het goed dat mensen ervan doordrongen raken dat de overheid niet alles kan regelen. "Als alles drempelloos is en iedereen een stenen tuintje heeft, dan is er geen buffer en loopt het water zo naar binnen. Mensen lijken soms weleens te vergeten dat ze in een stad wonen die onder zeeniveau ligt."

Kritische blik op producten en diensten

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden