Embryo-onderzoek

Grote stap voor CDA: Denktank adviseert embryokweek toe te staan voor bestrijding van erfelijke ziektes

null Beeld ANP / Science Photo Library
Beeld ANP / Science Photo Library

Het kweken van menselijke cellen in de vroegste embryonale fase kan worden toegestaan als daarmee erfelijke ziektes kunnen worden bestreden, zegt een denktank van het CDA.

Esther Lammers

Maar embryo’s mogen niet worden gebruikt om ‘designerbaby’s’ te ontwikkelen. Alleen onder strikte voorwaarden wil de christen-democratische denktank het toestaan om zogeheten zygoten te kweken, dat zijn menselijke cellen in de vroegste embryonale fase. Daarmee kunnen technologieën als kiembaanmodificatie worden onderzocht, zodat in de toekomst genetische mutaties kunnen worden hersteld die tot ernstige ziektes leiden. Dat schrijft het Wetenschappelijk Instituut voor het CDA in het rapport Een ongekend begin. Technologie en ethiek aan het begin van het leven.

De christen-democraten worstelen al ruim twintig jaar met de snelle biomedische ontwikkelingen, waarop ze geen goed ethisch antwoord hebben. In 2008 kwam PvdA-staatssecretaris Jet Bussemaker met een voorstel om embryoselectie toe te staan op medische gronden, maar zij moest dit onder druk van ChristenUnie en CDA weer intrekken. De CDA-fractie wilde het voorstel in eerste instantie nog wel steunen, maar trok dit later onder druk van een kritische achterban weer in.

Het is de hoogste tijd dat de christen-democraten een nieuw ethisch kader scheppen voor de biomedische ontwikkelingen, vindt het Wetenschappelijk Instituut voor het CDA nu. Maar niet alles wat medisch wetenschappelijk mogelijk wordt, is tegelijk ook wenselijk. De denktank hecht ook nog steeds grote waarde aan de bescherming van het leven in zijn ‘vroegste vorm’ en de waarde van leven met alle ‘beperkingen en onvolmaaktheden’. Daarom is ‘grote terughoudend’ geboden bij onderzoek met menselijk weefsel. Volgens de CDA-denktank moeten alle ontwikkelingen die neigen naar ‘wensgeneeskunde’ en ‘designerbaby’s’ worden ‘voorkomen en afgewezen’.

Voorkomen dat een zwangerschap wordt afgebroken vanwege bijvoorbeeld autisme

In 2020 liet CDA-Kamerlid Harry van der Molen zich in de discussie over een verruiming van de Embryowet zeer sceptisch uit over de oneindige mogelijkheden die embryo-modificatie kan opleveren. Van der Molen zei te willen voorkomen dat door verruiming van de Embryowet aanstaande ouders straks ook mogen bepalen dat ze een zwangerschap afbreken, omdat hun kind bijvoorbeeld autistisch zou zijn. Het WI wijst nu elke cosmetische keuze bij embryoselectie nu af.

Het rapport is geschreven onder leiding van theoloog André Poortman. In de zomer worden de nieuwe standpunten in de partij bediscussieerd. Het is nog onduidelijk of de fractie de standpunten uit het rapport zal gaan overnemen. Vorig jaar kreeg Poortman van zowel katholieken als protestante leden in zijn partij veel kritiek toen hij aankondigde dat het Wetenschappelijk Instituut ging nadenken over het toestaan van het kweken van embryo’s voor onderzoek.

In de huidige coalitie is afgesproken in deze kabinetsperiode geen nieuwe wetsvoorstellen in te dienen voor verruiming van de Embryowet. Maar zo’n wet voorbereiden mag wel. Daarom kondigden D66 en VVD vorige maand aan samen op te trekken om die verruiming van de Embryowet na 2025 mogelijk te maken. Ook de liberale partijen willen dat onder strikte voorwaarden kweken van embryo’s mogelijk wordt voor specifiek omschreven doeleinden.

De medische sector wil al jaren verruiming van de Embryowet

Medici vragen hier al jaren om, maar onder druk van de christelijke partijen is dit steeds tegengehouden. De medische sector wil dat de embryowet verruimd wordt om kwaliteitsverbetering van de huidige ivf-behandeling te kunnen realiseren en de gezondheid te verbeteren van de meer dan vierduizend kinderen die jaarlijks geboren worden na ivf. Zij hebben vaak een lager geboortegewicht. De ChristenUnie keurt het kweken van embryo’s stelselmatig af, omdat het ‘indruist tegen de menselijke waardigheid’.

Het CDA hield zich in de discussie de afgelopen jaren vooral op de vlakte. In de coalitie werd in 2020 wel een moeizaam compromis bereikt over een verruiming van de Embryowet, maar die is tijdens de laatste coalitiebespreking vorig jaar weer in de ijskast beland.

Dat compromis stond aanstaande ouders met erfelijke borstkanker, eierstokkanker of erfelijke blindheid (LHON) in de familie toe om gericht te kiezen voor een jongen of meisje, als daarmee wordt voorkomen dat de ziekte wordt doorgegeven. Het betrof slechts enkele ouderparen per jaar. Ook zou het dan worden toegestaan ‘restembryo’s’ die overblijven na een ivf-behandeling te gebruiken voor onderzoek naar verbeteringen in de ivf. Dit gebeurt in de praktijk al, maar het is nog niet wettelijk geregeld. Het kweken van embryo’s is nog onder alle omstandigheden verboden.

Een embryo vlak na bevruchting via de ivf-methode. Er zijn nu gemiddeld 4 tot 8 cellen ontstaan.  Beeld ANP / Science Photo Library
Een embryo vlak na bevruchting via de ivf-methode. Er zijn nu gemiddeld 4 tot 8 cellen ontstaan.Beeld ANP / Science Photo Library

Lees ook:

D66 en VVD willen medisch-ethische inhaalslag

Het is de hoogste tijd de embryowet te verruimen

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden