Grote schoonmaak bij woningcorporaties

Voor sommige hoofdrolspelers wordt het lastig om vrijuit te praten

Operatie Clickfonds (effecten), het mega-onderzoek Klimop (vastgoed) en de recente golf fraude-onderzoeken bij de woningcorporaties hebben een ding gemeen: het vergrootglas wordt op een complete sector gelegd. Clickfonds (begonnen in 1997) leverde wellicht weinig zwaar gestraften op; de effectenwereld werd wel opgeschud en opgeschoond. Datzelfde geldt voor Klimop (2007) dat de normen en waarden in de vastgoedsector, ook bij de strafrechter, nog eens toetste. Bij de woningcorporaties is de grote schoonmaak nog in volle gang.

Wat exact de oogst is van de vele strafrechtelijke onderzoeken bij de woningcorporaties laat zich nog moeilijk vaststellen. Kleine strafzaken zijn er al geweest. De grote zoals Vestia en Rochdale staan nog niet eens op de rol van de rechtbanken in respectievelijk Rotterdam en Amsterdam. Een groot verschil tussen de drie - Clickfonds, Klimop en de corporaties - is er wel. Bij de woningcorporaties loopt naast de strafzaken ook het onderzoek van de parlementaire enquêtecommissie dat morgen begint. Dat kan voor sommige hoofdrolspelers betekenen dat het moeilijk is om vrijuit te praten zonder feitelijk mee te helpen aan hun eigen veroordeling. Bijvoorbeeld de oud-topman van Rochdale, Hubert Möllenkamp, is namelijk zowel verdachte als gast bij de commissie. De commissie hoort onder ede en de ruimte om te zwijgen is gering, zo heeft commissievoorzitter Roland van Vliet (lijst Van Vliet, ex-PVV) laten doorschemeren.

De onderzoeken van het Openbaar Ministerie bij het Rotterdamse Vestia en het Amsterdamse Rochdale naar eventuele fraude bij corporaties zijn de meest in het oog springende. De twee behoorden tot de top van de Nederlandse woningcorporaties met respectievelijk ruim 80.000 en 40.000 woningen op het moment dat de ellende begon.

Rochdale

In april zou de rechtszaak tegen Möllenkamp beginnen. De ex-directeur en vier van zijn voormalige zakenpartners hebben zich volgens het OM schuldig gemaakt aan fraude, waaronder het aannemen of betalen van steekpenningen, valsheid in geschrifte, belastingfraude en witwassen. De schade door het handelen Möllenkamp wordt door de corporaties geraamd op ruim zes miljoen euro. Pogingen om dat bedrag via civiele procedures terug te krijgen, hebben tot op heden niets opgeleverd. De ex-topman zelf is overigens failliet verklaard. Het bedrijf Multi Corporation dat in het onderzoek boven kwam drijven, ging in augustus 2010 al akkoord met een transactievoorstel van het OM. De onderneming voorkwam vervolging door 565.000 euro te betalen, de twee bestuurders van de onderneming betaalden ieder 25.000 euro. Wanneer de zaak bij de rechtbank wordt behandeld is nog niet duidelijk. Bij de rechter-commissaris worden nu nog getuigen verhoord.

Vestia

Het onderzoek bij Vestia loopt nog. Hoofdverdachte Marcel de V. (kasbeheerder) heeft begin dit jaar gepoogd een lange lijst met getuigen te laten oproepen. De Staat der Nederlanden, een hele serie banken en toezichthouders dienden wat hem betreft in de getuigenbank te verschijnen teneinde hun rol in het debacle bij Vestia te belichten. De rechter heeft die lijst bekort tot zijn oude baas Erik Staal, financieel-directeur Kees Wevers en acht oud-commissarissen. De V. wordt ervan verdacht aanzienlijk meer zogeheten rentederivaten te hebben gekocht dan nodig was voor de bedrijfsvoering. Hij zou via de eveneens verdachte tussenpersoon Arjan G. zo tien miljoen euro hebben verdiend aan de honoraria voor het afsluiten van de contracten. Het OM onderzoekt nog of er ook daadwerkelijk wordt vervolgd. De V. verwijt zijn ex-baas Staal onder meer onbehoorlijk bestuur en houdt vol dat hij onschuldig is.

Laurentius

Het schandaal rond Laurentius (twee jaar geleden nog 8500 huurwoningen) telt vijf verdachten. Oud-directeur Walter V. wordt verdacht smeergeld te hebben aangenomen van twee eveneens verdachte projectontwikkelaars. Bij twee familieleden van hem (ook verdacht) is een koffer ontdekt met 700.000 euro, mogelijk smeergeld. De essentie van de verdenking is dat vastgoed werd opgekocht nadat eerder de prijs was opgedreven. Het OM moet nog een besluit nemen over de vraag of het tot vervolging komt en dan volgen ook de concrete dagvaardingen.

Actium

Een van de twee hoofdverdachten in de fraudezaak bij woningcorporatie Actium heeft reeds voor de rechtbank in Assen schuld bekend. Morgen krijgt de zaak een vervolg. De 37-jarige administratief medewerker Cong Hoa K. nam tussen 2005 en 2009 huurgeld van huurders aan en stak dat in eigen zak. Zo drukte hij vele duizenden euro's achterover. Hij gebruikte het geld voor zijn gokverslaving. De andere hoofdverdachte zou vier huizen van de woningcorporatie onder een valse naam hebben gekocht en hield daarbij het aankoopbedrag buiten de boeken. Twee huurders staan ook terecht.

Vitaal Wonen

Bij Vitaal Wonen, met 300 woningen een van de kleinste corporaties in Nederland, worden twee voormalig directeuren, vader en zoon Noël en Jos P., verdacht van valsheid in geschrifte, witwassen en corruptie. Er is door justitie royaal beslag gelegd op hun bezittingen. Het onderzoek loopt nog.

SGBB

De strafrechtelijke reactie lijkt niet mals, zo blijkt uit de uitspraak tegen de ex-directeur van woningcorporatie SGBB. In eerste aanleg kreeg ex-directeur Gerard van der Z. drie jaar cel voor oplichting, valsheid in geschrifte en witwassen. Het gerechtshof maakte daar in hoger beroep 3,5 jaar van. Ook zijn zus Anneke kreeg een zwaardere straf, 2 jaar in plaats van 1,5 jaar. Projectontwikkelaar Richard S. kreeg opnieuw 2,5 jaar. Volgens justitie lieten de drie SGBB te veel betalen voor projecten waarna ze de buit onderling verdeelden. Het geld ging onder meer op aan dure auto's en vakanties. Veel corporaties trachten in civiele procedures de schade te verhalen. Dat lukte bij SGBB, inmiddels opgenomen in Vestia. Zo moet Van der Z. 24,5 miljoen euro betalen aan SGBB vanwege de dubieuze vastgoedtransacties.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden