Grootse prestaties in afbreekbare stadions

Het zouden de groenste Spelen ooit worden, maar de doelstelling voor duurzame energie is alvast niet gehaald. Geen ramp, vindt Kirsten Henson, die de bouw van het Olympisch Park begeleidde. 'Onze voetafdruk is een stuk kleiner dan die van eerdere Olympische Spelen.'

'Een opmerkelijk wanstaltig gebouw, maar het illustreert wel de filosofie van het Olympisch Park", zegt Kirsten Henson. We zijn het Olympisch Park binnengekomen via de veiligheidspoortjes van Stratford Gate en lopen nu over de brede Stratford Walk. Links staat het Aquatic Centre, het zwemstadion, ontworpen door de wereldberoemde architect Zaha Hadid. "Het ontwerp is fenomenaal, maar voor de duur van de Olympische Spelen en de Paralympics hebben we er tijdelijk twee tribunes aangebouwd. Mooier wordt het er niet van, maar daardoor kunnen er nu wel 17.000 toeschouwers in, in plaats van 4000."

Vanaf het moment dat Londen de Spelen kreeg toegewezen, is gehamerd op de 'legacy', de erfenis; wat blijft er over na de Spelen. Henson: "Duurzaam bouwen gaat niet alleen over energie en materialen. Zeker bij zo'n enorm complex als het Olympisch Park moet je ervoor zorgen dat de mensen er in de toekomst ook nog iets aan hebben. Een zwemstadion met 17.000 plaatsen is zelfs voor Londen veel te groot. Als het straks weer tot zijn oorspronkelijke omvang is teruggebracht, zal het in ieder geval vaker worden gebruikt. De tribunes kun je ook weer ergens anders gebruiken."

Kirsten Henson maakte tot voor kort als materiaalexpert deel uit van het twaalf leden tellende Duurzaamheidsteam. Met haar collega's moest ze ervoor zorgen dat duurzaamheid centraal stond tijdens de bouw van het Olympisch Park in Oost-Londen. "Fraaie principes bedenken is niet zo moeilijk", zegt ze. "De grootste klus is om ze bij iedereen tussen de oren te krijgen, tot en met de chauffeur van de betonmolen, zodat die zijn motor uitzet als hij stilstaat.'

Om dat voor elkaar te krijgen, vertaalde ze de fraaie principes naar eenvoudige en bruikbare instructies. "En dan nog moet je er iedere dag bovenop zitten", zegt Henson. "Duurzaam bouwen haalt mensen uit hun vertrouwde routines. Daar worden ze onzeker van. Als je er dan niet bent om hun vragen te beantwoorden, vallen ze terug op hun vertrouwde routines en komt er weinig terecht van je duurzame principes."

We vervolgen onze wandeling. Tegenover het zwemstadion ligt de Waterpolo Arena. Het zilverkleurige dak is gemaakt van milieuvriendelijk PVC dat zal worden gerecycled. Het gebouw wordt afgebroken, want niemand zit te wachten op een groot waterpolostadion. Hetzelfde geldt voor de Basketball Arena, een met kunststof bekleed stalen frame, dat betrekkelijk eenvoudig kan worden gedemonteerd. De steden Glasgow en Rio de Janeiro zijn geïnteresseerd in hergebruik van het stadion voor respectievelijk de Gemenebestspelen van 2014 en de Olympische Spelen van 2016.

Recycling van stadions is volgens Henson de toekomst voor de Olympische Spelen en andere grote sportmanifestaties. Ze heeft het over de 'Flatbed Games', waarbij de gedemonteerde stadions als een reizend circus per schip en per oplegger van de ene stad naar de andere worden getransporteerd. "Het voordeel is dat een stad na afloop van het evenement niet blijft zitten met 'white elephants", veel te grote stadions die nog maar zelden of nooit gebruikt zullen worden, maar wel veel geld kosten." Overigens wordt ook het restaurant van hoofdsponsor McDonald's - met 32.000 vierkante meter het grootste ter wereld - na de Spelen gedemonteerd.

We wandelen verder. Aan het eind van de Stratford Walk stuiten we op een veiligheidsman, die vertelt dat het Olympisch Stadion deze middag 'off limits' is. We mogen er niet in omdat er een ontruimingsoefening wordt gehouden. Dat betekent dat we het uitzicht op de speciale draagconstructie missen. Door die constructie is er voor dit stadion maar 3000 ton staal gebruikt, een tiende van de hoeveelheid die nodig was voor het Olympisch Stadion van Peking. Ook voor dit stadion geldt dat het na de Spelen nog gebruikt moet worden. Van de 80.000 zitplaatsen blijven er dan 25.000 over. Eigenlijk zou het worden overgenomen door een van de Londense voetbalclubs, Tottenham Hotspur of Westham United, maar door onderling geruzie ligt er nog niets vast. Henson: "Tja, dat heb je soms met erfenissen."

Terwijl we verder lopen, komt ze met de cijfers. "Het Olympisch Park is 300 hectare groot. Daarvan is nu 45 hectare verhard oppervlak, inclusief daken van gebouwen, wegen en bruggen. Daarvan wordt de helft verwijderd. Naast de daken van de stadions die geheel of gedeeltelijk worden afgebroken zijn dat vooral de bruggen. De Stratford Walk bijvoorbeeld is momenteel breed genoeg voor 75.000 passanten. Na de Spelen wordt twee derde van het brugdek verwijderd. Ook de dertig andere bruggen worden na de Spelen geheel of gedeeltelijk verwijderd omdat ze niet passen in de woonwijk, die hier na de Spelen moet komen."

We vervolgen onze weg en lopen over een andere brug. Niet van hout, maar van staal en voorzien van een veelkleurig brugdek, dat voelt als de rubbertegels bij een kinderspeelplaats. Het zijn versnipperde sportschoenen. Terwijl we een achteruitrijdende heftruck de ruimte geven, kijken we uit naar een van de twee energiecentrales, die de gebouwen, inclusief het olympisch dorp van elektriciteit en warm water voorzien. Het zijn 'multi-fuel'-installaties die zowel op aardgas als op biomassa worden gestookt. Daarmee wordt het doel, 20 procent duurzame energie, echter bij lange na niet gehaald.

Dat komt doordat de geplande windturbine van 5 megawatt, 120 meter hoog, vanwege de veiligheid niet op het Olympisch Park mocht worden gebouwd. Henson zit er niet zo mee: "Het geld, ruim zes miljoen euro, wordt nu gebruikt om huizen te isoleren. Eigenlijk is dat veel slimmer, want in termen van energiebesparing levert dat veel meer op dan wat de windturbine aan energie had kunnen leveren. Uiteindelijk hebben we ons doel van 50 procent besparing op de CO2-uitstoot ruimschoots gehaald. Maar ja, mensen willen nu eenmaal duurzame blingbling zien als je zegt dat je de duurzaamste Spelen ooit wilt organiseren."

Naast de energiecentrale staat het enige oorspronkelijke gebouw van de Oost-Londense wijk, die hier tot voor zes jaar lag. Het is nu het kantoor van de energiecentrale. De wijk was ernstig verloederd, zegt Henson. "Hangjongeren, drugs, naalden. Het was zelfs zo erg dat ik als vrouw niet alleen de wijk in mocht van mijn baas, ook niet overdag." De hele wijk werd gesloopt, op dat ene gebouw na dus. Het puin is voor nagenoeg de volle honderd procent hergebruikt voor wegaanleg en als vervanger van grind in beton. Een klein deel is gebruikt voor schanskorven, met puin gevulde korven van staaldraad. In de schanskorven zijn stukken rioolbuis geplaatst die dienen als nestgelegenheid voor vogels en vleermuizen.

Jarenlange industriële bedrijvigheid had ook geleid tot ernstige vervuiling van bodem en water. "Op een meter diepte dreef op sommige plekken een dikke teerlaag op het grondwater", vertelt Henson. "Die bodemvervuiling zorgde ook voor ernstige vervuiling van de waterlopen in het gebied. Dus nadat we alle gebouwen hadden afgebroken, zijn ook duizenden kubieke meters grond gereinigd. Om het transport te minimaliseren is dat gebeurd in installaties die op het terrein zijn gebouwd."

De gereinigde grond is voor een groot deel gebruikt voor de aanleg van een komvormig park aan de oevers van de rivier Lea, die het park doorsnijdt. In het laaggelegen deel, langs de rivier, is een drassig natuurgebied aangelegd dat een paar keer per jaar onder water zal komen te staan. Een overloopgebied dat voorkomt dat de rivier verderop buiten haar oevers treedt. De hooggelegen gedeelten van deze Wetland Bowl (moeraskom) zijn ingericht als park waar bezoekers even rustig kunnen zitten en hun lunch opeten. Henson: "Het park is ook een overloopgebied voor het publiek. We kunnen daar enkele tienduizenden mensen opvangen, bijvoorbeeld als verschillende stadions tegelijk leegstromen of in geval van een calamiteit. Beeldschermen met wedstrijden moeten in dat geval de stemming erin houden."

Nadat we nog hebben stilgestaan bij het energiezuinige wielerstadion, Velodrome, het met gerecycled koper beklede handbalstadion, de Copperbox, en het foeilelijke perscentrum, zijn we weer bij ons startpunt, de Stratford Gate. Een voor de hand liggende vraag is of het Olympisch Park qua duurzaamheid aan de verwachtingen beantwoordt. Henson vindt van wel. "Je ziet het er niet aan af, omdat we geprobeerd hebben om duurzaamheid zoveel mogelijk te integreren in het hele proces van ontwerp tot en met bouw en exploitatie. Toch is onze voetafdruk een stuk kleiner dan die van eerdere Olympische Spelen. Maar of we er echt in zijn geslaagd om een erfenis achter te laten die sociaal en ecologisch verantwoord is, weten we pas over een jaar of tien als hier een aantrekkelijke en betaalbare woonwijk is verrezen. Dat hoop ik tenminste."

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden