Groot-Friesland op wandelkaart

Friesland bestond ooit uit zeven zeelanden. Dat gegeven inspireerde routemakers tot het uitstippelen van het Groot-Frieslandpad: van de Noordzeekust tot over de Duitse grens.

Zeven pompeblêden sieren de Friese vlag. Zeven rode bladen die de Friese zeelanden symboliseren. De middeleeuwse landstreken vormen het uitgangspunt van het Groot-Frieslandpad. Het eerste deel van de nieuwste langeafstandswandelroute (LAW) van Nederland wordt zaterdag gepresenteerd.

Het Kustpad, het Trekvogelpad, het Marskramerpad en natuurlijk het Pieterpad: een netwerk van LAW's omspant Nederland. Om LAW te mogen heten moet een wandelroute minstens 100 kilometer lang zijn, meerdere provincies aandoen en in beide richtingen voorzien zijn van wit-rode markering.

Sinds de opening van het Pieterpad, in 1983, groeide het aantal LAW's in Nederland gestaag tot dertien. Samen bieden ze meer dan 5000 strekkende kilometer wandelgenot en jaarlijks bedienen ze ruim 750.000 wandelaars. De laatste jaren zijn vooral routes samengevoegd, verlegd en geoptimaliseerd, de opening van een fonkelnieuwe LAW is vrij uniek. Bovendien is het netwerk inmiddels zo fijnmazig dat er niet veel meer zullen volgen.

Het startpunt van het Groot-Frieslandpad ligt bij het strand in Bergen aan Zee: ooit was het Fries de voertaal in een brede kuststrook langs de Noordzee. Het nieuwe pad doorsnijdt West-Friesland en gaat aan de overkant van het IJsselmeer verder tot Sneek. Uiteindelijk zal het wandelaars tot in het Duitse Ostfriesland moeten voeren. "Aanvankelijk was het plan alleen een route door West-Friesland te maken." Fred Triep houdt even stil op een houten voetgangersbrug. Namens Wandelnet coördineert hij de markering van het traject. "Stuwende kracht achter dat idee was Martien Veth. Hij werkte vanaf 2003 aan een eerste opzet, maar die voldeed niet aan de technische voorwaarden van Wandelnet." Toch zette Veth door.

Met de sprong over het IJsselmeer en een vervolg van het pad tot over de Duitse grens openden zich nieuwe mogelijkheden. Een oost-westverbinding in het noorden van Nederland ontbrak nog in het landelijke netwerk van LAW-routes. En met de Friese geschiedenis als bindende factor had de nieuwe route meteen een passend thema. "Zelf heeft Martien Veth de voltooiing van de route niet mogen meemaken." Triep laat een korte stilte vallen. "Hij werd ernstig ziek. Een jaar voor zijn dood is deze brug feestelijk geopend en als eerbetoon naar hem vernoemd."

Op papier een route uitstippelen is betrekkelijk eenvoudig. Maar dan. "Het is echt ongelooflijk met hoeveel mensen en instanties je te maken krijgt als je er een officiële, gemarkeerde route van wilt maken." De route wordt grotendeels met provinciaal geld ontwikkeld, maar er zijn meer hobbels dan alleen financiële. Triep schetst een lange weg die voert langs gemeenten, provincies en grondeigenaren, met vergaderingen over obstakels, subsidies en vergunningen, met haalbaarheidsonderzoeken en onverwachte tegenslagen.

"Deze week nog kreeg ik bericht dat ze bij Sneek een nieuw kanaal graven en dat we daar de route moeten verleggen." Met vijf anderen vormt hij de werkgroep die zorgt voor de totstandkoming van de route en voor het plaatsen en onderhouden van de markering. Ze horen tot de ruim 600 vrijwilligers die de negen beroepskrachten van de Stichting Wandelnet ondersteunen. In de koepelorganisatie zijn naast wandelverenigingen en -bonden ook organisaties als de ANWB, het Nivon en Scouting Nederland vertegenwoordigd. Wandelnet beheert LAW's en streekpaden, coördineert wandelnetwerken en behartigt de belangen van wandelend Nederland.

Samen wandelen we van Oudkarspel naar Nieuwe Niedorp, langs het kanaal dat Alkmaar met Kolhorn verbindt. Via een overstapje gaat Triep een hek over, een grasdijk op. "Veel mensen weten niet dat deze dijken voor wandelaars toegankelijk zijn. Wij maken er dankbaar gebruik van, West-Friesland telt niet zo heel veel onverharde paden. Bij het uitzetten van de route zijn we uitgegaan van wat mogelijk is." Dat leidt soms tot saaie trajecten, zoals voorbij Lambertschaag waar enorme kassencomplexen en de oversteek van de A7 het wandelplezier verstoren. De passage door Twisk en Opperdoes vergoedt veel. Alleen al voor een wandeling door dergelijke dorpen zou je een LAW willen uitrollen.

Grote Pier

Bij kasteel Radboud in Medemblik komt voor het eerst de Friese kust in zicht, op het oog verrassend dichtbij. Het kasteel werd in 1517 belegerd door een Fries verzetsleger onder leiding van de legendarische Grote Pier, in een poging inlijving van Friesland bij het rijk van Karel V te voorkomen. Het was een van de laatste wapenfeiten in de lange Friese vrijheidsstrijd.

Aan de kade in Enkhuizen, in de schaduw van de Drommedaris, wacht van april tot oktober de veerboot Bep Glasius. Hoe dichtbij Friesland ook lijkt, wandelaars die gebruik maken van de veerdienst naar Stavoren moeten een vaartijd van anderhalf uur incalculeren. En dat terwijl ooit slechts een smalle stroom beide delen van Friesland van elkaar scheidde. De twee zijn met de jaren bijna letterlijk uit elkaar gegroeid, door stormen en overstromingen ontstond pas rond 1300 de Zuiderzee,

Aan de overkant heet het Vrouwtje van Stavoren de wandelaars welkom. Meteen is alles anders. De Friese horizon is royaal, met brede streken op het canvas van het landschap neergekwast en met alle denkbare ruimte voor het weidse blauw erboven. Het pad wordt gaandeweg nauwer, op weg naar Oosthem staan uiteindelijk alleen maar een paar palen die grofweg een richting dwars door een weiland aangeven. Frieser dan dit kan een wandelroute niet worden. In het centrum van IJlst blijkt met hoeveel zorg het Groot-Frieslandpad is uitgezet. Waar het fietsroutenetwerk het mooiste grachtje van Friesland links laat liggen, worden wandelaars bediend met een royale slag langs grachtenpanden en overtuinen.

Even voorbij de Sneeker Waterpoort, op het Schaapmarktplein, hangt de voorlopig laatste markering. De komende tijd gaat Fred Triep met zijn werkgroep aan de slag op het volgende traject dat dwars door de voormalige Friese zeelanden Drenthe en Groningen tot Ostfriesland in de Duitse deelstaat Nedersaksen moet reiken. Er zullen ongetwijfeld de nodige vergaderingen aan voorafgaan, maar dan is de Groot-Friese droom van Grote Pier en veel andere Friezen op zijn minst voor wandelaars verwezenlijkt.

Magna Frisia

De Romeinen gaven het Germaanse volk dat aan de oevers van de Noordzee woonde de naam Frisii, waarschijnlijk vanwege hun krullende haar. Na de ineenstorting van het Romeinse Rijk ontstond beetje bij beetje het Friese Rijk, Magna Frisia. Het Fries werd de voertaal in het kustgebied van West-Vlaanderen tot in het huidige Denemarken. Na de inlijving van hun rijk door Karel de Grote behielden de Friezen weliswaar een aantal privileges en vrijheden, maar hun grondgebied nam gaandeweg in omvang af. In de 15e eeuw bestond Friesland nog uit de zeven Friese Zeelanden, die zich uitstrekten van West-Friesland via Groningen tot aan de oevers van de Weser. Onder Karel V vielen deze Friese gebieden definitief uiteen, waarna het huidige Friesland uiteindelijk een provincie van de Nederlanden werd.

Groot-Frieslandpad LAW-14

Op zaterdag 31 januari en zondag 1 februari is de RAI in Amsterdam het decor van de jaarlijkse Fiets- en Wandelbeurs. De presentatie van het Groot-Frieslandpad is op zaterdag om 14:00 uur. Kijk voor het volledige lezingenprogramma op www.fietsenwandelbeurs.nl

Fiets- en Wandelbeurs

Het Groot-Frieslandpad begint in Bergen aan Zee en is 129 km lang. Na een slag door de duinen doorsnijdt het pad West-Friesland en komt via Medemblik uit in Enkhuizen. Het Friese deel begint in Stavoren en loopt via de steden Hindeloopen, Workum en IJlst naar het voorlopige eindpunt Sneek. Vanaf Sneek zal de route de komende jaren uitgebreid worden via onder andere Beetsterzwaag, het Drentse Norg, Bellingwolde in Groningen tot de oever van de Eems in de Duitse stad Leer. In eerste instantie is het Groot-Frieslandpad alleen digitaal beschikbaar. De wandelgids verschijnt zodra de hele route tot aan de Eems voltooid is: www.wandelnet.nl/groot-frieslandpad-law-14

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden