Groningen is afgekocht, maar wat levert dat op?

Den Haag negeerde jarenlang de klachten over de gaswinning, en betaalt daar nu voor. Wim Derksen, bestuurskundige, betwijfelt of dat geld welbesteed is.

Het kabinet heeft er veel voor over om het rumoer in het verre Groningen te onderdrukken. Als het kabinet een paar jaar eerder iets van die empathie had kunnen opbrengen, zou er nu niet zoveel geld over de balk worden gesmeten.

Ik geef het toe, het is een boude bewering. Maar ik ben van huis uit 'Noordeling': ik ben in Drenthe geboren, heb in Groningen gestudeerd en heel veel in Friesland gezeild. Ik ken die complexe houding van Noordelingen tegenover 'het Westen', zoals het daar heet.

Aan de ene kant voelt men zich al jarenlang achtergesteld. Aan de andere kant voelt men zich ook superieur. Calimero tegenover authentieke trots. Aan de ene kant eeuwig zeuren om geld in Den Haag, aan de andere kant die gezonde houding van 'die lui daar hebben wij niet nodig'.

Desondanks is het mij volstrekt onduidelijk waarom de Haagse politiek er zo lang over deed om te beseffen hoe rampzalig het is als je huis ernstig wordt beschadigd door een beving als gevolg van gaswinning. Het is altijd verstandig om te onderzoeken of de jarenlange gaswinning de werkelijke oorzaak van de bevingen is. Maar wat zou anders de oorzaak van die bevingen moeten zijn? Nederland is geen Japan.

Onaanraakbaar
Maar zo simpel zit Den Haag niet in elkaar. In plaats van empathie, toonde Den Haag zich juist onaanraakbaar. Terwijl de Nam de keiharde verplichting had moeten krijgen elke scheur in elk huis dubbel te vergoeden, koos Den Haag voor onderzoek en voor stilzwijgen. Zo werd niet de Groninger trots, maar de Groninger Calimero wakker geschud.

Calimero's kunnen alleen met veel geld worden gevoed. En zo gaan de volgende miljarden naar het verre Noorden. Na de PTT en de rijbewijzen kwamen de Langman-gelden, de gelden van het Waddenfonds en de compensatiegelden voor het niet doorgaan van de Zuiderzeelijn. Vanuit de gedachte dat de Noordelijke economie met veel geld kon worden opgekrikt.

Ten eerste: die economie is op veel plaatsen helemaal niet beroerd. Groningen en Leeuwarden zijn prachtige steden. De kop van Drenthe staat vol met villa's. De Friese meren en de Drentse hei zijn van een onbetaalbare schoonheid. Oh, waar blijft die Elfstedentocht. Ja, er zijn ook gebieden die economisch zwak zijn. Die dat al heel lang zijn. En die niet met geld tot een florerende kenniseconomie kunnen worden omgetoverd. Zelfs met een paar miljard sta je vaak machteloos.

Zinnige bestemming
Het is nog erger: het Noorden heeft al lange tijd grote moeite om een zinnige bestemming voor al dat geld te vinden. Het eerste project van het Waddenfonds betrof 11 miljoen euro voor het ophogen van de bruggen in het noordelijke deel van de Elfstedentocht. Niet voor die ene nacht die ik daar eens in de 17 jaar ronddool in het donker, maar voor de waterrecreatie die veel liever de Friese meren opzoekt. Met de Langman-gelden is dat deel van Friesland overigens geheel voorzien van aquaducten, die soms zo overbodig zijn dat de burgers verzoeken om de brug naast het nieuwe aquaduct te laten liggen, zoals in Woudsend gebeurde.

En ook de Zuiderzeelijngelden kunnen maar geen bestemming vinden die economisch te verantwoorden is. Op het spoor Heerenveen-Groningen kan je heel lang rekenen, maar een fatsoenlijke businesscase krijg je nooit. Tramlijnen rond Groningen lijken interessant, maar werden door de meeste burgers overbodig gevonden. En het nieuwe cultuurpaleis van Groningen zou vanwege gebrek aan draagvlak nooit zijn gebouwd als de stad niet bijna onbeperkt uit de Haagse gelden kon putten.

Conclusie: hier wordt een gebrek aan aandacht afgekocht voor veel geld, waaraan uiteindelijk niemand veel zal hebben.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden