Grondlegger Jenaplan steunde de nazi’s

Een historicus zegt het bewijs te hebben dat pedagoog Peter Petersen nazi-sympathieën had. De plaats Jena wil nu geen ’Petersenplein’ meer.

Het Duitse Jena is in rep en roer. Oorzaak is een boek van de Frankfurtse historicus Benjamin Ortmeyer. Daarin zijn artikelen verzameld van de pedagoog Peter Petersen. Die artikelen laten volgens Ortmeyer ondubbelzinnig zien dat de grondlegger van het Jenaplan-onderwijs een overtuigd aanhanger was van de nationaal-socialistische ideologie, inclusief de rassenleer.

In Jena wil men nu het Peter-Petersenplein een andere naam geven. Ook andere scholen die naar de grondlegger van het Jenaplan zijn genoemd, overwegen een naamsverandering. In Hessische Weiterstadt heeft men de beslissing al genomen: daar heet de Petersenschool voortaan Anna-Freudschool, naar de dochter van de joodse psychoanalyticus Sigmund Freud.

De door Ortmeyer verzamelde artikelen stammen uit de jaren 1933-1944. De meeste waren al bekend maar sommige waren nog niet eerder opgedoken. De volgens Ortmeyer altijd al nationalistisch gezinde pedagoog steunde de nazi’s actief, verheerlijkte de ’dood voor het vaderland’, noemde de vlag de ’heiligste lijkwade’ en prees het ’trefzekere instinct van de nazi’s’.

In 1941 schreef hij: „De wet van het ras is uiterst gestreng en wreekt zich op eenieder die haar misacht. Des te verhevener is de plicht van hoogwaardige volken en rassen, hun erfgoed en hun krachten hoog, dat wil zeggen: zuiver, te houden!” Na 1945 betreurde Petersen het dat het de nazi’s niet was gelukt ’het Duitse volk voor rassenvervuiling’ te behoeden.

„Zo schrijft een nazi die beter wilde zijn dan de nazi’s”, concludeert Ortmeyer in een artikel in de Tageszeitung. Maar volgens de historicus Jürgen John. emeritus aan de Universiteit Jena, overdrijft Ortmeyer. Tijdens een debat in het raadhuis van Jena beschuldigde hij de auteur van het selectief gebruik van citaten en van het verkeerd interpreteren van Petersens ontwikkeling.

In een telefonische toelichting zegt John dat Petersens Jenaplan een zuiver democratische grondslag heeft. Hij ontwikkelde zijn ideeën begin jaren twintig in de context van de sociaal-democratische Weimarrepubliek. Pas later kwam Petersen in christelijk-nationaal vaarwater terecht en uiteindelijk in het nationaal-socialistische moeras.

John wil overigens de wetenschappelijke waarde van Ortmeyers boek niet bestrijden. Maar de conclusies die Ortmeyer trekt, noemt hij ’grotesk’. Men kan echter niet iedereen die met het Jenaplan werkt van nazi-sympathieën betichten, aldus John.

Ook Johns echtgenote benadrukt dat men Petersens ontwikkeling los moet zien van de kern van het Jenaplan. Zelf richtte ze na de val van de Muur in Jena met hulp van Nederlandse deskundigen een Jenaplanschool op. Zulke scholen waren in de DDR-tijd verboden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden