Gronddebacle? Bezuiniging? Apeldoorn zwijgt erover

De grote vraag bij het debat over de toekomst van de stad: is het hier bruisend genoeg?

APELDOORN - Een financiële zeperd van 200 miljoen euro met bouwgrond en alleen de burgemeester die dat nog oprakelt. Het kan in Apeldoorn (157.500 inwoners) op de Veluwe. Inwoners vergeten het gênante gronddebacle graag en debatteren liever over de toekomst. Apeldoorn ging anderhalf jaar geleden publiekelijk door het stof na een raadsenquête over ontspoord grondbeleid. De gemeente bezuinigde daarop even resoluut als het ooit groeiplannen smeedde.

"We zijn de schaamte voorbij", zegt burgemeester John Berends (CDA) dinsdagavond in het bomvolle oud-hoofdkantoor van Centraal Beheer. Een week nadat de gemeenteraad 8 miljoen euro aan 'reguliere' bezuinigingen aftikte, start een toekomstdebat. Op deze conferentie, waarmee de gemeente het geschonden vertrouwen wil herwinnen, spreekt niemand over de megabezuinigingen. "Misschien is het de Veluwse aard", stelt Berends achteraf. "Ze ondergaan het in stilte."

Na Apeldoorn raakten talrijke gemeenten in financiële problemen door risicovol grondbeleid voor woningbouw of bedrijfsprojecten. Ook Enschede besloot bijvoorbeeld tot een raadsenquête. De rigoureuze Apeldoornse aanpak is nu een promotieproduct. De belangstelling is zo groot dat de Vereniging Nederlandse Gemeenten en Apeldoorn volgende maand een conferentie organiseren: 'Grondbeleid in nieuw perspectief'.

De Apeldoorners zegt dit weinig. Die worstelen vooral met het zelfbeeld van hun stad. 'Groeien' past niet langer in hun vocabulaire. Dat is nieuw in de uitgestrekte tuinstad vol dorpse leefbaarheid. Apeldoorners merken de bezuinigingen amper op straat. Veel nieuwbouw in de stad, zoals schouwburg Orpheus, is net op tijd opgeleverd, stelt debatbezoeker Janette den Uyl (48). Wat ze merkt van alle bezuinigingen? Ze denkt lang na. Daarna klinkt het voorzichtig: "De bibliotheek krijgt minder geld voor boeken."

Den Uyl komt uit de Randstad en geniet al 23 jaar in Apeldoorn van haar groene, ruime woonwijk. "Mijn familie vindt Apeldoorn een walhalla", zegt ze. "Net de Ardennen." Apeldoorn is mooi, deftig en wat vormelijk. Hier worden oud-burgemeesters geëerd. Ooit werd de stad gezien als 'reserve-Den Haag', mede vanwege de nabijheid van Paleis Het Loo. Allesbehalve een universiteitsstad. Maar dat gemis aan studentikoze heisa, creatieve broedplaatsen en betaalbare bistro's zit de stad meer dwars dan bezuinigen.

Protesteren en staken is on-Apeldoorns, zegt Berends, die er sinds anderhalf jaar burgemeester is. Het arbeidsethos is hoog, de hang naar vrijwilligerswerk sterk. Apeldoorn is suf, roept een vader van vijf kinderen die de stad 'ontvluchtte'. Op de tribune verzucht Den Uyl: "Ook mijn kinderen blijven niet. Jammer dat er geen hoger onderwijs is."

Wanneer iemand oppert dat 'Apeldoorn moet bruisen' slaat Den Uyl de hand tegen het voorhoofd. Wie dat zegt, bereikt het tegendeel. Dan pakt ze de microfoon. "Waarom kan Apeldoorn niet gewoon 'gewoon' zijn?" Applaus volgt. "We zitten op het kantelmoment en we gaan de goeie kant op", vertelt Berends. "We mogen weer ambitie koesteren." Wat helpt: Apeldoorn verwacht in december een Gelders steunpakket à 17 miljoen euro.

Grondfonds voor Overijssel en Gelderland
De provincies Overijssel en Gelderland overwegen grondfondsen te stichten voor gemeenten met onverkochte bouwkavels voor huizen of bedrijven. Veel gemeenten hebben financiële problemen vanwege onverkochte bouwgrond waarover rente moet worden betaald. Die gronden namen sinds de crisis uitbrak in 2008 fors af in waarde. Alleen al in Gelderland boekten gemeenten 500 miljoen euro af op hun grondbezit. Veel gemeenten spraken daarvoor hun reserves aan.

Een grondfonds neemt bouwgronden over van gemeenten die ze vrijwillig aanbieden.

Het zou, stelt Overijssel, vooral moeten gaan om kansarme bouwprogramma's voor woningen, bedrijven en retail. Als die overcapaciteit van de markt verdwijnt, stimuleert dat kansrijke bouwprojecten. Gemeenten kunnen via een grondfonds verliesnemingen spreiden over een langere tijd. Overijssel bestudeert de juridische en financiële haken en ogen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden