Groepswonen / Na veertig jaar toch een woongroep

De zestigers van nu waren twintig in de jaren zestig. Ze hebben zo hun eigen ideeën over ouder worden, en de nieuwe vrijheden die dit geeft. ,,Gescheiden, de kinderen uit huis, pas nu kom ik toe aan de plannen uit mijn jeugd. Ik heb altijd al in een woongroep willen wonen.''

De advertentietekst is amper vier maanden oud: 'Twee 60+'ers zoeken 1 of 2 enthousiaste actieve belangstellenden om samen een boerderij, villa of groot herenhuis te kopen in een landelijke omgeving'. En afgelopen week trok Dorien Overdijkink uit Oosterhout al met twee andere ouderen door Drenthe op huizenjacht. Zo serieus zijn haar plannen.

,,We hebben met zijn drieën gewoon een vakantiebungalowtje gehuurd en vantevoren makelaars besteld'', vertelt Overdijkink enthousiast. ,,Ideaal. Je leert elkaar zo goed kennen, en je kunt efficiënt aan het werk. We hebben tal van objecten bekeken, sommige twee keer zelfs, maar zijn er nog niet uit. Ik zou wel iets zuidelijker willen wonen, in Gelderland bijvoorbeeld. Dan zijn mijn kleinkinderen wat dichterbij. Dus gaan we volgende maand een bungalowtje op de Veluwe huren.''

Overdijkink maakt op het moment waar wat ze in haar jeugd al wilde. ,,Ja, geloof het of niet, maar in de jaren zestig knipte ik alle krantenknipsels over woongroepen en communes al uit. Alle brochures bewaarde ik. Het leek me machtig met anderen te wonen. Maar ja, toen kwam ik mijn man tegen, en die wilde dat per se niet. We zijn getrouwd, gingen in een eengezinshuis wonen en kregen kinderen.''

Acht jaar geleden, toen Overdijkink van haar man was gescheiden en haar kinderen uit huis waren, ging ze opnieuw op zoek naar een leven in een woongroep. ,,Dat gevoel is al die tijd gebleven. Ik heb er diverse bekeken, maar ze benauwden me. Ze waren te groot, en de leden deden te veel gemeenschappelijk. Het was vaak verplicht samen eten en koffiedrinken.''

Inmiddels woonde Overdijkink samen met haar nieuwe vriend. Maar ook die woonvorm vindt ze niet ideaal. ,,Ik wil verder met deze man, maar niet zo. Ik zou willen kiezen voor 'vrijheid in verbondenheid'.'' En het lijkt of die optie binnenkort wordt verwezenlijkt. Op haar advertentie kregen Overdijkink en haar vriend verschillende reacties, waarvan er één serieus was, van een vrouw van in de vijftig. Die kwam al snel langs voor een kennismakingsgesprek, en 'het klikte', vertelt Overdijkink. Deze vrouw uit Dordrecht vertelde vroeger altijd van een jeugdherberg te hebben gedroomd, zo'n leven leek haar zo speciaal. En ze had grote drang om de Randstad te ontvluchten.

Overdijkink en haar vriend zijn ook bij haar geweest, en ze zien elkaar zitten, ook na de huizenjacht in Drenthe van afgelopen weken. Ze zijn samen op zoek naar een huis met één voordeur, maar waarbinnen alledrie de groepsleden wel een eigen huishouden kunnen hebben. Je moet elkaar altijd kunnen opzoeken, zegt Overdijkink, maar je moet je ook altijd kunnen afzonderen. Samengevat: niet te groot, betrokkenheid én vrijheid.

De Landelijke Vereniging Groepswonen van Ouderen (LVGO) spreekt van een 'behoorlijke trend' als het gaat om ouderen die samen op zoek gaan een geschikte lokatie. ,,Het groepswonen door ouderen is al iets dat twintig jaar bestaat, maar er dient zich nu een geheel nieuwe groep aan'', zegt K. van Rossum van de LVGO. ,,We noemen ze de 'jongere ouderen'. Het zijn mensen van deze tijd, mondig, ze weten wat ze willen. Het zijn de vitale babyboomers, het is duidelijk de geëmancipeerde generatie die zich nu opmaakt voor het leven als senior. Maar daarbij bewandelen ze niet de gebaande paden. Ze laten zich niet in te kleine appartementen zetten in complexen die door anderen zijn bedacht. Ze eisen ruimte, en nemen daarvoor zelf het initiatief.'' Inmiddels telt de LVGO zeven initiatiefgroepen die werken aan gezamenlijke huisvesting.

Volgens Van Rossum is het opvallend dat het juist vrouwen zijn die de kar trekken. ,,Die zien de kinderen het huis uitgaan, en kunnen dan kiezen om met hun partner kleiner te gaan wonen. Maar sommigen vinden dat benauwend. Je kunt ook juist gróter gaan wonen, en met anderen een nieuwe leefgemeenschap stichten. Op die manier kunnen zij op termijn langer zelfstandig blijven wonen, al vormen de meeste groepen geen oudedagsvoorziening: voor echte zorg wordt doorgaans een beroep op professionele thuiszorg gedaan.''

Ellen Kervezee (59) uit Appelscha is gek op Wales, en was altijd gecharmeerd van de grote boerderijen waarin generaties samenwoonden. Als vader en moeder op het land werkten, paste oma en opa op de kleinkinderen. Dat zou ook iets voor haar zijn. ,,Ik wil een leefgemeenschap stichten, die zoveel mogelijk natuurlijk functioneert. Niet al te veel regels, maar wel de nodige privacy. Je helpt en steunt elkaar als dat nodig is, past op elkaars kinderen, maar echte zorg zie ik als een overheidstaak.''

Ze moet er niet aan denken alleen met ouderen te wonen. Kervezee: ,,Dat wordt navelstaren. Ik heb geen zin te wachten op elkaars kwaaltjes. Ik denk dat verschillende leeftijden verschillende culturen met zich meebrengen. En dat is nou zo interessant. Dat merk ik ook in mijn vriendenkring. Jongeren houden mij jong, door kinderen voel ik mij nuttig. En daardoor voel ik mij weer vitaal.''

Kervezee beseft dat ze over een paar jaar minder mobiel zal zijn dan nu. ,,Dan nog kan ik prima voor mezelf zorgen hoor, maar het is dan wel fijn als ik ergens woon waar ik me werkelijk 'thuis' voel, in een omgeving met mensen.'' Ze heeft inmiddels twee reacties gekregen op een oproep die ze heeft geplaatst, deze week gaat ze op 'huisbezoek'.

Kervezee wil met haar groep per se in het buitengebied wonen, en heeft ook als nevendoel 'het landschappelijk goed' in stand te houden. Zo zijn er meer -veel vijftigers en zestigers combineren hun wens tot groepswonen met die van buiten wonen. De Stichting Wonen voor Senioren op Boerderijen (WSB) heeft sinds zij een jaar geleden van start ging zestig mensen op de wachtlijst die samen met anderen naar het platteland willen vertrekken.

Volgens initiatiefnemer Wim Kromwijk vinden de aanmelders net als Kerverzee en Overdijkink ,,het leven van 7 keer 24 uur te saai en onbehaaglijk. Zij zijn op zoek naar veiligheid en creativiteit. Ze willen als het ware hun volgende leeftijdsfase regelen. Ze zijn niet op zoek naar verpleging, wel naar burenhulp.''

Maar, zegt Kromwijk, er is nog een andere reden waarom mensen zich bij hem inschrijven. ,,Veel lagere en middeninkomens kunnen door samenwerking een veel grotere en betere leefomgeving realiseren dan zij alleen zouden kunnen opbrengen.'' Met andere woorden: alleen lukt het niet een boerderijtje te betrekken, maar met z'n tienen ligt een grote hoeve in het verschiet. Alhoewel, zo gemakkelijk is dat niet, merkt Kromwijk.

Wie kijkt naar de ontwikkelingen op het platteland zou denken dat men daar zit te springen om vermogende ouderen. Maar niets is minder waar. Wet- en regelgeving maken van de juridische splitsing van boerderijen een moeizaam en lang proces. Kromwijk: ,,Het vorige kabinet heeft besloten het buitengebied 'zo groen mogelijk' te houden. Meervoudige bewoning van boerderijen is daardoor nauwelijks mogelijk. Eén splitsing waardoor twee appartementen ontstaan is nog net toegestaan, maar 'gekker' mag het op dit moment niet worden. Dat betekent dat formele groepsbewoning van boerderijen op dit moment niet mogelijk is'', aldus Kromwijk. Al is daar wel een mouw aan te passen, zoals Overdijkink dat doet met haar 'één-voordeur, drie-eenheden'-concept.

Kromwijk zoekt een oplossing vooral in de lobby naar provinciale en gemeentelijke overheden. Die stellen namelijk de streek- en bestemmingsplannen vast, en kabinetsbesluit of niet, daarin zit doorgaans wel wat ruimte. ,,Zij moeten inzien dat senioren waardevol zijn. Zij houden het platteland levend, ze geven geld uit, en redden leegstaande boederijen. Er zit ook wel beweging in de standpunten. In mijn contacten krijg ik inmiddels te horen dat aan de 'randen' van de dorpen groepsbewoning op termijn mogelijk moet worden. We hebben zo'n beetje tweeduizend dorpen in Nederland, dus dat zal ruimte scheppen.'' Hopelijk is dat ruim op tijd voor Ellen Kervezee. ,,Want ik pas gewoonweg niet in een bejaardenhuis.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden