Coronacrisis

Groepsimmuniteit door besmettingen is onhaalbaar

De bloedbank in AmsterdamBeeld ANP

3 procent van de Nederlanders heeft antistoffen tegen corona in zijn bloed. Wat zegt dat over de toekomstige maatregelen? 

Is dit veel of weinig, was de vraag nadat RIVM-baas Jaap van Dissel donderdag bekendmaakte dat 3 procent van de Nederlandse bevolking besmet is geraakt met het coronavirus. Van Dissel wilde geen oordeel vellen. Epidemiologen wel. Het is weinig.

De 3 procent komt uit de eerste ronde serologische testen van Sanquin, bekend van de bloedbanken. Die keek de afgelopen weken naar antilichamen tegen Sars-Cov-2 in het bloed van hun donoren. Wat zegt die 3 procent over het verloop van de epidemie? Wat betekent het voor een mogelijke versoepeling van de beperkende maatregelen?

Indicatie

Epidemiologen hadden stilletjes gehoopt dat het percentage hoger zou liggen. Dat kan ook best zo zijn. Sanquin heeft weliswaar zijn best gedaan om een goede steekproef te trekken, maar bloeddonoren zijn geen doorsnee van de Nederlandse bevolking, zegt ook Sanquin zelf. “Het percentage is een indicatie”, zegt woordvoerder Merlijn van Hasselt van Sanquin. Tot nu toe zijn 4200 van de 7000 donoren die meedoen aan het onderzoek getest. Volgens Van Hasselt is het nog te vroeg om regionale verschillen te zien. Het zou namelijk goed kunnen dat Noord-Brabanders meer antistoffen hebben aangemaakt dan Groningers. Of dat zo is, verwacht Van Hasselt binnenkort te kunnen vertellen.

Dat het percentage lager uitpakt dan gehoopt, kan te maken hebben met voorwaarden om mee te mogen doen aan de testen. Wie ziek is, mag geen bloed geven. De donoren zijn dus gezonde mensen die mogelijk wel het virus hebben opgelopen maar niet ziek zijn geworden, of donoren die ondertussen zijn genezen.

Hoe meer niet zieke virusdragers er zijn, des te beter het is. Daarom valt die 3 procent wat tegen. “Dat betekent namelijk dat de infectie bij de veel mensen ernstige gevolgen heeft”, zegt Patricia Bruijning-Verhagen, epidemioloog aan de Universiteit Utrecht. “We hebben steeds in ons hoofd gehad dat het aantal mensen dat wel wordt besmet maar niet of nauwelijks ziek wordt veel groter zou zijn dan het aantal patiënten in de ziekenhuizen. Dat is ook wel zo, maar heel veel groter is het niet. We hadden gehoopt op 15 procent. Als de schatting zoveel lager uitvalt, betekent dat de hele populatie nog vatbaar is.”

60 procent

Oftewel: om de maatregelen te versoepelen kan het kabinet niet rekenen op hulp van een beperkte groepsimmuniteit, een woord dat de afgelopen weken veel ge- en misbruikt is. Voor groepsimmuniteit zou 60 procent van de bevolking antistoffen moeten hebben. Pas dan is de hele populatie beschermd. Als die groepsimmuniteit langs de natuurlijke weg wordt opgebouwd, is Nederland de komende jaren nog lang niet klaar met het virus. 3 procent zegt eigenlijk dat alleen vaccin redding kan brengen.

Groepsimmuniteit is ook nooit een uitgesproken doel geweest, benadrukt het RIVM keer op keer. Die 3 procent is dan ook niet het belangrijkste getal, zegt de RIVM-woordvoerder. Eerste doel is voorkomen dat de gezondheidszorg bezwijkt onder de druk. Daarvoor wordt vooral gekeken naar het aantal opnames in het ziekenhuis en met name op de ic. Vervolgens kijkt het RIVM naar de besmettingsgraad, het gemiddelde aantal mensen dat door een drager van het coronavirus wordt besmet.

Niet naar nul

Nul gaat die besmettingsgraad niet worden, zegt de woordvoerder van het RIVM; er zullen nieuwe patiënten blijven komen door het virus. Maar de afgelopen weken is de besmettingsgraad wel onder de 1 gezakt. Blijft hij daar stevig onder, dan betekent dat de gemiddeld coronapatiënt minder dan 1 nieuwe patiënt maakt, en wordt de epidemie geremd.

Voor die besmettingsgraad is die 3 procent geen tegenvaller, maar misschien juist een meevaller. Hoe dat komt? De besmettingsgraad wordt bepaald op basis van ziekenhuisopnames, bevestigde ziektegevallen dus. Omdat er buiten het ziekenhuis mensen rondlopen die niet ziek zijn, maar wel besmet, is de werkelijke besmettingsgraad hoger. Maar heel veel hoger lijkt hij dus niet te zijn, als we die 3 procent mogen geloven.

Lees ook:

Groepsimmuniteit? Die is in Nederland nog ver te zoeken

Naar schatting heeft zo’n 3 procent van de Nederlanders inmiddels antistoffen aangemaakt tegen het coronavirus. Hoe betrouwbaar is dat percentage en wat zegt het over de immuniteit van de bevolking?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden