Groepsculturen veranderen? Dat werkt alleen maar averechts

Regelmatig ga ik naar een Pakistaanse winkel om kruiden en specerijen te kopen waarvan ze bij de Hollandse supermarkt nog nooit gehoord hebben. Om het smakelijke, van melk gemaakte snoepgoed in te slaan dat burfi heet, om een grote zak basmati rijst te kopen - de beste ter wereld -, of overheerlijke Pakistaanse mango's. Wat geweldig dat zulke winkels tegenwoordig bestaan in Nederland, denk ik dan. Wat een verrijking is die multiculturele samenleving!

Het kan zo simpel zijn. Jammer genoeg zijn wij mensen echter niet in staat om het simpel te houden. Wij maken ook hiervan iets moeilijks. Zo moeilijk dat ik minder en minder in Pakistaanse winkels kom en ernstig overweeg om er nooit meer heen te gaan. Wat is er aan de hand?

Zodra ik zo'n winkel binnenstap, loop ik tegen een muur van stille afkeuring aan. Blik, houding en taal van het winkelpersoneel en de overige klanten maken mij duidelijk dat ik persona non grata ben: een voor het Westen gevallen vrouw, want in rok en zonder hoofddoek.

Als ik vraag waar iets ligt, wordt óf kort iets gemompeld óf slechts met de vinger gewezen. Bij het afrekenen heerst pijnlijke stilte. Een groet ten afscheid kan er niet af. Bij iedere bezoek weer voel ik me een melaatse.

Als ik samen met mijn Hollandse man naar de winkel ga, wordt ik zelfs getrakteerd op een combinatie van ongeloof en ontzetting. Ongeveer zoals wanneer twee nichten een kerkdienst van oud-gereformeerden binnenlopen.

Zo stapten mijn man en ik een tijd terug in Ladypoolroad in Birmingham een Pakistaanse bakkerij binnen. Het winkelpersoneel bevroor, sommigen keken weg, te ontredderd om ons te helpen.

Een enkele keer ben ik wel eens de enige klant in de winkel en is er maar één man van het winkelpersoneel. Dan gebeurt er iets merkwaardigs. De lucht lijkt opgeklaard. De man van de winkel is aardig tegen mij! Hij knoopt een gesprek aan, maakt grapjes. Als ik de deur uitloop, zegent hij mij met de universele moslimgroet 'Salam Aleikum!'

'Hoe is dit mogelijk?', zult u zeggen. Heel eenvoudig. In groepsculturen als de Pakistaanse, houden mensen elkaar mentaal in de houdgreep. Iedereen beloert elkaar om te zien of de anderen zich wel aan de vermeende sociale en religieuze normen houden. Is niemand erbij, dan blijkt een heleboel echter een stuk makkelijker te liggen.

Traditionele groepsculturen eisen van hun leden strikt conformisme. Dat is niet specifiek Pakistaans, of islamitisch. Hier te lande bestond het nog maar enkele decennia geleden net zo goed. En in sommige kerkgemeenschappen, zoals de oud-gereformeerde, bestaat het nog. Inmiddels is de Hollandse cultuur in den brede echter enorm liberaal geworden. De groep legt het individu maar heel weinig in de weg.

Hier zit een groot pijnpunt in de multiculturele samenleving, dat we maar beter niet met de mantel der liefde kunnen bedekken. We moeten goed beseffen dat de cultuur van de groep en die van het individu niet samengaan. Ze toch allebei op één grondgebied tolereren, impliceert een systeem van apartheid. Ieder leeft op zijn eigen wijze in zijn cultuur, niet mét, maar lòs van, en tegengesteld aan elkaar. En met overheidsbeleid zo'n groepscultuur trachten te 'hervormen', werkt alleen maar averechts. Au!

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden