Groepsbelang stond altijd voorop

naar kantoor portret | De WK wielrennen in Qatar, die morgen beginnen, zijn de laatste sportieve klus van bondscoach Johan Lammerts.

Straks geen kartonnen dozen met wielershirts meer in de kofferbak van Johan Lammerts' auto. De bondscoach van drie nationale wielerselecties was tegelijk materiaalman. Over een week, als de wereldkampioenschappen in Qatar achter de rug zijn, wacht op het bondskantoor in Nieuwegein een bureau.

Lammerts (Bergen op Zoom, 1960) ruilt officieel per 1 januari van baan met technisch directeur Thorwald Veneberg. De WK die morgen beginnen zijn zijn laatste sportieve klus. De uittredend bondscoach droeg in september de regie bij de veldrijders al over aan oud-crosser Gerben de Knegt.

Het viel Lammerts niet makkelijk om zijn werk in het veld in te ruilen voor een baan ontdaan van emoties als winnen en teleurstellingen, van ontberingen als modder en hitte en van kritiek, bekende hij toen de wielerunie KNWU in maart het nieuws naar buiten bracht. Lammerts is straks verantwoordelijk voor de invulling van het beleid en de toekomst van de Nederlandse wielersport. Geen sinecure gezien de geringe financiële armslag van de bond.

Lammerts was sinds 2005 verantwoordelijk voor de vrouwenselectie. Voor die tijd was hij topsportcoördinator van de wielerunie. In 2006 kreeg hij de veldrijders onder zijn hoede en zeven jaar later kwamen daar de mannen (weg) bij. Die combinatie stond hem al langer voor ogen, zei hij bij zijn aanstelling in 2005 in Trouw. "Mijn werk is prima te managen. Het betekent meer voorwerk." Koersdagen bezorgden de Brabander nog de minste hoofdbrekens. "Voor een coach is een kampioenschap het makkelijkst van allemaal. Er zijn handjes aanwezig, zodat ik mij volledig kan richten op de tactische plannen."

Marianne Vos bekende een dag na het veroveren van de regenboogtrui in 2012 in Valkenburg, dat zij van Lammerts het boek Vom Kriege van militair-theoreticus Carl von Clausewitz cadeau had gekregen. Wielrennen is een gedetailleerde exercitie, legde Lammerts uit na wat misschien wel Vos' mooiste WK-zege op de weg was. "Dit is een militaire missie met een gezamenlijk doel en getrainde soldaten die voor elkaar klaarstaan." Vos liet zich een jaar later, na haar derde wereldtitel, ontvallen dat Lammerts "een grote hand heeft in de teamspirit. We weten elkaar beter te maken".

Het is wat Lammerts het liefst doet: plannen smeden. Vos' hegemonie en later die van Anna van der Breggen maakten het hem daarbij makkelijk. Als bondscoach van de veldrijders had hij evenmin veel te klagen over gebrek aan succes. Lars Boom en Mathieu van der Poel zaagden vol overgave aan de onbreekbaar geachte poten van het Vlaamse instituut.

Vooral in het veld genoot Lammerts heimelijk van de klanken van het Wilhelmus. Hij is nooit vergeten hoe de Belgen hem in 1984 na zijn zege in de Ronde van Vlaanderen wegzetten als een gelukszoeker. Maar altijd bleef hij de welgemanierde bondscoach, onwrikbaar, voor wie het groepsbelang voorop stond.

Ongemakkelijke keuze

Toen Lammerts in de olympische wegwedstrijd in Rio Annemiek van Vleuten meer dood dan levend langs de kant van de weg zag liggen, was zijn dilemma groot. Hij stopte, zag met de teamarts die bij Van Vleuten bleef dat zij ademde en reed vervolgens weer de koers achterna. "Ik moest ook aan de andere rensters denken", motiveerde Lammerts zijn ongemakkelijke keuze in deze krant.

Bij de mannen bleef het succes beperkt tot een bronzen medaille van Tom Dumoulin op de tijdrit tijdens de WK van 2014 in Richmond. "Het zijn uitschieters", liet hij zich dit voorjaar ontvallen nadat Wout Poels verrassend Luik-Bastenaken-Luik had gewonnen. Op mondiaal vlak speelt Nederland bij de mannen nog altijd een figurantenrol, meende hij.

Lammerts' selectiekeuze kwam hem met regelmaat op kritiek te staan. Ook van renners. Joop Zoetemelks wereldtitel in 1985 is nog altijd de maat in Nederland. Vergeten wordt dat die titel, de laatste voor een Nederlander, met meer geluk dan wijsheid tot stand kwam. Lammerts kan weinig met het gezeur, zei hij op de WK in 2014. "Tegenwoordig mag iedereen iets roepen."

Hoge verwachtingen heeft Lammerts ook niet in Qatar, waar de wegwedstrijd bij de mannen hoogstwaarschijnlijk uitdraait op een massasprint bij 40 graden Celsius. En wat Nederland niet heeft is een sprinter van internationale klasse. Zijn motto 'de renners moeten het doen', lijkt bij voorbaat kansloos in het Aziatische zand.

Lammerts wacht straks een serieuze klus. Talentontwikkeling is vooral een aangelegenheid van clubs en teams. De invloed van de bond is vrijwel nihil. Terugkijkend bestond zijn taak toch vooral uit het helpen, ondersteunen en koesteren van talenten. Hij zag het vooral pragmatisch: "Zorgen dat ze zich, als ze 23 zijn, bij de profs kunnen bedruipen."

Programma WK

Morgen: ploegentijdrit mannen en vrouwen, 40 km.

Dinsdag: tijdrit vrouwen, 28,9 km. Met Ellen van Dijk, Anna van der Breggen en Annemiek van Vleuten.

Woensdag: tijdrit mannen, 40 km. Met Tom Dumoulin en Jos van Emden.

Volgende week zaterdag: wegwedstrijd vrouwen, 134,5 km. Met Marianne Vos, Chantal Blaak, Anna van der Breggen, Ellen van Dijk, Roxane Knetemann, Kirsten Wild, Annemiek van Vleuten en Amy Pieters.

Volgende week zondag: wegwedstrijd mannen, 257,5 km. Met Niki Terpstra, Tom Dumoulin, Dylan van Baarle, Dylan Groenewegen, Koen de Kort, Jos van Emden, Danny van Poppel, Sebastian Langeveld en Tom Leezer.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden