OpinieVoltooid leven

GroenLinks moet kritisch zijn op het voorstel van D66 over voltooid leven

Een wet die mensen het recht geeft hulp te krijgen bij actieve levensbeëindiging zonder medische indicatie, opent de deur naar een samenleving waarin kwetsbare mensen zich sneller overbodig zullen voelen, waarschuwen Job de Haan en Theo Brand, verbonden aan GroenLinks.

We weten van alles de prijs, maar van bijna niks de waarde, zei Jesse Klaver toen hij in 2015 fractievoorzitter werd van GroenLinks. Er zijn waarden waaraan geen prijskaartje hangt. Zo’n waarde is ook het levenseinde van de mens, hoe het zich ook aandient. Vanuit de discussie over voltooid leven komt Tweede Kamerlid Pia Dijkstra (D66) begin 2020 met een wetsvoorstel.

Ook binnen GroenLinks zal hierover debat moeten zijn nu het partijbestuur de speerpunten voor het komende verkiezingsprogramma op een rij zet. In het huidige verkiezingsprogramma staan twee regels: “Mensen die vinden dat hun leven voltooid is kunnen, ook als er geen sprake is van ondraaglijk en uitzichtloos lijden in medische zin, een waardig einde aan hun leven maken. Zij kunnen hierbij een beroep doen op professionele stervensbegeleiders.”

Het gaat hier over een vraagstuk van leven en dood, zonder dat sprake is van een medische calamiteit. Dat wordt in twee zinnen afgedaan. Heeft GroenLinks besloten dat D66 dit stokpaardje zelf mag berijden? En omdat GroenLinks denkt dat het voorstel progressief is, sluit de partij zich er maar bij aan? Maar hoe sociaal en progressief is het voorstel van D66?

Ten eerste de grens van menselijke autonomie. Het is een verworven recht dat niemand een ander de wet mag voorschrijven. Maar dat recht op zelfbeschikking is nooit absoluut. Zie alleen al de paradoxale redenering van de voorstanders waarin tegelijk een dwingend beroep wordt gedaan op de overheid (wetgeving) en op de arts (uitvoering). Bovendien: een mens leeft niet voor zich alleen, al hebben kwetsbare burgers wel dat gevoel. Els van Wijngaarden concludeert in haar promotieonderzoek (‘Voltooid leven’, 2016) dat we niet de doodswens, maar de mogelijke ontstaansgrond ervan centraal moeten stellen. Dus: niet een ‘waardig levenseinde’, waarover D66 het heeft, maar een ‘waardige levensavond’.

Ze zullen zich afvragen of ze overbodig zijn

Ten tweede zorgt het D66-voorstel voor een ongewenst effect op (vaak oudere) mensen die grotendeels afhankelijk zijn van of aangewezen op anderen. Zij zullen zich afvragen of ze niet overbodig zijn, of hun leven niet voltooid is. En bedenken ze dat niet zelf, dan is er het risico dat hun omgeving hen daarop wijst uit eigenbelang of door de druk van het maatschappelijk belang, zoals kosten van de ouderenzorg.

Ten derde een partijpolitieke overweging. Waarom gedraagt GroenLinks zich als bijwagen van D66? Bovendien: wie straks wil meeregeren, krijgt waarschijnlijk te maken met het CDA. Deze partij publiceerde recent een stevig rapport met de volgende passage, waar wij als GroenLinksers trots op zouden kunnen zijn: “Het leven lijkt aan meetbare proporties en functionaliteit te moeten voldoen om menswaardig te zijn. De waardigheid van de mens wordt echter niet bepaald door wat hij kan, maar is met het bestaan als mens gegeven. Hoogbejaarde ouderen helpen ons bij uitstek om te oefenen in de omgang met de imperfectie van het leven en de kunst van het loslaten. Deze thema’s horen immers niet alleen bij de ouderdom, maar tekenen in meer of mindere mate het hele leven.”

De huidige euthanasiepraktijk biedt mensen mogelijkheden om in situaties van ondraaglijk en uitzichtloos lijden te kiezen voor een waardig levenseinde. We zien dit als een belangrijke verworvenheid. Maar een wet die mensen het recht verschaft hulp te krijgen bij actieve levensbeëindiging zonder medische indicatie, opent de deur naar een maatschappij waarin kwetsbare en afhankelijke mensen zich sneller overbodig en zinloos zullen voelen. Dat heeft volgens ons niets met sociale noch met progressieve politiek te maken.

Lees ook

Advies: euthanasie bij dementie is toegestaan

Net als de rechter vindt ook de advocaat-generaal dat een verpleeghuisarts die euthanasie toepaste op een vrouw met dementie, niets te verwijten valt.

Heeft het CBS nou een brede steun voor de voltooidlevenwet ontdekt, of niet?

Betekenen de cijfers die het CBS dinsdag publiceerde over  levensmoeheid dat er brede steun is voor de voltooidlevenwet onder de Nederlandse bevolking?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden