'GroenLinks is klaar om te regeren'

Nijhof werd in 2006 partijvoorzitter van GroenLinks. Zijn politieke loopbaan begon bij de PSP. FOTO © JÖRGEN CARIS Beeld
Nijhof werd in 2006 partijvoorzitter van GroenLinks. Zijn politieke loopbaan begon bij de PSP. FOTO © JÖRGEN CARIS

'Zin in de toekomst', meldt een groot banier aan de Oude Gracht in Utrecht. Erachter schuilt het hoofdkantoor van GroenLinks, waar de afgelopen zes jaar partijvoorzitter Henk Nijhof (59) bouwde aan een nieuw GroenLinks. In februari, op het partijcongres, neemt Nijhof afscheid. Maandag maakt de partij bekend wie de kandidaten zijn voor zijn opvolging. Nijhof gaat terug naar zijn vorige professie: hij wordt dagvoorzitter op congressen.

Wat is het verschil tussen GroenLinks toen en nu?
"We hebben progressie gemaakt naar een partij die kan en wil regeren. Dat begon in 2007, toen we discussieerden over de koers. Met de leden in een grote tent. Met veel gasten van buiten. Dit 'toekomstproject' was een keerpunt in de geschiedenis van de partij. Daar is het draagvlak ontstaan voor de vrijzinnige koers van de jaren daarna.

"We zijn er klaar voor om regeringsverantwoordelijkheid te dragen. We hebben een solide begroting. Het imago als zou GroenLinks een big spender zijn, klopt echt helemaal niet. We hebben de allerbeste financiële experts in de Kamer. We hadden Kees Vendrik, die was zo goed dat hij nu in de Rekenkamer zit. Jolande Sap kent dat terrein ook als haar broekzak. Spreekwoordelijk, want meestal draagt ze rokken."

Hoe stond de partij er destijds voor?
"Niet dat het een zooitje was, maar GroenLinks was lang een optelsom van vier partijen. De fusie tussen PSP, EVP, CPN en PPR ging niet zomaar. Dus ging het eerst over de inhoud, niet over de organisatie. Na een jaar of tien ging dat wringen. Het moest allemaal netjes op een rij gezet. Vanaf 2004 zijn we een steeds professionelere organisatie geworden."

Er waren ook affaires. Kamerlid Wijnand Duyvendak bijvoorbeeld, die bekende vroeger te hebben ingebroken bij een ministerie.

"Ik kom uit het onderwijs. Ik ga er altijd van uit dat de mens in wezen goed is. Ik heb me verkeken op de impact van het verleden van Wijnand Duyvendak. Ik had toen Duyvendak zijn bekentenis deed een inschatting gemaakt: 'Dit moet zus en zo aflopen'. De opvatting dat de mens lerende is - daar zijn we keihard op afgerekend. Duyvendak was het toonbeeld van iemand die integer handelde, maar werd ingehaald door zijn verleden. Je leert dan dat dat niet wordt geaccepteerd. Elke keer worden alle vroegere affaires weer opgerakeld. Het komt voor in alle partijen en niemand vindt het leuk."

En hoe staat GroenLinks er nu voor?
"We zijn klaar om te regeren. We hebben een kleine tachtig wethouders en burgemeesters in negen kleine gemeenten. We zijn eraan toe een burgemeester te leveren voor een grote stad. We hebben bewezen dat we het kunnen. Een flink aantal van onze wethouders zou dat prima kunnen. Bart Eigeman uit Den Bosch bijvoorbeeld. Of Thijs de la Court uit Lochem. En natuurlijk Andrée van Es, de vroegere PSP-leider, die wethouder is in Amsterdam. Een bijzonder charismatische vrouw. Ik ben trots op al die wethouders."

Aan welke stad denkt u dan? Nijmegen?

"Nijmegen speelt nu toevallig, maar GroenLinks is sterk in de grote steden, dat mag zich best eens vertalen in een post in een grote stad. Als het Nijmegen niet wordt, is een volgende grote stad ook goed."

Over Andrée van Es gesproken: zij noemde pas geleden sommige van haar vroegere opvattingen 'bizar'. U was wethouder voor de PSP. Geldt dat ook voor u?
"Ik vind het dapper van haar dat ze dat zegt. De mens leert, dat geldt ook voor mij. Ik zou het woord bizar niet gebruiken, maar ik heb me zeker ontwikkeld. Ik was pacifist, heb dienst geweigerd. Dat laatste zou ik nog steeds doen. Maar ik ben van het strikt geweldloze ideaal afgestapt. Bij genocide vind ik het verantwoord om geweld te gebruiken. En het kan nodig zijn om geweld te gebruiken om meer geweld te voorkomen. Dat heb ik geleerd van Srebrenica. Ik zou mezelf nu een 'praktisch pacifist' noemen."

Bepaalde uw pacifisme ook uw opvatting over de politietrainingsmissie in Kunduz?
"Ik kan mijn persoonlijke mening over die politietrainingsmissie niet geven, ik had als voorzitter een onafhankelijke rol. Maar het debat in de partij was zuiver en open. We schuiven geen meningsverschillen onder het tapijt. Dat is groei. Het bleek dat de partij nog steeds flink wat pacifisten telt. Uiteindelijk heeft de fractie een andere afweging gemaakt. We hebben er leden door verloren, maar er zijn er ook die lid zijn geworden doordat we het debat zo open hebben gevoerd. Die zeggen: ik ben het er niet mee eens, maar wel met hoe jullie dit hebben aangepakt."

Nu staat GroenLinks in de peilingen op verlies. Is dat vanwege Kunduz?
"Voor het overgrote deel wel, denk ik. Maar ook de leiderswissel speelt ons parten. Er is een verschil tussen de vrijzinnige Halsema, die een buitenstaander in GroenLinks was, en Sap, die vroeger PSP stemde."

Verandert de koers van de partij nu weer naar links?

"De erfenis van Femke Halsema is een zegen. Zij heeft met haar buitenstaandersblik zeer sterk de nadruk gelegd op rechtstatelijkheid en vrijzinnigheid. Die thema's heeft ze in de partij op de agenda gezet. Sap drukt nu een duidelijk sociaal-economisch en duurzaam stempel. Dat is, nu de nadruk ligt op Europa en economie, het juiste geluid."

Typeert u GroenLinks nu als een linkse of als een middenpartij?
"We zijn geen middenpartij. We hebben de meest progressieve, meest hervormingsgezinde agenda. Op het gebied van sociale zekerheid is de SP minder hervormingsgezind en zitten we dichtbij D66. Maar op het gebied van onderwijs of sommige aspecten van de gezondheidszorg zit GroenLinks in de buurt van de SP."

Hoe staat het eigenlijk met een eventuele fusie of linkse samenwerking? Is daar nog sprake van?
"Het gaat goed met de linkse samenwerking, vooral met PvdA en D66. Met de SP in mindere mate. We ondertekenen moties samen, we stemmen lijnen af. Fuseren is geen optie. D66 is een liberale partij, dat is GroenLinks niet. Net zo min als GroenLinks sociaal-democratisch is. Het ligt ook niet voor de hand: in Europa maakt GroenLinks deel uit van een progressief-groene familie. De PvdA zit in een andere familie, net als D66. De toekomst zal Europees georiënteerd zijn, en de groene beweging in Europa groeit en bloeit. De Fransen hebben het goed gedaan, groen in Vlaanderen is gegroeid. En ook buiten Europa is het een thema dat aanspreekt. In Zuid-Amerika bijvoorbeeld.

"Als je het over linkse samenwerking hebt, zou ik graag willen dat we afspraken maken over het electoraat. Wie welk deel voor zijn rekening neemt."

Hoe ziet u dat voor zich?
"Kiezers binnen het conservatieve of het progressieve blok schuiven. De progressieve partijen vissen in dezelfde vijver. Maar er zijn VVD'ers en CDA'ers die genoeg hebben van hun partij. Ik zou willen afspreken op wie we ons gaan richten. Dat D66 zich concentreert op het sociaal-liberale deel van de VVD en wij bijvoorbeeld op het duurzame deel van het CDA en op de nieuwe kiezers."

Heeft u echt zin in de toekomst? Ik denk dan aan crisis.
"Ik vind daar niks mis mee, met de slogan 'Zin in de toekomst'. Het gaat natuurlijk om de toekomst zoals wij die als GroenLinks voor ogen hebben. De vergezichten die wij zien. Een groene, duurzame economie, daar heb ik wel zin in."

Henk Nijhof
Henk Nijhof was twaalf jaar wethouder in Hengelo toen hij in 2006 door lijsttrekker Femke Halsema werd gevraagd of hij zich kandidaat wilde stellen voor het partijvoorzitterschap. Voordat GroenLinks ontstond in 1989 was Nijhof onder meer raadslid voor de PSP, de Pacifistisch Socialistische Partij. Hij werkte in het onderwijs en was begin jaren negentig regiobestuurder van de onderwijsbond ABOP.


Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden