GroenLinks grijpt de macht buiten de stad

Laurens Ivens (SP), Marjolein Moorman (PvdA), Reinier van Dantzig (D66) en Rutger Groot Wassink (GroenLinks) bij de perspresentatie van het Amsterdamse coalitieakkoord dat gesloten is tussen GroenLinks, D66, PvdA en SP. Beeld ANP

Na de steden breidt GroenLinks uit naar de omringende gemeenten. Die liggen inmiddels als een warme kraag om de steden heen.

Het beeld dat GroenLinks alleen heerst in de stad en daarbuiten amper voet aan de grond krijgt, is achterhaald. De steden zijn voor de partij niet langer electorale eilandjes, ze vormen de kern van een uitgedijd territorium. GroenLinks heeft na de verkiezingen van maart in veel gemeenten rondom steden als Amsterdam, Rotterdam, Utrecht en Eindhoven een plek in het college veroverd. Dat blijkt uit onderzoek van Trouw naar de formatie van gemeentebesturen.

Met het einde van de collegevorming in zicht kan GroenLinks concluderen dat ze goede zaken heeft gedaan bij de lokale coalitieonderhandelingen. Weliswaar spant het er nog om of de partij de honderd colleges haalt waar voorman Jesse Klaver vooraf naar zei te streven – zelf gaat hij nu uit van 95 met tegen de negentig op de teller – het aantal GroenLinks-bestuurders is hoe dan ook flink gegroeid ten opzichte van 2014.

Dat jaar was lokaal een rampjaar. GroenLinks behaalde haar slechtste uitslag sinds het ontstaan van de fusiepartij in 1990. Ze was het vertrek van voorvrouw Jolande Sap nog niet bepaald te boven en kwam niet verder dan 5,4 procent van de stemmen. GroenLinks belandde daarmee in 65 colleges (17 procent) en leverde 60 wethouders in toen nog rond de 400 gemeenten.

Groen conglomeraat

Terwijl een gemeente of dertig (van de 335) nog puzzelt op de nieuwe coalitie, heeft GroenLinks nu al een heel ander getoonzet persbericht de deur uit kunnen doen: de partij feliciteerde vorige week haar honderdste wethouder, Cathelijne Bouwkamp in Arnhem. GroenLinks wist in maart 8,7 procent van de stemmen te behalen en vindt zich tot nu toe in 86 van de nieuwe colleges (28 procent) terug. En niet alleen als hekkensluiter.

Beeld Sander Soewargana

De groei zit hem onder meer in de gemeenten die de grote steden omringen. Na eerder bestuurservaring op te hebben gedaan in grote steden volgen nu ook veel gemeenten op steenworp afstand van die plaatsen. Zo levert GroenLinks bestuurders in Haarlem, Oostzaan, Diemen en Ouder-Amstel die zo als een warme kraag om Amsterdam liggen, de stad waar GroenLinks dit jaar de verkiezingen won.

Rondom Utrecht tekent zich hetzelfde beeld af. GroenLinks werd in die stad de grootste, maar is ook als een van de grootste partijen in de colleges van Nieuwegein, Houten, Zeist en Stichtse Vecht beland. Den Haag, waar GroenLinks vierde werd, idem: ook in satellietgemeenten Rijswijk, Delft, Voorschoten en Zoetermeer bestuurt ze mee. En rondom Eindhoven ontstaat met wethouders in Helmond, Waalre, Geldrop-Mierlo en Nuenen ook een groen conglomeraat.

In de 44 grootste gemeenten groeit de partij van 13 naar 31 colleges. In de honderd grootste gemeenten groeit de partij van 20 naar zeker 49 colleges. Oftewel: ruim 7,5 miljoen Nederlanders wonen in een gemeente waar GroenLinks meebestuurt, zo berekende de partij. Dat waren er vier jaar geleden minder dan 3,5 miljoen.

Die statistieken zullen de komende jaren voorbijkomen op partijbijeenkomsten en in campagnes, zeker als GroenLinks het Rotterdamse college nog binnenhaalt en daarmee in de vijf grootste steden bestuurt. Met die cijfers kan Klaver laten zien dat de partij in trek is als gemeentelijk bestuurder. Tegelijk steken ze schril af bij GroenLinks’ Haagse cv. Aan het Binnenhof is het, ook na de winst van vorig jaar, nog altijd niet gelukt om in het kabinet terecht te komen.

Helmond - Geen GroenLinks-stad, toch gewonnen

De dag na de verkiezingen zei Jesse Klaver het met enig ongeloof tijdens de taartsessie in de Tweede Kamer: zijn partij was óók in niet zo grote steden ‘zoals Culemborg en Helmond’ de grootste geworden. “Dat is volgens mij het bewijs dat de verbreding van GroenLinks definitief heeft ingezet.”

Inmiddels zit GroenLinks in Helmond (90.000 inwoners) met twee wethouders in het college en is vierde raadslid Thomas Tuerlings (27) opgeklommen tot fractievoorzitter. “Helmond is écht geen GroenLinks-stad”, zegt hij – de partij was er altijd een één- of tweepitter. “Dat we zouden verdrievoudigen van twee naar zes zetels, zag niemand aankomen.”

De succesfactoren? Wethouder Paul Smeulders, vorig jaar verkozen tot beste lokale bestuurder en sinds deze week Kamerlid, ‘heeft het heel goed gedaan’, aldus Tuerlings. Hij noemt ook het ‘Jesse Klaver-effect’. “Verder, en dat is niet iets om trots op te zijn, heeft de lage opkomst geholpen. We hadden met 42 procent de laagste opkomst van Nederland. Ons publiek is wél gaan stemmen.”

Tuerlings verbindt die lage opkomst aan het ontbreken van een lokale PVV, de partij die het hier bij landelijke verkiezingen goed doet. Dat maakt GroenLinks nog geen schijnwinnaar, vindt Tuerlings. “We hebben 3000 stemmen extra gekregen en die kwamen niet alleen uit wijken met hoger opgeleiden en hogere inkomens, óók uit minder welgestelde wijken. Het trekt gelijk. We zijn ons geitenwollensokkenimago aan het afschudden.”

Bergen (NH) - Tweede partij, maar grootste in het college

GroenLinks behaalde in maart in dertien gemeenten de meeste stemmen, maar is in zo’n twintig colleges de grootste partij geworden. Ook in het Noord-Hollandse kunstenaarsdorp Bergen, waar GroenLinks groeide, tweede werd en na jaren in de oppositie nu weer een wethouder levert. Tijdens de coalitieonderhandelingen moest grootste partij KIES Lokaal het onderspit delven – een meerderheid in de raad zag samenwerking niet zitten.

Fractievoorzitter Femke Ouendag (53) ziet in de lokale winst het bewijs dat de partij een steeds bredere groep mensen aanspreekt. “Je zou Bergen kunnen typeren als VVD-gemeente, maar GroenLinks doet het hier ook goed. Het helpt dat de partij niet langer alleen een collectief is voor alternatieve mensen. Dat mag het bestuur van de partij zeer op zijn conto schrijven.”

In duindorp Bergen wint GroenLinks kiezers voor zich met groene thema’s, vertelt Ouendag. “We willen af van het idee dat als er parkeerbehoefte is, er meteen parkeerplekken of garages bijkomen. Je kunt ook het gebruik van de fiets stimuleren. En in plaats van nieuwe hotels te bouwen kun je kijken of gebouwen herbestemd kunnen worden.”

Die agenda trekt volgens Ouendag ook atypische stemmers naar de partij. “Ik heb kennissen die landelijk VVD stemmen, maar lokaal heel bewust voor ons kiezen, vanwege de manier waarop wij omgaan met thema's als duurzaamheid, energietransitie en behoud van groen.”

Lees ook:

Jesse Klaver trekt van kantine naar kantine, op zoek naar ‘gewone mensen’

GroenLinks schuift in veel gemeenten aan in nieuwe colleges. Ondertussen trekt partijleider Jesse Klaver van kantine naar kantine, op zoek naar ‘gewone mensen’. Zijn ideaal:een brede volkspartij.

GroenLinks krijgt zijn zin: de fiets wint

De heerschappij van de auto is voorbij, beloofde GroenLinks in haar gemeentelijke verkiezingsprogramma's. Kiezers in de grote steden hapten massaal toe. Komt er een revolutionaire omslag naar een stad met schone lucht waar voetgangers en fietsers de dienst uitmaken?

Wat er in Rotterdam gebeurt, is niet des Rotterdams

In de Rotterdamse gemeenteraad overheerst het chagrijn. Daardoor verlopen de onderhandelingen over een nieuw stadsbestuur uiterst moeizaam. Hoe komt dat?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden