Groenen liggen dwars bij Duitse plannen duurzame energie

Installatie van het grootste zonne-energiecentrum in Europa bij het vliegveld van Finowfurt, Brandenburg.Beeld epa

Deze zomer sloeg Duitsland definitief de weg in naar duurzame energie. Alle kerncentrales gaan uit en biomassacentrales aan. Maar uitgerekend de Groenen liggen dwars bij de grootschalige plannen.

Het Duitse plan om in te zetten op duurzame energie krijgt tegenstand uit onverwachte hoek: de Groenen. Voor zijn drastische 'Energiewende' hebben de oosterburen grootse projecten aangekondigd. Nog meer duurzame energie vraagt om energiesnelwegen en installaties voor energieopslag. En al die grote projecten betekenen een enorme aanslag op het landschap. En daar zijn lokale Groenen fel tegen.

Het kan niet anders. Als wind en zon veel energie leveren, moet dat makkelijk van zuid naar noord (zonne-energie) en van noord naar zuid (windenergie) kunnen stromen. Los van dat transport, moet het in tijden van overproductie (bij veel zon of wind) mogelijk zijn de energie op te slaan voor tijden met weinig productie. Dus zijn er investeringen van miljarden euro's nodig.

Crisis dreigt
Hoe de omslag soepel moet verlopen, daar denkt men in Duitsland momenteel hard over na. De eerste crisis in de energievoorziening staat volgens pessimisten al voor de deur. Deze zomer besloot de regering-Merkel de kerncentrales uit te schakelen, te beginnen met de oudste. Prompt dreigden de grote energieconcerns dat die maatregel tot problemen in de energievoorziening zou leiden. Delen van Duitsland zouden in het donker komen te zitten.

Dat dreigement komt vooral voort uit eigenbelang. De energieconcerns is dit voorjaar een winstgevende deal door de neus geboord. Een jaar geleden had de regering-Merkel nog aangegeven dat ze hun oude kerncentrales langer mochten exploiteren dan in 2001 met de rood-groene regering van Gerhard Schröder was afgesproken. Stroom leveren met reeds afgeschreven kerncentrales: tel uit je winst!

Maar toen kwam de ramp met de kerncentrale in Fukushima. In Duitsland stak de angst voor kernenergie de kop op en keerde de stemming zich tegen de regeringsdeal met de stroomconcerns. En, zoals peilingen uitwezen, ook tegen de regering- Merkel. Die koos dit voorjaar eieren voor haar geld en besloot terug te keren naar de rood-groene politiek: kerncentrales stapsgewijs sluiten en de productie van duurzame energie bevorderen.

Schadeclaims
De regering is er in de peilingen niet populairder op geworden. Integendeel, oppositiepartij de Groenen vergrootte haar aanhang en boekte enorme winsten bij deelstaatverkiezingen. Intussen bereiden de energieconcerns schadeclaims van ettelijke miljarden euro voor. En jagen ze de consumenten angst aan met doemscenario's voor de stroomvoorziening. Maar hoe reëel is de kans dat Duitsland deze winter met een stroomtekort te maken krijgt?

Die vraag valt goed te onderzoeken bij de Duitse kampioen op het gebied van duurzame energie: de deelstaat Brandenburg. Die produceert duurzame energie in overvloed. Vorige week nog werd bij Senftenberg Duitslands grootste centrale voor zonne-energie in gebruik genomen. En op veel plaatsen domineren windmolenparken de Brandenburgse horizon. Brandenburg produceert zo veel duurzame energie dat ze de helft moet exporteren.

Wolfgang Neldner is de Brandenburgse specialist op het gebied van het elektriciteitsnet. Hij leidt de mensen op die aan de knoppen zitten. De spanning op het net moet constant 50 Herz zijn. Daar mag maar een fractie van worden afgeweken, anders dreigen er storingen. "De huidige wet schrijft voor dat bij overproductie de windmolens niet stilgezet mogen worden, dus dan draaien we de conventionele centrales omlaag."

Deze winter geen problemen
Neldner denkt niet dat er deze winter al problemen ontstaan. Maar voor de toekomst moet er hard gebouwd worden, niet alleen aan nationale maar ook aan internationale netwerken. "Een netwerk dat van Madrid tot Vladivostok reikt, is op zich al een geweldige manier om energie op te slaan en te verdelen. Maar daarnaast hebben we zeker ook lokale opslagplaatsen nodig om een stabiele stroomverzorging te kunnen garanderen."

Er zijn verschillende manieren om energie lokaal op te slaan. Een goede methode is die van pompstations. Bij een teveel aan energie gebruik je het overschot om water van een lager gelegen bekken naar een hogere te pompen. Bij tekorten gebruik je het verval voor elektriciteitsopwekking. Een mooie en efficiënte methode. Maar die bekkens moet je bouwen. Alleen in Noorwegen bestaan ze in de natuur. En dat bouwen is een aanslag op het landschap.

Groenen liggen dwars
Het vlakke en moerassige Brandenburg kan zulke pompstations niet bergen. Het moet zijn overtollige energie transporteren naar bijvoorbeeld Noorwegen of naar Atdorf in de Zuidduitse deelstaat Baden-Württemberg, waar een groot pompstation in aanbouw is. Maar daar doen de plaatselijke afdelingen van de Groenen hun best om de verantwoordelijke minister, nota bene ook van de Groenen, te dwarsbomen.

Intussen werkt Hans-Joachim Krautz van de Brandenburgse Technische Universiteit in Cottbus koortsachtig aan nieuwe opslagtechnieken. Hij bouwt onder meer een installatie voor de opslag van duurzame energie in de vorm van waterstof. Overtollige stroom gebruikt men voor elektrolyse van water, waardoor waterstof en zuurstof ontstaat. De gasvormige waterstof wordt vervolgens opgeslagen in ondergrondse grotten of zoutkoepels. Zodra er weer behoefte aan energie is, wordt uit die waterstof energie geproduceerd.

Methaangas
Veelbelovend is ook de omzetting in methaangas. Dat werkt ook met elektrolyse, alleen wordt de waterstof meteen in verbinding gebracht met koolstofdioxide, waaruit methaangas ontstaat. Dat wordt dan in bestaande aardgasleidingen gesluisd. Stroom kun je niet opslaan, gas wel. Krautz: "Voor dat gas is al een heel netwerk voor transport en opslag beschikbaar. Dat is groot genoeg om de overproductie van duurzame energie op te vangen."

Maar hoe hard Brandenburg ook werkt aan zijn toppositie op de duurzaamheidsranglijst, het heeft nog heel wat te stellen met de grootste lokale speler op het energieveld: Vattenfall. Trots wijst directeur Klaus Aha van Vattenfall Europe op de vele projecten met duurzame energie die ze in Brandenburg uitvoeren. "Dat betreft windmolenparken en bio-massacentrales: installaties waar duurzame energie wordt opgewekt door verbranding van organisch afval. Nieuwste aanwinst zijn microalgen, die CO2 vreten en vervolgens bio-energie leveren."

Maar volgens critici zijn dat slechts cosmetische projecten. "Vattenfall doet goed in het klein, maar kwaad in het groot", beweert de Duitse Bond voor Milieu en Natuurbescherming. Hóe groot is bijvoorbeeld te zien bij het Brandenburgse Welzow-Zuid, waar zich Vattenfalls grootste bruinkolenafgraving bevindt. Imposante stalen gevaarten graven een 600 meter brede en vele kilometers lange sleuf in het landschap om bij de bruinkool te komen.

Efficiënte kolencentrale
De kolen gaan naar de nabijgelegen energiecentrale 'Schwarze Pumpe', volgens Vattenfall een van de efficiëntste kolencentrales ter wereld. Maar ze is ook een CO2-producent van wereldklasse. De metaalgrijze hightech-installatie is van kilometers afstand te zien. Staande boven op de centrale wijst productieleider Horst-Dieter Poser naar een kleine installatie beneden op het terrein, waar men experimenteert met de ondergrondse opslag van CO2.

Ook op het gebied van CO2-opslag wil Brandenburg koploper worden. Maar daar waar de opslag gepland is, in Beeskow, loopt de bevolking onder leiding van de Groenen al weer te hoop. Te gevaarlijk, vinden de mensen, er kan dodelijk gas ontsnappen. Maar veel te vrezen hebben ze voorlopig niet. Vattenfall wil er pas aan beginnen als Brandenburg flink meebetaalt. En daar voelt de deelstaat voorlopig niets voor.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden