Groene revolutie in Canada

Olieprovincie Alberta is de motor van de Canadese economie. Voor het eerst is er een regering die het energiebeleid omgooit. Verrassend: bij de presentatie van de plannen stond ook oliegigant Shell op het podium.

De lucht in wintersportstad Calgary en in Alberta's hoofdstad Edmonton is blauw en winterfris. "De mythe bestaat dat wij schone berglucht hebben", zegt spoedeisende-hulparts Joe Vipond, kolenexpert van CAPE, de Canadese Vereniging van Artsen voor het Milieu. Helaas. "Toen we Edmonton vergeleken met Toronto, dat vijf keer groter is en veel industrie heeft, bleek de hoeveelheid fijnstof in Edmonton veel hoger. De stad ligt precies onder de wind van twaalf kolencentrales. Alberta haalt twee derde van zijn energie uit kolen."

De provincie Alberta had 44 jaar lang een conservatieve regering die olieproductie als prioriteit had. De provincie was het kloppend hart voor veel Canadese ontkenners van klimaatopwarming. De progressieve regering die in mei vorig jaar aantrad, denkt daar anders over. In november presenteerden premier Rachel Notley en milieuminister Shannon Phillips hun voor deze behoudende olieprovincie baanbrekende milieuplan. Zij werden daarbij opvallend geflankeerd door directeuren van vier grote oliemaatschappijen, waaronder Shell. "Alberta leidt weer", aldus Notley. "Van probleem worden wij oplossing."

Het is een verwijzing naar de typische vorm van oliewinning in Alberta: die olie zit daar verborgen in zogeheten teerzanden. De winning vindt plaats bij de stad Fort McMurray, onlangs door bosbranden verwoest. Exploitatie van dit bitumen uit zand is vervuilender dan gewone olieproductie. Er zijn extra stappen voor de extractie nodig, en het systeem van open mijnen vergt veel brandstof, wat samen een hoge CO2-uitstoot oplevert. Olifant Alberta verstookt vanwege de teerzand-exploitatie meer kolen dan de rest van Canada bij elkaar. Voor het eerst krijgt deze 'vuile' industrie een uitstootmaximum opgelegd.

Dokter Vipond is op zijn roostervrije dag naar een café in het hippe Kensington in Calgary komen fietsen: "Met de omslag die de regering-Notley maakt, gaat Alberta op mijn persoonlijke schaal van min tien naar plus tien. Eerder bestond hier nooit een stimulans voor de olie-industrie om iets te verbeteren. Maar burgers beseffen dat de CO2-economie vastloopt."

Op dat grotere bewustzijn bouwen Notley en haar milieuminister Phillips voort. Daarbij hebben ze de pech dat door de oliecrisis de werkloosheid is gestegen en er een begrotingstekort van vier miljard euro is ontstaan door gedaalde olieopbrengsten. De vorige regering legde in succesvolle jaren nooit een bufferfonds aan, zoals olieland Noorwegen dat bijvoorbeeld heeft.

Invloedrijk

De milieuminister praat als een mitrailleur, in haar werkkamer in Edmonton. Shannon Phillips (40) is een van de invloedrijkste vrouwen van Canada. Om in 2030 minder uit te stoten dan in 2013, zoals de klimaatdoelstelling is, gaat niet lukken, maar zij is er wel van overtuigd dat 'eindelijk de emissiecurve naar beneden zal gaan'. "Wij willen de oliecyclus van bloeien en instorten doorbreken. Klimaatbeleid kan banen creëren en gemeenschappen ontwikkelen. We moeten de economie diversifiëren, want nu zijn we heel kwetsbaar."

De vorige regering ging alleen achterwaarts, aldus Phillips. Hoe heeft zij grote oliebedrijven zover gekregen mee te werken aan Alberta's Klimaat Leiderschapsplan, zoals het officieel heet? "Ook zij begrijpen dat onze toekomst beperkingen heeft voor CO2-uitstoot. De oliedirecties stonden klaar om in actie te komen. Alberta moet concurrerend worden op CO2-gebied."

Minister Phillips ziet de problemen bij de omslag die de olieprovincie gaat maken: "Het is een enorme uitdaging, maar ik ben niet bang. We kennen de risico's van klimaatopwarming, dus moeten we in actie komen. Kolen stoken leidt tot enorme gezondheidsproblemen. We moeten de schoonste productiemanieren vinden voor fossiele brandstoffen. Bovendien kan twee derde van het kolenverbruik zo worden vervangen door waterkracht- en windenergie. Veel kapitaal gaat nu naar duurzame energie, dat geld willen we niet missen. Het kan veel rijkdom naar Alberta brengen."

Wereldtoneel

In het drie uur zuidelijker gelegen Calgary zetelt Canada's Shell-directie. De nieuwe vicepresident zware olie Zoe Yujnovich heeft een schitterend uitzicht over de stad en de rivier Bow. Ze is het met minister Phillips eens: "De huidige markt vereist snel handelen. Shell werkt al drie jaar aan duurzaamheidsbeleid."

Olie blijft voorlopig onderdeel van het energiepakket van elk land, de opzet van Shell is oliewinning zo schoon mogelijk te maken, zegt de directeur. "Dat wij met de regering de plannen presenteerden en meewerken aan Alberta's nieuwe energiebeleid was vanzelfsprekend. Zo willen we ook op het wereldtoneel bekendstaan", zegt Yujnovich (41). Shell is een van de grootste oliezandproducenten in Canada. "Wat wij doen maakt een verschil."

Shell heeft in 2013 voor tien miljard euro een drijvend LNG-platform (voor vloeibaar gas) in zee ontwikkeld dat het risico op vervuiling in rivierdelta's en aan de kust vermindert. Het bouwde met 600 miljoen euro subsidiegeld en 350 miljoen eigen inbreng een installatie om CO2 af te vangen en ondergronds op te slaan, genaamd Quest (zie kader).

Yujnovich is trots op Quest: "Het is het perfecte voorbeeld hoe we CO2-emissies bij olieproductie kunnen verminderen. En onze installatie is de meest efficiënte ter wereld. Er zijn al 26 landen komen kijken. Wanneer wij dit soort nieuwe technieken gaan exporteren, kan dat nieuwe inkomsten opleveren." Dankzij diverse maatregelen heeft Shell de afgelopen vijf jaar de CO2-uitstoot op de oliezanden met 20 procent teruggebracht, aldus de directeur. Daar komt Quest bovenop. De brandstof slurpende reuzenvrachtwagens in de open mijn moeten binnen vijf jaar overgaan op gas. Dat vergt nog wel wat onderzoek, want het kan in Alberta wel 40 graden vriezen.

Toch, het Internationale Energie Agentschap is duidelijk: de meeste fossiele brandstof zal in de grond moeten blijven. Econoom Jeffrey Sachs adviseert VN-baas Ban Ki-moon over energie. Zijn stelling is dat er nog te veel belasting- en bedrijfsgeld naar investeringen in fossiele brandstoffen gaat. Geld dat maar één keer kan worden uitgegeven. Dokter Vipond in Calgary: "Stel je voor dat dat miljard euro voor CO2-opslag in zonne- of windenergie was gestoken".

Alberta's milieuplan

De al bestaande CO2-belasting gaat van 60 cent naar 21 euro per ton emissie. De jaaropbrengst van 2,1 miljard euro gaat naar innovatie. Arme gezinnen krijgen compensatie voor de hogere energielasten.

De achttien kolencentrales moeten voor 2030 sluiten.

Stijging van het aandeel duurzame energie naar dertig procent in 2030.

Productie op de vervuilende olievelden zou de komende 15 jaar vervier- à vijfvoudigen. Er is nu voor het eerst een maximum op uitstoot gesteld van 100 megaton CO2 per jaar, wat nog een forse uitbreiding betekent vergeleken met de huidige 70 megaton.

CO2-opslag geslaagd

Experimenten in Nederland om CO2 af te vangen en op te slaan in Barendrecht en Noord-Nederland mislukten door verzet van de bevolking. Op de Maasvlakte zouden de nieuwe kolencentrales onder de Noordzee CO2 gaan opslaan. Er was al 200 miljoen subsidie binnen, maar eigenaar E.on hield zich niet aan zijn belofte en bouwde geen opvangplek. Want uitstoot is in Nederland vele malen goedkoper dan opslaan.

Shell en partners wisten voor project Quest, de fonkelnieuwe afvang- en opslaginstallatie voor broeikasgassen in Alberta, 600 miljoen euro subsidiegeld los te krijgen. 350 miljoen droeg de olie-industrie zelf bij. In een speciale 'upgrader' verwerkt Shell vloeibaar bitumen uit de oliezanden tot ruwe olie. De CO2 die daarbij vrijkomt, wordt afgevangen en door een 20 kilometer lange pijplijn naar een ondergrondse locatie geleid.

"Daar injecteren wij de bijna vloeibare CO2 op een diepte van 2,3 kilometer tussen een ondoordringbare rotslaag en een zoutlaag", zegt Tim Wiwchar, projectmanager bij Quest in Fort Saskatchewan, op een uur rijden van Edmonton.

In 2014 stootte Shell op de olievelden van Alberta 5,4 miljoen ton broeikasgas uit. Het doel is om met Quest een miljoen ton per jaar op te slaan, het equivalent van een kwart miljoen auto's.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden