Groene partijen profiteren in Europa van het uitgeholde politieke midden

Partijvoorzitter Robert Habeck laat de verkiezingswinst van de Grünen op zich inwerken. Beeld REUTERS

De verkiezingsuitslagen in Duitsland, België en Luxemburg hebben iets gemeen: groene partijen boekten grote winst. Is er sprake van een electorale omslag richting duurzaamheid?

Het kan toeval zijn, maar de drie verkiezingsuitslagen van het afgelopen weekend hebben iets gemeen. Of het nu in Brussel is, in Luxemburg of in München, de groene partijen maakten vooral in de steden een flinke opmars door. “Een potentieel keerpunt in Europa”, zei het Nederlandse Groen­Links meteen hoopvol.

In ieder geval is het een interessante onderstroom in verkiezingsuitslagen die het inmiddels in Europa bekende beeld van een grotere verdeeldheid, teloorgang van de sociaal-democratie en uitholling van het electorale midden laten zien.

In de Duitse deelstaat Beieren veroverden de Grünen, een zusterpartij van het Nederlandse GroenLinks, voor het eerst in hun bestaan de tweede plaats. Ook in Brussel werd een samenwerkingsverband tussen de Vlaamse Groenen en het Waalse Ecolo tweede. En hoewel de groene partij van Luxemburg zich net niet tot de topdrie mag rekenen, vermeerderde het zetelaantal van de Groenen daar na de verkiezingen van zondag van zes naar negen.

De recente zege van het Nederlandse GroenLinks indachtig, dringt de vraag zich op of Europa getuige is van een electorale omslag in de richting van het milieu. Misschien ziet de kiezer anno 2018 de noodzaak van vergaande maatregelen, zeker nu de zomer warmer was dan ooit en het aantal natuurrampen lijkt toe te nemen. Dat is in ieder geval wel wat kiezers in Duitsland zeggen, wanneer opinie-onderzoekers hun vragen waarom ze op de Grünen hebben gestemd: ze willen een regering die meer doet om het milieu en de natuur te beschermen.

Groot politiek talent

In zeker acht steden in de Duitse deelstaat Beieren – de steden met meer dan 100.000 inwoners – wisten de Grünen zelfs de grootste partij te worden. Dat zou voor een deel te danken zijn aan de aantrekkingskracht van lijsttrekker Katharina Schulze, 33 jaar, een groot politiek talent. Vooral bij de jongere generaties en bij vrouwen wist zij een snaar te raken.

Maar er zijn ook vraagtekens te zetten bij de opgetogenheid van de groene partijen. Het electoraat is niet bepaald radicaal van koers veranderd. Terwijl de groene partijen wonnen, verloren de sociaal-democraten, soms zelfs met precies even grote percentages. In Luxemburg bijvoorbeeld, verloor de sociaal-democratische partij LSAP drie zetels, terwijl de groene partij er precies drie bij kreeg.

Toch zijn de nieuwe kiezers van groen niet exact dezelfde kiezers als die bij de vorige verkiezingen nog op de sociaal-democraten stemden. Uit analyse van de Beierse verkiezingsresultaten blijkt dat de aanwas van stemmers op de Grünen uit alle politieke hoeken komen. Ze stemden de vorige keer CSU, SPD of helemaal niet. Opmerkelijk is verder dat de Beierse groenen 10.000 kiezers verloren aan de radicaal-rechtse AfD.

Zelf weten de groene partijen heel goed wat de kiezer bedoelde. “De Brusselaar heeft duidelijk gekozen voor een andere visie”, zegt voorzitter Jos Raymenants van Groen Brussel in een persbericht. “Dat willen we omzetten in beleid voor schone lucht, veilig verkeer en goed bestuur.”

Het Nederlandse GroenLinks geeft in een persbericht een andere verklaring. “De groene partijen voerden een positieve, hoopvolle en pro-Europese campagne, tegenover partijen die juist vooral verdelen om hun eigen status quo te behouden.”

Lees ook:

Beieren maakt zich op voor een politieke aardverschuiving

Bondskanselier Angela Merkel zag de bui al hangen in de aanloop naar de verkiezingen in Beieren. Haar coalitiepartner CSU kreeg daar zondag een flinke klap.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden