Groene longen op je rug

Het mondkapje krijgt concurrentie van de Plant Bag. Studenten van TU Delft hebben een rugzak ontworpen met planten die de lucht zuiveren. Maar of de smog ervan verdwijnt?

De beelden van voetgangers met mondkapjes in de straten van Peking en andere steden die kampen met zware smog hebben wel iets weg van een oorlogsgebied. Kan dat niet wat mooier en groener, vroegen ze zich af bij de Stichting Innovatieve Glastuinbouw (SIGN). De stichting vroeg jonge ontwerpers om een draagbaar luchtzuiveringssysteem te ontwerpen dat gebruikmaakt van planten én er aantrekkelijk uitziet. Vijf studenten industrieel design van de TU Delft gingen met hun Plant Bag aan de haal met de eerste prijs: 2000 euro en hulp bij het uitwerken van een prototype.

De Plant Bag is een doorzichtige rugzak met daarin een plant. "Boven en onderin de rugzak zitten ventilatiegaten", legt Marnix de Kroon uit, masterstudent strategic product design. "Een ventilator bovenin de rugzak zuigt de vieze lucht via de opening onderin aan. Die lucht passeert de potgrond en de wortels van de plant en wordt zo gezuiverd. Daarna komt de schone lucht naar buiten via een speciale kraag die aan de rugzak vastzit, zodat de drager die kan inademen." De eigenaar van de Plant Bag bevestigt zo dus een setje groene longen op zijn of haar rug.

Welke plant er in de rugzak mee zou reizen met zijn eigenaar weet De Kroon nog niet. "Maar er zijn meerdere plantensoorten die erom bekendstaan dat ze fijnstof uit de lucht weten te filteren. De wortels van de aloë vera zijn daar bijvoorbeeld goed voor."

De plant zou via een touwtje dat door het substraat naar het waterreservoir onderin de rugzak loopt, water krijgen. Bovenin de tas is nog ruimte voor een apart vak waarin de drager wat spullen kwijtkan.

De Kroon en zijn medestudenten zijn momenteel druk in de weer met het ontwikkelen van een prototype van de tas en hebben hun idee inmiddels op straat en in een rookruimte getest. "Het blijkt dat de lucht wel door het substraat en de plantenwortels wordt gefilterd, maar als de lucht eenmaal uit de kraag komt dan heeft de drager nog steeds last van vervuilde lucht uit de omgeving. We moeten de kraag dus dusdanig zien te ontwerpen dat hij de mond helemaal afsluit zodat de drager alleen frisse lucht binnenkrijgt. Ook hebben we voor de zekerheid nog een extra HEPA-luchtfilter aan de rugzak toegevoegd, zodat echt alle viezigheid uit de lucht verdwijnt."

Werkt het?

Mede door de ophef over de sjoemelsoftware van Volkswagen en de discussie over het verhogen van de snelheid op de snelwegen, is het onderwerp fijnstof de laatste maanden veel in het nieuws geweest. Het inademen van deze kleine deeltjes die door toedoen van de mens en de natuur in de lucht komen, kan schadelijk zijn voor de gezondheid. In Nederland leven volgens het RIVM jaarlijks enkele duizenden mensen enkele dagen tot maanden korter door blootstelling aan hoge concentraties fijnstof.

Dat meer groen op straat, al dan niet in de vorm van een Plant Bag, een bijdrage levert aan het verminderen van dat fijnstof, is alleen niet waarschijnlijk, zegt Joost Wesseling, onderzoeker bij het RIVM.

Wesseling werkte mee aan twee onderzoeken van het RIVM waarin het effect van vegetatie op de luchtkwaliteit werd onderzocht. "Daaruit bleek dat alleen grote groene oppervlaktes zoals de Veluwe of grote stadsparken een kleine bijdrage leveren aan het verminderen van de hoeveelheid fijnstofdeeltjes in de lucht. Op andere plekken heeft groen amper effect. Bomen of struiken kunnen zelfs op bepaalde locaties de ventilatie verstoren waardoor de hoeveelheid fijnstof daar juist toeneemt. Het enige positieve effect dat vegetatie heeft op de luchtkwaliteit is dat op plekken waar groen is, parken of stadsbossen, geen ruimte is voor auto's of andere bronnen van luchtverontreiniging."

Knuffelbaar

Van de Plant Bag vraagt Wesseling zich af of de plant in de tas überhaupt nodig is. "Een HEPA-filter zeeft 99,9 procent van alle stofdeeltjes groter dan 5 micrometer uit de lucht. Ik vraag me af wat de plant in de tas dan nog toevoegt."

Daarmee wil de luchtkwaliteitonderzoeker niet zeggen dat zo'n plantje geen positief effect kan hebben. "Zo'n tas is natuurlijk knuffelbaar. Mensen voelen zich prettiger als ze omringd zijn door groen. Bovendien zorgen bomen en planten voor schaduw en verkoeling in de stad. Groen is dus wel degelijk wenselijk in de bebouwde omgeving. Maar voor de frisse lucht hoeven gemeenten geen bomen of struiken te poten. Het beste beleid tegen fijnstof is nog altijd ervoor te zorgen dat het niet wordt uitgestoten."

Dat de Plant Bag niet heel veel zoden aan de dijk zet in het bestrijden van fijnstof, beaamt Marnix de Kroon. "Maar zolang auto's nog niet uitgerust zijn met betere roetfilters en kolencentrales nog open zijn, kan de Plant Bag wel voor enige verlichting zorgen."

Hij verwacht niet dat er in Europa veel vraag naar de rugzak zal zijn. "Maar in Peking, Teheran of andere steden die kampen met ernstige luchtvervuiling zou er best weleens belangstelling voor de Plant Bag kunnen zijn. Het is niet alleen een aantrekkelijker alternatief voor mondkapjes, het is ook groener omdat dit hulpmiddel helpt om de lucht te zuiveren, ook al is het maar een beetje."

Kamperfoelie als fijnstofvanger

Amsterdam gaat Green Junkies inzetten om de hoeveelheid fijnstof rond de A10 te verminderen. Met deze groene junkies wordt een speciaal gekweekte kamperfoeliesoort bedoeld die extra harig is zodat kleine stofdeeltjes makkelijker in de takken van de klimplant blijven hangen. Onderzoekers van Alterra, een aan de Wageningse universiteit verbonden onderzoeksinstituut, gaan in een windtunnel en daarna aan de Zuidas kijken of deze speciale kamperfoeliesoort inderdaad meer fijnstof wegvangt en zo ja, hoe de planten dan het beste kunnen worden opgesteld. De proef met de groene junkies is een van de acht onderzoeksvoorstellen die onlangs subsidie kregen van het AMS Institute, een onderzoeksinstituut dat Amsterdam gebruikt als levend laboratorium voor oplossingen om steden leefbaar te houden.

www.ams-institute.org

Een groen filter, ontwikkeld door studenten van TU Delft.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden