Groene hoofdstad aan de Waal

groene pioniers | Nijmegen is in 2018 de groenste middelgrote stad van Europa. De stad won de Green Capital Award. Wat houdt dat in, en wat is dat waard?

Het fundament ligt er al. Nu de honderd meter hoge mast nog. In Nijmegen-Noord, pal tegen de A15, bouwen stadsbewoners hun eigen windmolenpark: Nijmegen-Betuwe. Zelf noemen ze het een nieuw energielandschap tussen de akkerlanden.

Drie jaar geleden besloot een groep Nijmegenaren hun eigen stroom te gaan opwekken. Duizend gegadigden verder en met al het nodige geld op zak, is dat doel binnen bereik. In september gaan de wieken draaien, in december produceren vier molens hoogstwaarschijnlijk stroom voor 7000 huishoudens, geleverd door een Nijmeegse energiemaatschappij.

Het is een initiatief van onderop, vertelt Caroline de Greeff, bestuurslid van de burgercoöperatie WindpowerNijmegen. Ooit wilde Eneco hier windmolens bouwen, vertelt ze. Maar het haakte af. "Het is typisch Nijmeegs dat er toen een groep opstond die zei: dan doen we het zelf. Duurzaamheid past in onze traditie."

Dat viel ook de jury van de European Green Capital Award op. Zij kende de jaarlijkse prijs uit Brussel voor de groenste, duurzaamste middelgrote stad van Europa onlangs toe aan Nijmegen. In 2018 mag de stad aan de Waal zich de groene hoofdstad van Europa noemen.

In de finale liet Nijmegen Den Bosch en het Zweedse Umeå achter zich. Het was de derde keer dat de Waalstad opging voor de groene wisselbokaal. Een delegatie groene Nijmegenaren nam in Ljubljana, de huidige titelhouder, de prijs in ontvangst.

De European Green Capital Award komt uit de koker van de Europese Commissie. Sinds 2010 kan iedere Europese stad met meer dan 100.000 inwoners meedingen. De steden moeten een vuistdik rapport inleveren. Twaalf 'milieu-indicatoren' moeten zo uitgebreid mogelijk worden ingevuld. Hoe gaat de stad om met mobiliteit? Hoe goed zijn de fietsvoorzieningen, hoe staat het met luchtkwaliteit, biodiversiteit en energieverbruik? Een vakjury van Europese klimaatagentschappen en onderzoekers buigt zich erover. Een presentatie moet een tweede jury overtuigen. Eerder lukte dat Stockholm, Bristol, Vitoria-Gasteiz, Hamburg, Essen, Nantes, Kopenhagen en Ljubljana. Amsterdam strandde in een poging de groene hoofdstad van 2010 te worden.

Duurzame zorg

Op het gemeentehuis in Nijmegen hangt de groene vlag uit. Eindelijk is het gelukt. De jury prees Nijmegen om zijn vermogen burgers, overheid en bedrijfsleven bij elkaar te brengen onder de gezamenlijke noemer van een groenere stad. In het groene hoofdstadjaar worden 2000 bomen geplant. Ook zijn er plannen voor een fietsendeelsysteem in de stad en organiseert het Radboud Universitair Medisch Centrum een conferentie over duurzame zorg.

Milieu staat al enkele jaren hoog op de Nijmeegse politieke agenda, vertelt wethouder Harriët Tiemens (GroenLinks) van financiën en duurzaamheid. En dat is op meerdere plekken in de stad te zien. Boven op het dak van het gemeentehuis bijvoorbeeld: daar groeien planten en broeden eenden. Soms stapt er een naar binnen, vertelt een medewerker. In de stad rijden stadsbussen op groen aardgas. De gezichtsbepalende Waal krijgt een nevengeul om klimaatverandering het hoofd te bieden.

"We staan op een hoop lijstjes bovenaan", zegt Tiemens. De wethouder wijst op de prijzen in haar werkkamer. Green Capital 2018, Fietsstad 2016, Solar City 2014. "En met betrekkelijk weinig middelen. Omdat veel van onderop komt. Groen is hier geen discussie. Het is verinnerlijkt. Neem initiatieven als ouderen die uitleggen aan hun buurt hoe je een moestuin aanlegt. Of vluchtelingen in Heumensoord die nestkastjes timmeren voor zwaluwen. Laat ik hier het OV op diesel rijden in de stad, dan word ik gelyncht."

Ook het bedrijfsleven speelt een belangrijke rol, zegt Tiemens. 'Grote jongens' als Engie en Royal Haskoning DHV sloten een energieconvenant om duurzamer te werk te gaan. "Je slaat als stad een grote slag wanneer zulke spelers groener worden. En dat kost ons geen cent. Ze bepalen zelf hun doelstellingen. Die worden niet opgelegd door het gemeentehuis. Wij vinden dat logisch, maar de andere kandidaat-steden keken daarvan op."

Dit keer lukte het Nijmegen wel om te winnen. Volgens de wethouder door het verleggen van de focus. Van 'hoe leuk en duurzaam' haar stad is, naar wat die stad Europa heeft te bieden. Zoals de Nijmeegse samenwerking, aangevuld met groene ambities. Nijmegen wil in 2045 energieneutraal zijn en tegen die tijd de helft minder energie verbruiken.

"De tweede en derde keer twijfelden we of we mee moesten doen", zegt Tiemens. "Want het kost veel tijd. Politiek moet je het ook weer zien te verdedigen. Het waren juist de mensen uit de stad die ons hebben overgehaald. Van de windcoöperatie tot de universiteit. Daarom was er ook geen gemor over." Ook citymarketing speelde een rol. "Het is altijd goed om Nijmegen op de kaart te zetten. We horen bij de Europese top." Wellicht dringt dat nu ook door in Den Haag, oppert de wethouder. "Hoe het hier wel lukt, en hoe we snellere stappen naar energietransitie zetten."

De prijs levert geen cent prijzengeld of subsidie op. Toch denkt Tiemens dat de onderscheiding Nijmegen genoeg biedt. "Alleen al het meedoen brengt mensen samen en zet initiatieven in gang. Internationaal krijgen we een betere positie. Iemand van Engie zei laatst dat hij nu een beter verhaal heeft voor op het hoofdkantoor in Parijs, om te investeren in hun Nijmeegse terrein. Dat doet zo'n prijs. Het is erkenning, een prijs die deuren opent."

Dat klopt voor een deel, zegt Pieter Leroy, hoogleraar Beleidswetenschappelijke Milieukunde aan de Radboud Universiteit. De Green Capital Award is volgens hem vooral een politiek instrument. Vanuit Brussel, maar ook voor de lokale politiek. "Europa wil de achterblijvers bij de les brengen, en beloont daarom de groene pioniers. Dat neemt niet weg dat dit een serieuze prijs met gewicht is. Niet een label dat je even ergens opplakt."

Vliegwiel

In steden die meedoen zie je een soort vliegwieleffect, zegt Leroy. Een mobilisatie van alles en iedereen die wat met groen te maken heeft. "Dat verbindt verschillende sectoren. Zoals de bouw en de duurzame sector. Groen doen gaat bloeien in een stad, geeft een boost aan beleid. Bedrijven en mensen committeren zich daaraan. Je moet zoveel op orde hebben voordat je als stad mee kunt doen, dat je de investering dan eigenlijk al hebt gedaan."

Daar moet draagvlak voor zijn, maar vaak is het ook afhankelijk van de juiste personen op de juiste plek, zegt Leroy. "Bijvoorbeeld een bevlogen, groene wethouder of burgemeester."

De mensen achter het windpark in aanbouw bij de A15 kijken uit naar 2018. Dan neemt Nijmegen het stokje over van het Duitse Essen. Wie weet staat er langs de A15 dan nog meer, want er zijn plannen voor 10.000 zonnepanelen. De Greeff is trots op haar stad, was er bij in Ljubljana. "Hier in de stad keken 150 mensen mee naar de uitreiking via een live verbinding. Dat zegt genoeg."

Citymarketing

Een halve ton kostte het Nijmegen om de European Green Capital Award binnen te halen. Een goede investering, vindt hoogleraar Citymarketing Gert-Jan Hospers. Het is gratis reclame, en levert erkenning op onder professionals. Daar blijft het waarschijnlijk bij. "Dat Nijmegen in 2018 Green Capital is, zal mensen niet overhalen een weekendje weg naar de Waalstad te boeken."

Wel brengt het volgens Hospers 'beleidstoerisme' op gang. Overheden die hun mensen adviseren in Nijmegen te gaan kijken, of het duurzame bedrijfsleven dat een delegatie stuurt. "Dat gaat rondzingen: bezoek Nijmegen, kijk hoe ze dat daar doen."

Gratis publiciteit dus. Een goede zaak, zegt Hospers, maar overschat het niet.

Van bedrijven verwacht Hospers niet dat zij door de trofee sneller geneigd zijn zich in Nijmegen te vestigen. "Nederlandse bedrijven blijven bijna altijd binnen hun regio. Voor multinationals is Nederland een klein land. Dan kunnen banalere zaken als de aanwezigheid van een luchthaven een rol gaan spelen."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden