Groene dromen: Van een bacterie die licht geeft tot plastic van algen

Biologisch lichtBeeld rv

Vandaag zijn de vijf finalisten bekend van de jaarlijkse Postcode Lottery Green Challenge, de grootste internationale competitie op het gebied van duurzame innovatie. De winnaar - degene met de beste duurzame uitvinding - krijgt 500.000 euro om zijn groene droom waar te maken.

1 Biologisch licht

Stel je eens voor: Parijs bij nacht, belicht door een substantie van levende bacteriën. Het is de droom van de Franse Sandra Rey, oprichter en eigenaar van start-up Glowee. Tijdens haar studie kreeg de 27-jarige industrieel ontwerpster een ingeving terwijl ze visjes bestudeerde die van nature licht produceren: wat als deze visjes een alternatief kunnen bieden voor elektrisch licht waarvoor we fossiele brandstoffen verslinden? Dat zou ons een hoop geld en milieuproblemen schelen, dacht Rey.

In het laboratorium liet de jonge industrieel ontwerpster zich inspireren door bacteriën in inktvis die het vermogen hebben om te gloeien, hetzelfde fenomeen dat zich voordoet bij vuurvliegjes, ofwel: bioluminescentie. Rey ontwikkelde een lichtgevende substantie door de bacteriën met het vermogen tot bioluminescentie in te brengen bij doodgewone bacteriën. Met als resultaat een prachtig, bijna magisch licht, ontdekte Rey. "Het is een heel raar licht, hypnotiserend, je moet ernaar blijven kijken", vertelt ze.

Met Glowee hoopt de Française onze huidige manier van verlichten radicaal te veranderen. "Wereldwijd gebruiken we zo'n 15 procent van onze elektriciteit voor belichting, dat veroorzaakt 5 procent van onze totale CO2-uitstoot." Bovendien zijn onze lampen gemaakt van grondstoffen die zeldzaam zijn of moeilijk te winnen, zegt Ray. "Denk bijvoorbeeld aan de metalen terbium en europium die gebruikt worden voor de productie van ledlampen."

En dan is er nog de lichtvervuiling van steden, wegen en bedrijven waar continu licht brandt, vervolgt Ray. Dit leidt tot problemen bij mensen en dieren. Zo raken vogels gedesoriënteerd en krijgen mensen last van slaapproblemen.

Omdat licht dat geproduceerd wordt door levende wezens veel minder intens is, voorkom je dit soort problemen, denkt Rey. "Bovendien zijn de bacteriën die we gebruiken oneindig. Je kan er zoveel van produceren als je wilt." En als de lichtintensiteit afneemt, kunnen de bacteriën worden hergebruikt voor bijvoorbeeld biobrandstoffen en bioplastics.

Rey wil graag 'opschalen' en waar kan dat beter dan in de straten van Parijs, de stad van het licht? "In 2013 testten we ons licht in winkelruiten, maar nu willen we ons gaan richten op hotels en gebouwen van grote bedrijven."

Maar voordat het zover is moet de intensiteit van het licht nog verder ontwikkeld worden, zegt Rey. "Nu zijn we zover dat het licht drie dagen autonoom kan branden, daar kan dus nog veel verbeterd worden." De geldprijs van de Green Challenge kan haar daarbij helpen, hoopt Rey. "Dan kunnen we straks echt gaan produceren en kan Parijs verlicht gaan worden met geheel biologisch licht."

2 Verre rit op zonne-energie 

De mens reist heel wat af: jaarlijks leggen we met z'n allen zo'n 9,5 biljoen kilometer af waarvoor we grondstoffen gebruiken die schaars zijn. Dat is dezelfde afstand die licht aflegt in de periode van een jaar. Wat als we dezelfde afstand nu eens zouden kunnen afleggen door alleen maar gebruik te maken van natuurlijke energie, dacht Lex Hoefsloot (26) van het Eindhovense solarteam dat jaarlijks deelneemt aan de World Solar Challenge in Australië. Als oplossing ontwikkelde het team de Lightyear One: een auto die volledig op zonne-energie rijdt.

De tekst loopt door onder afbeelding

De Lightyear One: een auto die volledig op zonne-energie rijdt.Beeld rv

Het dak van de Lightyear One bestaat voornamelijk uit zonnepanelen, maar de auto kan ook gewoon worden opgeladen via een laadstekker. Met de accu van het voertuig moet het mogelijk zijn om 400 tot 800 kilometer af te leggen. Dat is een ruime marge, maar toch: het zijn indrukwekkende cijfers. Volgens het Solarteam zou er in Nederland genoeg zonlicht zijn om met het voertuig 10.000 kilometer per jaar enkel en alleen op zonne-energie af te leggen.

De Lightyear One is nog niet gebouwd, maar volgend jaar komt de eerste echte auto op de markt. Bestellen van het voertuig is al wel mogelijk.

3 Duurzame vloer tegen ziekten 

Finaliste Gayatri Datar (31) droomt van een wereld waar niemand meer op een vuile vloer hoeft te leven. Volgens de oprichtster van start-up EarthEnable leeft meer dan een miljard mensen nog op een zandvloer, een ondergrond die nauwelijks schoon te houden is en een broedplaats is voor ziekten. "Uit onderzoek blijkt dat mensen die in een huis wonen met een cementen bodem 49 procent minder kans hebben op diarree en 78 procent minder kans op parasitaire infecties", zegt de Amerikaanse Datar.

Iedereen een cementen vloer, zou je denken. Nee, dacht Datar, want cement is duur, zo'n 250 dollar voor een doorsneehuis, én slecht voor het milieu. Zo'n 5 procent van de wereldwijde CO2-emissies wordt veroorzaakt door de productie van cement. Er komt CO2 vrij bij de splitsing van kalksteen en er zijn veel fossiele brandstoffen nodig om cement onder een hoge temperatuur te produceren.

EarthEnable ontwikkelde daarom een natuurlijke vloer die 75 procent goedkoper is dan een cementen vloer en met een 90 procent lagere CO2-uitstoot. De vloer is gemaakt van natuurlijke materialen, zoals zand en stenen, en wordt afgedicht met een natuurlijke olie. Het resultaat is een duurzame, sterke vloer die een stuk hygiënischer is dan de zandvloer.

De tekst loopt door onder de afbeelding

Duurzame vloer tegen ziektenBeeld RV

Inmiddels heeft EarthEnable al meer dan tweeduizend Rwandezen van een vloer voorzien. Met de geldprijs van de Green Challenge hoopt Datar uit te kunnen breiden naar andere landen. "Zodat straks niemand meer op een vuile vloer hoeft te leven."

4 Een bedrijf in een doos 

Een mobieltje kopen is niet zo'n probleem in Rwanda, maar slechts 20 procent van de Rwandezen heeft toegang tot elektriciteit en een nog kleinere groep, minder dan 10 procent, heeft toegang tot internet. Daarom ontwikkelde Henri Nyakarundi (40), oprichter en directeur van de sociale onderneming ARED, een mobiele kiosk op zonne-energie om goedkope wifi en elektriciteit naar arme Afrikanen op het platteland te brengen. Bij de mobiele kiosk van ARED kunnen klanten hun mobiele telefoon opladen, hun beltegoed opwaarderen, geld overmaken en gebruik maken van het internet.

De tekst loopt door onder de afbeelding

De mobiele kiosk van ARED. Beeld rv

Met deze 'bedrijfjes in een doos' wil Nyakarundi niet alleen het grootste wifi-netwerk op het Afrikaanse continent bouwen, maar vooral ook de hoge werkloosheid tegengaan. Jongeren en kwetsbare groepen, zoals vrouwen en mensen met een beperking, kunnen met ondersteuning van ARED een mobiele kiosk uitbaten.

Hiervoor maakt de sociale onderneming van Nyakarundi gebruik van een zogenaamd micro-franchisemodel, waarbij de winst verdeeld wordt. ARED traint de startende ondernemers en blijft eindverantwoordelijk voor de productie van de kiosken en technische ondersteuning.

In 2016 bereikte ARED al 40.000 klanten in Rwanda. In de komende vijf tot tien jaar wil het bedrijf 50.000-100.000 kiosken produceren. En als Nyakarundi de finale van de Green Challenge wint? "Dat betekent een enorme duw in de rug voor sociale ondernemingen wereldwijd."

5 Afbreekbaar plastic van agrarisch afval

Als het aan Thomas Brorsen (48) ligt, behoort plastic in onze oceanen en omgeving straks tot het verleden. De oprichter van de Deense start-up Pond ontwikkelde een plastic dat volledig afbreekbaar is door het uit zetmeel een biohars te destilleren. Als basis voor het zetmeel gebruikt Brorsen onder meer algen, die hij zelf in afvalwater kweekt. Een plek waar algen welig tieren door de grote hoeveelheid voedingsstoffen die er te vinden zijn.

Door de biohars met natuurlijke vezels te mixen, zoals vlas en hennep, ontwikkelde Brorsen een alternatief soort plastic dat sterker is dan de afbreekbare plastics die al op de markt zijn. Omdat het materiaal zo sterk is, kan het worden toegepast in veel producten waaronder luiers, surfplanken, vliegtuigen en auto's.

Afbreekbeer plastic van agrarisch afvalBeeld rv

Het is geen probleem als Ponds plastic in het milieu belandt, want het is composteerbaar en voedingsrijk voor planten. Hierdoor draagt de Deense ondernemer bij aan CO2-reductie, terwijl gewoon plastic vaak wordt verbrand en daarmee juist bijdraagt aan CO2-uitstoot.

Verschillende grote merken, zoals Nasa, Nike, Ikea en Renault hebben Ponds plastic getest en de eerste grote bestellingen zijn al binnen. Brorsen voelt zich geëerd met zijn finaleplaats voor de Green Challenge. "En met de geldprijs zouden we een belangrijke stap kunnen zetten richting een grotere productie van ons groene plastic."

Jaarlijkse wedstrijd

De Postcode Lottery Green Challenge is een internationale competitie. Deze wedstrijd beloont het meest innovatieve en duurzame idee dat leidt tot reductie van CO2-uitstoot. De winnaar van deze competitie krijgt 500.000 euro om zijn product binnen twee jaar op de markt te brengen.

Op 14 september presenteren de vijf finalisten hun voorstel aan de jury en een select publiek in Amsterdam. De finale is te volgen via livestream op www.greenchallenge.info 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden