Groeipijn van de hindoegemeenschap in Almere

Geloofsgrond | Hoe beïnvloeden een plek en het geloof op die locatie elkaar? Trouw onderzoekt die vraag deze zomer en reist het land door. Vandaag: hoe Almere met horten en stoten een hindoegemeenschap krijgt.

Tussen de nieuwbouwappartementen van Almere Buiten verrijst een hindoetempel. De hoge hekken die om de kavel staan, verraden dat het gebedshuis nog niet helemaal af is. Her en der liggen pallets en stapels stenen. Daartussen staat een verdwaald beeld van een olifantenjong. Het stenen beest heeft de slurf omhoog. Tussen kniehoog onkruid wacht het beeld tot het naar binnen mag. Daar zijn andere beelden nog bedekt met plastic.

We zijn bij wat de Shri Vishnu Mandir moet worden, een statige tempel met karakteristieke gouden koepels. Eigenaar Sam Bharatsingh ziet het al helemaal voor zich. "Daarachter komt de parkeerplaats", vertelt Bharatsingh, terwijl hij op een stoel gaat zitten in de ontvangstruimte van het gebouw. "Alles wordt straks mooi bestraat." De zaal geurt naar nieuwigheid.

De opening van de mandir staat gepland voor het begin van volgend jaar. "Het heeft lang geduurd", zegt Bharatsingh. Hij vertelt dat het project eerst niet van de grond kwam door interne verdeeldheid tussen de toenmalige initiatiefnemers. "Uiteindelijk heb ik de grond hier gekocht en het gebouw erop gezet." Bharatsingh heeft een advocatenkantoor in het Gooi. Hij heeft naar eigen zeggen tweeënhalf miljoen euro geïnvesteerd. "Puur voor de gemeenschap", benadrukt hij. "Hier weet je meteen dat je in een hindoetempel bent. Dat is goed, het heeft uitstraling. Ons geloof wordt zichtbaar in Almere."

Veel hindoes

In Almere wonen in vergelijking met andere Nederlandse steden veel hindoes. Ruim achtduizend van de in totaal tweehonderdduizend inwoners is hindoestaan, dat is 4 procent van alle inwoners van Almere. Het zijn veelal jonge gezinnen, dikwijls hoog opgeleid, die in de nieuwbouwstad zijn neergestreken. Het aantal gelovigen groeit. Net zoals andere Nederlanders vonden veel hindoes in deze nieuwe stad ruimte en een betaalbare koopwoning. De meeste van hen kwamen uit Amsterdam, maar ook uit Den Haag en Rotterdam verhuisden hindoes naar Almere.

Door de groei van de hindoegemeenschap is Almere in staat om nieuwe tempels te bouwen. Op dit moment is mandir Shri Vishnu nog aangewezen op de hindoeschool Shri Ganesha in Almere Stad voor het houden van de maandelijkse diensten.

Directrice Shakoentela Soedamah herinnert zich hoe Almere eruitzag toen ze er twee decennia geleden kwam wonen. Het was één zandvlakte, helemaal kaal en het waaide ontzettend. "Er was toen niet zo veel", vat ze samen. Soedamah: "Nu wonen hier vier hindoepriesters, maar in die begintijd was het zoeken naar zo'n pandit. Die moest je ruim van tevoren inhuren, dan kwam hij bij je thuis." Dat gebeurt overigens nog steeds. Later werden er ook diensten gehouden in buurthuizen en scholen. "Vooral de oudere generatie had behoefte aan een plek om naartoe te gaan. Dat waren ze zo gewend in Suriname."

De hindoegemeenschap van Almere is erg actief. Een rondgang door de stad leert dat niet alleen in Almere Buiten wordt gebouwd aan een hindoetempel. Ook in Almere Poort verrijst een mandir. Maar hier moet het gebedshuis nog de hoogte in. Op het bouwterrein staat nu alleen de metalen constructie van het gebedshuis en een aantal binnenmuren. Die laatste zijn opgetrokken uit grote witte blokken. Er steken puntige ijzeren pinnen uit het beton; van koepels en beelden nog geen spoor. "Er moet inderdaad nog veel gebeuren", zegt Kishoor Nanhoe van de stichting die achter dit bouwproject zit. De opening staat eind volgend jaar gepland.

Deze tempel, die Shiv Mandir gaat heten, wordt gefinancierd met giften, vertelt Nanhoe. "Er is veel gedoneerd vanuit de hindoegemeenschap." Toen hij vijftien jaar geleden in Almere kwam wonen, was er niks voor de hindoestanen. "Toen zijn we activiteiten gaan organiseren. Daar kwamen veel mensen op af. Vervolgens werd het verlangen onder hindoes naar een eigen gebouw steeds groter."

Kasten

Tijdens de gesprekken bij de twee tempels blijkt dat in weinig hartelijke bewoording over elkaar gesproken wordt. Advocaat Sam Bharatsingh in Almere Buiten lijkt op het eerste gezicht zelfs niet te weten van de bouw van een andere tempel. "Welke is dat?", vraagt hij een vrijwilliger van zijn tempel.

Voorzitter Kishoor Nanhoe van de andere tempel, heeft wel een expliciete mening over het concurrerende gebedshuis. "Die mandir is een Nederlands gebouw", stelt hij. "Je kunt van buitenaf niet goed zien dat het een tempel is." De ontwerpers hebben in zijn ogen 'gewoon iets' bedacht. Zijn gebouw daarentegen is een Zuid-Indiaas model. "Dat is bijzonder, want die zie je nergens anders. Onze koepel is ook veel groter vergeleken met de tempel in Almere Buiten."

Ook over de hindoeschool is Nanhoe weinig positief. "Ze praten daar mooi. Maar als de kinderen eenmaal binnen zijn, doen ze niets voor hen." Daarom gaan zijn kinderen naar een christelijke basisschool in de buurt. "Dat is veel beter." Directrice Shakoentela Soedamah van de Shri Ganesha school reageert verbaasd als ze de kritiek hoort. Ze wijst op de hoge citoscore die de school heeft behaald het afgelopen jaar. Bovendien staat de school open voor iedereen.

Hoewel ze de kritiek onterecht vindt, kan directrice Soedamah de opmerkingen van Kishoor Nanhoe wel plaatsen. Ze vertelt dat de twee tempels elkaars concurrenten zijn. "De hindoes van de Shiv Mandir in Almere Poort hebben een andere geloofsopvatting dan die bij de mandir in Almere Buiten", vertelt ze. De schoolleidster legt uit wat de verschillen zijn. "Wij geloven in een hindoeïsme waarin de priester een zekere status heeft. Dat valt terug te voeren op het kastenstelsel. Dat is uit India meegenomen naar Suriname en later met hindoes naar Nederland gekomen. Je moet een Brahmaan zijn, iemand die geboren is in de hoogste kaste, om priester te kunnen worden. In Almere Poort hebben ze dat idee losgelaten."

Spanningen

Verdeeldheid zoals in Almere is typisch voor hindoes, zegt Chan Choenni, die als hoogleraar hindoestaanse migratie verbonden is aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. Het heeft te maken met de neiging van sommige grote families om zich de mandirs toe te eigenen, legt hij uit. "Er wordt een sfeer gecreëerd waardoor buitenstaanders zich niet welkom voelen. Dat is een groot probleem, want het kan bijna sektarische trekken aannemen." Opmerkelijk is dat het vaak niet bewust gebeurt, zegt hij. "Die families denken dat de tempel toegankelijk is voor iedereen, maar dat is dus niet zo." Dat in Almere de hindoegemeenschap nog jong is, draagt bij aan het probleem, denkt Choenni. "Iedereen is zoekende, dat vergroot de spanningen."

Ook Haridatt Koendan beaamt dat de hindoegemeenschap in Almere haar draai nog moet vinden. Koendan is priester, maar niet verbonden aan een van de twee tempels. Hij woont al dertig jaar in Almere en kent de stad en de hindoegemeenschap goed. De priester herkent het wantrouwen onder hindoes. Er zijn verschillende stromingen in het hindoeïsme, legt Koendan uit. In Nederland zijn twee groeperingen het grootst: de Sanatana Dharma-stroming en de Arya Samaj. De eerste valt te vergelijken met katholieken. Zo hebben ze veel beelden in hun tempel. De Arya Samaj lijkt meer op het protestantisme. Deze stroming is zo'n 140 jaar oud en belijdt het geloof in soberheid. Koendan: "Hindoes van de mandirs in Almere behoren beide tot de Sanatana Dharma. Maar ten aanzien van de status van de priester neigt de tempel in Almere Poort naar de Arya Samaj-stroming."

Jongeren

Hoogleraar Chan Choenni hoopt dat de jongste generatie hindoes uit Almere zich kan onttrekken aan het gekissebis. "Ik hoop dat zij wat toleranter tegenover elkaar worden dan hun ouders en zich richten op de brede samenleving, in tegenstelling tot de groep die nu nog het voortouw neemt. Die heeft toch een wat beperktere oriëntatie."

In de half ingerichte mandir in Almere Buiten vertelt eigenaar Sam Bharatsingh over het belang van de jongeren voor de hindoegemeenschap. Hij hoopt juist dat zij naar zíjn tempel komen. "Zo kunnen we jongeren de juiste waarden en normen aanleren. Dat vind ik heel belangrijk. Want zij zijn de toekomst van onze geloofsgemeenschap."

Priester Haridatt Koendan voert de pudja uit, het uitnodigen van kosmische krachten.

Net zoals andere Nederlanders vonden veel hindoes in Almere ruimte en een betaalbare koopwoning

Hierbij worden bloemen en fruit geofferd. Dit gebeurt thuis bij Oetra Beharie (in het roze) en haar gezin. foto's werry crone

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden