Groeiende groep huurders is verward of zorgmijdend

Huurder Wil Goffin (64) in zijn woonkamer.Beeld Bram Petraeus

In zorginstellingen zijn ze niet meer welkom en dus komen ze in goedkope huurwoningen terecht. Corporaties weten zich vaak geen raad met de groeiende groep verwarde huurders. 'De regels moeten veranderen.'

In juni 2016 stopte hij met het betalen van zijn rekeningen. Belangrijke brieven verdwenen ongeopend in het gele dressoir in zijn akelig lege woonkamer. Geld waar nog geen beslag op was gelegd, stopte hij in brievenbussen van 'oude mensen in de buurt die het harder nodig hebben dan ik'. Kwam zijn huurbaas langs, dan deed hij de deur niet open. En tegen de standvastige deurwaarders en maatschappelijk werkers die bleven aanbellen, riep hij vanaf het balkon: "Donder me er maar uit. Het maakt me toch allemaal niet uit."

Ruim een jaar later wrijft Wil Goffin (64) in zijn ogen om de opwellende tranen weg te vegen. Het gaat beter, vertelt hij. Maatschappelijk werkers helpen hem zijn administratie op orde te krijgen, bij het plaatselijke clubhuis maakt hij één keer per week met veel plezier schoon en hij zit in de schuldsanering. Maar depressief is hij nog steeds, zo blijkt in zijn woonkamer in Nieuwegein. Eten doet hij nauwelijks. Soms twee dagen niet. Aan zijn shaggies en een kop koffie heeft hij genoeg, zegt hij. Op een pak melk en wat eieren na is zijn koelkast leeg. En in zijn voorraadkast staat niet meer dan een halfje bruin, pakjes koffie en wat pakken vermicelli.

Pokerface

"Ik zet een pokerface op", vertelt hij. "Niemand die mijn problemen hoort. Ik lach, help, geef weg, kom thuis en stort dan in. Daar ga ik nadenken. Waarom? Alles ben ik kwijt. Alles. Af en toe denk ik nog steeds: ik maak er een goed eind aan. Ik heb er geen zin meer an." Vier keer eerder deed hij een poging. Wil stond twee keer voor de tram, slikte pillen en een kennis trof hem in zijn woonkamer aan met doorgesneden polsen. "Die had ik de sleutels gegeven, zodat hij af en toe koffie kon komen drinken. Toen hij binnenkwam, zat alles onder het bloed."

De depressie sloeg toe toen Goffin een brief ontving van de advocaat van zijn ex-vrouw. Hij was het ouderlijk gezag over zijn 15-jarige zoon kwijt, omdat hij niet voor de rechter was verschenen. Het was de zoveelste klap in krap zes maanden. Eerst gaf zijn vrouw er na twaalf jaar huwelijk de brui aan. En via Facebook ontdekte hij dat zijn oudste zoon uit een eerder huwelijk hoogstwaarschijnlijk door zijn broer was verwekt. "Toen ik het ouderlijk gezag kwijtraakte, sloegen bij mij de stoppen door. Als je me kapot wil maken, dacht ik, maak me dan maar kapot."

'Zorgmijder'

Goffin is het type huurder waar woningcorporaties vaker mee te maken hebben. 'Zorgmijder' heet hij in corporatieland. Of verwarde huurder. Iemand die kapotgeslagen is door het leven. Door een scheiding, ziekte, werkloosheid, verslaving, een traumatische ervaring of een combinatie daarvan. Soms ook lijdend aan een psychische aandoening, analfabetisme of een verstandelijke beperking. Elke vorm van contact met instanties mijdend. Huisvestte twee jaar geleden nog 15 procent van de corporaties huurders die enige vorm van ondersteuning nodig hadden, inmiddels is dat percentage opgelopen tot 33 procent, schat voorzitter Marnix Norder van branchevereniging Aedes voor woningcorporaties.

Die toename heeft alles te maken met beleid, zegt Norder. Nu zorginstellingen hun deuren moeten sluiten, komt de met zichzelf in de knel zittende woningzoekende vaker in een goedkope sociale huurwoning terecht. Veelal met beperkte begeleiding. Norder: "Het is goed dat we allemaal zo lang mogelijk zelfstandig blijven wonen. Maar ik hoor wekelijks van corporaties dat ze hiermee worstelen."

Niet alleen vanwege behoorlijk opgelopen huurachterstanden, zoals bij Goffin. Corporaties die incidenten met verwarde huurders registreren, kampen met ernstig vervuilde woningen (in 90 procent van de gevallen), geluidsoverlast (83 procent) en agressief gedrag (69 procent), blijkt uit een enquête van Aedes. Verandert er niets aan de regels, dan nemen de incidenten met de groep zorgmijders rap toe, verwacht Norder. Dit jaar haalden incidenten al het nieuws. Zoals de man uit Veendam die zijn woning opblies. De Amsterdammer die vanaf een basisschooldak mensen bekogelde met bakstenen. En de huurder uit Zaandam die, na zeven jaar haar buren te hebben geterroriseerd, van het balkon viel of sprong.

Huisbezoeken

Ook woningcorporatie Mitros heeft er regelmatig mee te maken. In krap een jaar tijd lukte het de corporatie weliswaar het aantal huisuitzettingen fors terug te brengen; maar doordringen tot zorgmijders gaat moeilijk. Budgetcoach en incassomedewerker Yvonne Pijper brengt samen met de schuldhulpverlening onaangekondigde huisbezoeken aan mensen met minimaal twee maanden huurachterstand. Een aanpak die twee jaar geleden werd ingezet. De meeste huurders voelen wel voor een aflossingsregeling, schuldsanering of een gesprek over waarom het misgaat. Maar de zorgmijder houdt zijn deur dicht. "Laatst had ik er weer een. Ik ben aan de deur geweest, heb gebeld, ge-e-maild, brieven gestuurd. Maar ik kom niet binnen. De Belastingdienst en maatschappelijk werkers ook niet. Inmiddels is zijn bijstandsuitkering stopgezet en heeft hij bijna zes maanden huurschuld."

Het dilemma: zet Pijper de weigerachtige huurder het huis uit, dan kost hij Mitros meer dan wanneer zorgteams hem weer op de been krijgen. "Een vonnis halen kost 1000 euro. Dat komt bij de een gemiddelde huurschuld van zo'n 4000 euro. Deze meneer heeft een uitkering, dus veel van de gemaakte schulden kan hij toch niet terugbetalen." En daarbij, zegt Pijper, een instabiele huurder maakt ze liever niet dakloos. "Vaak kunnen deze huurders het leven op straat of in zo'n daklozenopvang helemaal niet aan."

Komen Pijper en haar collega's wel bij een zorgmijder binnen, dan zien ze afbladderend behang, kruimels wiet op de salontafel, speelgoed dat door het huis slingert, door sigarettenrook geel gekleurde muren, morsige keukens met indringende geuren. En soms ook schone panden. Maakt de huurder een depressieve indruk, vermoeden ze een verslaving of dementie, dan zijn zowel schuldhulpverlening als de corporatie met handen en voeten gebonden. "Ik mag zonder huurderstoestemming niemand inschakelen. Geen huisarts, geen zorginstelling. Of de huurder moet in direct levensgevaar zijn", zegt Pijper.

Houdt ze het toch niet voor zich, dan riskeert Mitros een boete volgens de Autoriteit Persoonsgegevens. Alleen zogenoemde buurtteams van de gemeente kunnen in geval van zorg uitkomst bieden. "Zij mogen wel hulpverlenende instanties inschakelen. Maar ook dat gaat niet altijd goed. Want als zo'n buurtteam de huurder vraagt naar zijn zorgvraag, en hij zegt die niet te hebben, dan houdt het op."

Ontruiming

Het lukte Mitros uiteindelijk wel om tot Goffin door te dringen. Met hulp van schuldhulpverlening en diverse maatschappelijke organisaties waar de corporatie mee samenwerkt. "Donder me er maar uit", riep hij weer vanaf het balkon. De drie nachten ervoor had hij op een bankje in het park geslapen. In de veronderstelling dat zijn huis al was ontruimd. Nu kwam hij toch even zijn post bekijken. Schuldhupverlener Anne Vette belde bij een buur aan, glipte de portiek in en bonkte boven op zijn voordeur tot Wil opendeed. Vettes omschrijving van een ontruiming - 'ze gooien zo al je spullen van het balkon af' - maakte op Goffin geen indruk.

Hij bleef schelden. Tot haar collega, een maatschappelijk werkster, begon over de bezoekregeling met zijn zoon. Wilde hij zijn zoon zien, dan moest hij toch echt een woning hebben. Goffin barstte in tranen uit, liet direct zijn kastje vol ongeopende rekeningen zien en zegde alle medewerking toe. In ruil daarvoor regelde Vette voedselbonnen van de plaatselijke Jumbo en een bewindsvoerder die hem helpt met zijn administratie. Binnenkort krijgt hij een scootmobiel voor zijn slechte rug. En aan de bezoekregeling met zijn zoon wordt gewerkt. Vette heeft hoop dat het goed met hem komt, ondanks zijn depressie.

Cocaïne

Soms blijft de deur dicht, blijven brieven en telefoontjes onbeantwoord. Dan rest een corporatie enkel uitzetting. Het overkwam Agnes, huurder bij een andere corporatie, ruim anderhalf jaar geleden. Op een maandagmiddag in april 2016 ontving ze een brief van haar huurbaas over een vermeende huurschuld van ruim 4000 euro. Een week later was ze dakloos. Verward of zorgmijdend is ze zelf niet. Haar thuiswonende zoon betaalde netjes alle rekeningen, dacht ze. "Hij had gevraagd of hij de gezamenlijke financiën mocht regelen. Maar wat bijna niemand wist, was dat mijn zoon verslaafd was aan cocaïne."

Achteraf had ze het kunnen weten, zegt Agnes nu. Hele dagen lag haar zoon op bank of in zijn kamer. Depressief te zijn. "De scheiding van mijn ex-man viel hem zwaar. Hij had een te duur huis gekocht dat hij met een flinke restschuld moest verkopen. Op zijn 31ste kwam hij noodgedwongen weer thuis wonen." Terwijl Agnes dacht de huur te betalen, ging haar geld op aan cocaïne. Ondertussen verstopte hij alle brieven van de deurwaarder en verzweeg hij zorgwekkende telefoontjes van de corporatie. Zag ze toch een keer een brief, dan was zijn standaardantwoord: "Maak je niet druk. Dat is allang geregeld."

Daklozenopvang

Eind april belandde hij daardoor in de daklozenopvang en Agnes bij kennissen op de bank. Kort daarna ging ze op kamers. Met hulp van de maatschappelijke organisatie Tussenvoorziening kon ze in februari dit jaar de sleutels van haar nieuwe woning in ontvangst nemen. Trots wijst ze op de spullen die ze bij elkaar gesprokkeld heeft. Een dressoir van de Wereldwinkel, geschuurd en in de lak gezet. Meubels van Marktplaats, ook zelf opgeknapt. Via Tussenvoorziening scoorde ze een wasmachine, koelkast en fornuis.

Maar ook als organisaties als Tussenvoorziening en schuldhulpverlening huurders als Wil Goffin en Agnes weer op de been proberen te krijgen, werkt regelgeving ze tegen. "We hebben onze eigen kuil gegraven met al die idiote regels", ergert Marije Kohler van Tussenvoorziening zich. Probeert ze een dakloos geworden huurder aan een bijstandsuitkering te helpen, dan kan het in het slechtste geval drie maanden duren voor de gemeente haar verzoek inwilligt. "Nou, dan heb je een puinhoop. Dat wil je niet weten. De schulden lopen alleen maar verder op."

Aedes-voorzitter Norder wil daarom flexibeler regels. "Neem de privacywetgeving. We hoeven niet het volledige medisch dossier in te zien, maar corporatiemedewerkers moeten weten wie ze moeten bellen als het misgaat met de huurder." Laat niet alle beslissingen aan de verwarde huurder, zegt Norder. "Nu is alles gestoeld op de toestemming van de huurder. Zegt die geen hulp nodig te hebben, dan heb je geen instrument om zorg te leveren. Tegelijk blijft het woongenot van zijn buren afnemen." Want, zegt Norder, de verwarde buurman die zegt geen hulp nodig te hebben, blijft 's nachts keihard muziek draaien.

Geen keiharde muziek voor Goffin, maar een zacht deuntje in zijn woonkamer. Met zijn buren is hij op goede voet. Hij gaf sommigen geld toen hij het niet meer zag zitten. Nu helpen zijn buren hem aan gordijnen, porseleinen bordjes en een lamp. "Moet je kijken", wijst hij in de niet meer zo lege woonkamer. "Ik wil het opknappen. Voor als mijn jongen komt, weet je. Dan moet je er toch wat van maken." Een snik. "Elke keer kijk ik om me heen. In de hoop dat ik een glimp van hem opvang."

De achternaam van huurder Agnes is bij de hoofdredactie bekend.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden