Groeiende druk op politiek om vuurwerk te verbieden

Beeld ANP

De druk op kabinet en Tweede Kamer om gevaarlijk vuurwerk te verbieden, wordt steeds groter. Oogartsen en de Nationale Politie pleiten hier al langer voor, nu sluit ook de Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV) zich aan in de rij.

De onderzoeksraad bekeek op verzoek van de vier grote steden (Amsterdam, Rotterdam. Den Haag en Utrecht) in hoeverre Nederland nog op verantwoorde wijze Oud&Nieuw viert. De conclusie is glashelder: de jaarwisseling 'is op veel plaatsen in Nederland het onveiligste feest van het jaar'. Iedere keer raken honderden mensen gewond, veelal omstanders, die voor het leven getekend zijn, aldus de OVV. Ongeveer honderd mensen per jaar houden er blijvend oogletsel aan over. Niet zelden moeten ogen worden verwijderd. Sinds 2000 valt er gemiddeld één dodelijk slachtoffer per jaar. Geen enkel ander feest in Nederland zorgt voor zoveel leed.

Wat de onderzoeksraad opvalt: 'ondanks de honderden gewonden en duizenden incidenten wordt vaak geconcludeerd dat de jaarwisseling 'relatief rustig' is verlopen.' Dan kan de OVV moeilijk rijmen met de constatering dat verstoringen van de openbare orde 'talrijk en hardnekkig' zijn.

Deelverbod

Wat de Onderzoeksraad betreft komt er geen algeheel verbod op consumentenvuurwerk. Een deel van het siervuurwerk, zoals fonteinen, zou beschikbaar moeten blijven. Een verbod op het gevaarlijke deel van het vuurwerk moet gecombineerd worden met meer georganiseerde vuurwerkshows door de gemeente. En de politie zou meer middelen moeten krijgen om de invoer en verkoop van illegaal vuurwerk te kunnen bestrijden.

Het rapport van de onderzoeksraad blaast de politieke discussie over de jaarwisseling nieuw leven in. Tot op heden was er op het Binnenhof nauwelijks draagvlak voor een verbod op (een deel van) het consumentenvuurwerk.  Aanvankelijk stelde alleen de Partij voor de Dieren dit aan de orde, later sloot GroenLinks zich bij de critici aan. SP-Kamerlid Nine Kooiman verklaarde in 2013: "Ik heb niet de illusie dat een verbod een einde maakt aan de overlast en de ongelukken." PvdA'er Ahmed Marcouch destijds: "Het echte probleem zit dieper. Er is veel alcoholmisbruik. Geweld tegen autoriteiten. Een vuurwerkverbod verandert daar niets aan."

Druk neemt toe

Het vorige kabinet wilde niks weten van het aan banden leggen van het vuurwerk. Toenmalig minister Jet Bussemaker (cultuur) zei eind 2015: "Ik zou het niet willen verbieden." Ivo Opstelten, destijds minister van veiligheid en justitie, schreef in 2014 aan de Tweede Kamer: "Met betrekking tot het legale vuurwerk blijven wij van mening dat een algeheel verbod niet in de rede ligt. Daarvoor is de traditie te diep geworteld." Wat Opstelten destijds wel besloot: de afsteektijden werden beperkt, tot een periode van 18.00 uur op oudejaarsavond tot 02.00 uur in de nieuwjaarsnacht.

De huidige minister van justitie en veiligheid, Ferdinand Grapperhaus, zei vrijdag in een eerste reactie dat hij al komende week met de burgemeesters en de politie zal praten over de bevindingen van de onderzoeksraad. Het is, benadrukt hij, uitgesloten dat de vuurwerkregels al voor de komende jaarwisseling veranderen. Dat is technisch niet mogelijk. Wel zal de Tweede Kamer nog deze maand debatteren over Oud&Nieuw.

Frank Wassenberg van de Partij voor de Dieren zegt dat hij zich niet kan voorstellen dat andere partijen de aanbevelingen van de Onderzoeksraad zullen negeren. De VVD liet vrijdag weten nog steeds niets te voelen voor een vuurwerkverbod. Kamerlid Arno Rutte: "De risico’s van Oud&Nieuw zijn hoog. Maar met een verbod wordt meerderheid die van legaal vuurwerk geniet de dupe van de idioten die met vuurwerk terroriseren."

‘Vuurwerk afsteken is een vrij nieuwe traditie’

Wanneer het nieuwe wordt ingeluid en het oude afgeschud, verjagen mensen de boze geesten, al eeuwenlang. Onze demonen jagen we schrik aan met lawaai en muziek. In die zin zijn de rotjes en vuurpijlen die we elk jaar weer in rook doen opgaan onderdeel van een lange traditie, zegt professor etnologie Peter Jan Margry, verbonden aan het Meertens Instituut en de Universiteit van Amsterdam. “Deze uitleg zal niet in het collectieve geheugen zitten, maar vuurwerk afsteken is in feite een overgangsritueel van het oude naar het nieuwe.”

Maar massaal vuurwerk afsteken, dat is een redelijk nieuw fenomeen. “Lang niet zo oud als heel veel kabaal maken”, zegt Margry. Pas na de Tweede Wereldoorlog verscheen het consumentenvuurwerk in groten getale in de Nederlandse straten, waarschijnlijk op de vleugels van Indiëgangers die het Chinese vuurwerk mee terug namen naar Nederland. In de jaren daarvoor werden er in de volkswijken kerstbomen en autobanden in de fik gestoken.

Toch zette het Nederlands Centrum voor Volkscultuur en Immaterieel Erfgoed ‘het afsteken van consumentenvuurwerk met Oud en Nieuw’ in 2015 op de lijst van Nederlandse tradities, waarmee het volgens het centrum behoort tot ‘de basis van de gemeenschap’.

Volgens het centrum versterkt het afsteken van vuurwerk ‘de sociale cohesie in de buurt’ omdat vrienden en familie elkaar tijdens het afsteken een gelukkig nieuw jaar wensen.

“Tradities hoeven steeds korter te bestaan om al traditie te heten”, concludeert Margry. “En zo gauw iets een traditie wordt genoemd, hangt daar een bepaalde claim aan.” Met andere woorden: van een Nederlandse traditie blijf je per definitie af, vindt een deel van de Nederlanders. Margry: “Een traditie wordt dan onderdeel van de collectieve identiteit.”

De klappers en knallers van Oud en Nieuw kwamen dan wel overwaaien uit Nederlands-Indië, inmiddels heeft het afsteken van vuurwerk ‘een specifiek Nederlands kantje’, zegt Margry. “In Nederland wordt vuurwerk collectief door de bevolking afgestoken, het is een volksgebruik geworden.”

Maar tradities en volksgebruiken worden inmiddels kritisch onder de loep genomen. In die zin kan Margry zich voorstellen dat de vergelijking gemaakt wordt tussen het vuurwerkdebat en het pietendebat. Naar vuurwerk wordt nu gekeken vanuit het oogpunt van veiligheid, Zwarte Piet is onderdeel van het racismedebat. “Het is soms gek hoe de samenleving daarop reageert. Met heel veel weerstand.”

Toch verwacht hij in het debat over de vraag of vuurwerk verboden moet worden, niet dezelfde emoties als in het pietendebat. “Sinterklaas is meer een familiefeest dan de jaarwisseling, daar zit het gevoel dieper.”

Lees ook:

Vuurwerk afsteken doet straks niemand meer (reportage)
Vuurwerk afsteken moet verboden worden (opinie)

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden