GRO HARLEM BRUNDTLAND Eigenzinnig en doortastend

Bekend staat ze als een humorloze workaholic. Ze is een echt sportieve vrouw die van skien en zeilen houdt, luidt een mildere mening. En een goede conditie heeft ze nodig; de kans is groot dat de Noorse premier Gro Harlem Brundtland, na de verkiezingen van maandag in Noorwegen, voor de vierde keer leiding gaat geven aan een regering.

Wie de naam Brundtland hoort, denkt aan milieu, Arne Olav (haar man) en aan feminisme. Met name als voorvechtster van vrouwenrechten kreeg de Noorse premier bekendheid in binnen- en buitenland. Noorwegen staat bekend om zijn vele vrouwelijke politici. Het heeft wel enig bloed, zweet en tranen gekost voordat het zover kwam. Brundtland ondervond het aan den lijve, toen zij in 1981 gekozen werd als eerste vrouwelijke premier. “Toen ik voor het eerst premier werd, was dat voor vele landgenoten een dramatisch moment. Het was iets nieuws. Sommigen juichten het toe, terwijl anderen, bewust of onbewust, het te radicaal vonden. De volgende vrouw die premier van Noorwegen wordt, zal niet de problemen hebben die ik heb gehad omdat we ons overal doorheen hebben geslagen. Bovendien sta ik al meer dan tien jaar aan de top.”

Brundtland weet waar ze over praat. In begin jaren tachtig was het 'Brundtland-pesten' een favoriete bezigheid van de Noren. De premier, het groentje, was snel op stang te jagen. Ze schreeuwde, sloeg op tafel en ging tekeer op televisie. Dit betekent niet dat ze te beroerd is geweest om de handen uit de mouwen te steken, of dat ze bang was om haar vingers te branden aan minder populaire politieke beslissingen. In 1992, toen zij voor de derde keer premier was, bracht zij een omstreden onderwerp terug op de politieke agenda: het lidmaatschap van de EG. In navolging van Zweden en Finland wilde de premier dat Noorwegen het lidmaatschap alsnog aanvroeg. Zo hoopt ze Noorwegen een internationaal isolement te besparen. Twintig jaar daarvoor hadden de Noren al resoluut een dergelijk voorstel tijdens een referendum verworpen. Het Noorse 'nee' terugdraaien brengt grote risico's met zich mee, zoals een partijsplitsing.

Voorzichtigheid is dus geboden. In november vorig jaar kreeg Brundtland de steun van haar partij voor de aanvraag van het EG-lidmaatschap. Een meevaller omdat binnen de Arbeiderspartij toch een hoop leden tegen het EG-lidmaatschap zijn gekant. Terwijl ze haar rede hield ter verdediging van het voorstel, hadden vele van haar partijgenoten tranen in de ogen. Dit niet vanwege het gevoelige onderwerp, maar omdat ze op de hoogte waren van de tragedie in haar priveleven. De premier en haar man hadden hun jongste zoon verloren, die zelfmoord had gepleegd.

Gro, zoals de Noorse pers haar noemt, werd in 1936 geboren in een voorname familie. Het gezin had nauwe banden met de Arbeiderspartij. Op haar tweede werd ze uit het door de Duitsers bezette Noorwegen gesmokkeld. Ze bracht een deel van haar jeugd door in het neutrale Zweden. Haar vader was minister van defensie en ook van sociale zaken. Van jongsaf is zij betrokken bij de politiek. De vooruitstrevende opvattingen die er in huiselijke kring heersten, zorgden ervoor dat zij nooit heeft getwijfeld aan de combinatie van carriere en kinderen.

Op 24-jarige leeftijd trouwde ze met Arne Olav Brundtland, een bekende in de Noorse politiek. Zij studeerde medicijnen in de VS aan de prestigieuze Harvard Universiteit. Ze werkte dan ook als dokter, voordat ze de politiek in ging. In die periode kwam Gro in de publieke belangstelling met een campagne voor het legaliseren van arbortus - sinds 1979 is de vrouw in Noorwegen de enige die beslist over een arbortus. Als onervaren politicus - ze was voornamelijk actief in de partij - kreeg ze in 1974 de ministerspost van milieuzaken. In 1981 koos de Arbeiderspartij haar als partijleider en wist ze als premier met haar kabinet zeven maanden aan de macht te blijven.

Dat Gro in 1991 op 52-jarige leeftijd als eerste vrouw wordt getipt voor de functie van secretaris-generaal van de VN, wekt geen verbazing. Zij had inmiddels een goede internationale naam gekregen als voorzitster, in 1984, van de VNcommissie voor milieu en ontwikkeling. Onder haar bezielende leiding bracht de commissie het beroemde rapport 'Onze gemeenschappelijke toekomst' uit. Brundtland had weinig belangstelling voor de functie en sprak haar voorkeur uit voor een Afrikaan op die post. Misschien is het wel wat voor Boetroes Boetroes Ghali, moet ze gedacht hebben.

De Engelse pers vergelijkt haar graag met de Britse oud-premier Margaret Thatcher. Maar eigenlijk zijn er weinig overeenkomsten. Terwijl de Engelse politica het prettig vond als vrouw op de eenzame hoogte van het Britse premierschap, zorgde Brundtland er meteen voor dat zij nog eens zeven vrouwen naast zich verzamelde in het kabinet. Zelf durft ze te beweren dat de aanwezigheid van vrouwen in het parlement (meer dan 30 procent) en in het kabinet extra aandacht oplevert in de Noorse politiek voor werkloosheid, kinder- en jeugdzorg en het milieu. “Ik denk dat je die drie thema's niet bovenaan de lijst had gezien bij de traditionele verhouding vrouwen-mannen in de politiek. In de Arbeiderspartij is nu de helft van de actieve leden op alle niveaus vrouw.”

Waarschijnlijk ligt Gro met haar man vaak in een politieke clinch. Arne Olav is namelijk een prominente figuur in de Conservatieve partij. Daarentegen heeft hij geen problemen met de politieke carriere van zijn vrouw. Zijn partij dacht even gebruik te maken van zijn huwelijk met Gro tijdens een verkiezingscampagne: “Doe wat Gro doet, kies voor een conservatief.” Toen Arne Olav onlangs voor het eerst op zijn vrouw stemde, sloeg de Arbeiderspartij meteen terug: “Doe wat Arne Olav doet, stem op Gro.”

Voor Arne Olav zal het niet eenvoudig zijn om met zo'n druk bezette vrouw getrouwd te zijn. Zo zei Brundtland eens over haar premierschap: “Ik kom tijd tekort om moeder, vrouw en politica tegelijkertijd te zijn. Mijn man en kinderen moeten zich tevreden stellen met een plaatsje op de achterbank.” Maar het liefst, zo geeft ze toe, stort ze zich samen met Arne Olav op het pottenbakken in hun buitenhuisje in de buurt van Oslo.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden