Grinniken om genitaliën bij beschaafde presentatie van de seksen in Centre Pompidou

Te zien t/m 12-2-1996 in Centre Pompidou, 5e etage. Cat. (uitgave van Gallimard en Centre Pompidou) 400 p., 390 F.

De samenstellers hadden vast niet de bedoeling om de lachlust op te wekken met hun verzamelde kunstwerken. Maar waarom zouden ze niet tevreden zijn? Het is toch een goed teken dat er tegenwoordig gelachen kan worden over de verhouding tussen de seksen en de kunst.

Marcel Duchamp bracht de humor er al in toen hij de Mona Lisa in de jaren zestig voorzag van een snorretje. Maar de feministische beweging zag weinig reden tot lachen toen zij de kunst in de jaren zeventig en tachtig onder de loep nam. Op exposities moest eerst nog bewezen worden dat er echt wel vrouwelijke kunstenaars bestonden en dat zij andere kunst tot stand brachten dan hun mannelijke collega's (eindeloos waren de discussies over het verschil).

In de expositie die het Centre Pompidou nu wijdt aan de sekse en de kunst in de 20ste eeuw ontbreekt de politieke boodschap. De begeleidende teksten vertonen geen spoor meer van woede of frustratie. Er wordt hoogstens in geconstateerd dat kunstenaars zich allang niet meer houden aan codes: ze hebben erotische fantasieën die allang niet meer typisch mannelijk of vrouwelijk zijn, ze spelen met hun identiteit en zoeken oplossingen in androgynie of travestie om hun anatomische lot te ontvluchten.

Geen statements dus op de vijfde etage van het museum. En misschien is dat wel typerend voor de benadering van dit onderwerp in de jaren negentig, waar alle mogelijke interpretaties welkom zijn. Ze worden naast, achter en door elkaar gepresenteerd, zonder oordeel van de samenstellers van de expositie. Zelfs de ondertitel van de tentoonstelling krijgt geen uitleg, hoewel de formulering 'Le sexe de l'art' veel vragen oproept. Waarom niet 'Le sexe dans l'art'? Of de meervoudsvorm van 'sexe'?

Veelzeggend zijn de kop en de staart van de expositie. 'Féminin-Masculin' begint met een plastische verbeelding van de coïtus van Louise Bourgeois, gevolgd door 'L'origine du monde', een portret van een naakt vrouwenlichaam met gespreide benen van Gustave Courbet. En zij eindigt met 'Happy family' van Charles Ray, een beeld van een vader, moeder, zoon en dochter op gelijke hoogte.

Toch nog een boodschap? Ach nee, de organisatoren (een man en een vrouw) willen gewoon niet dat de bezoekers na het zien van Bruce Naumans schokkende video over huiselijk geweld met een pessimistisch gevoel vertrekken. Als tegenwicht tegen deze en andere verbeeldingen van de 'oorlog tussen de seksen' plaatsten ze het idyllische droombeeld bij de uitgang.

De tussenliggende ruimten zijn ingericht met vijfhonderd tekeningen, schilderijen, beelden, films, foto's en video's van merendeels beroemde kunstenaars. Verbazingwekkend is de hoeveelheid clichébeelden die zich daaronder bevinden. Wat Woody Allen bespot in zijn film 'What I always wanted to know about sex, but never dared to ask', lijken kunstenaars als Pollock, Kapoor en De Kooning in alle ernst te menen. Om eerlijk te zijn: op den duur beginnen alle vagina's en borsten van steen, verf, aluminium of vilt behoorlijk tegen te staan.

Interessanter is de zaal in het midden van de tentoonstelling, waarin kunstenaars een antwoord zoeken op de vraag wie ze zijn. En wie ze willen zijn, desnoods met behulp van een maskerade. Fotograaf Michel Journiac ging daarvoor naar zijn ouders, de eerste personen met wie hij zich identificeerde. Hij liet ze onherkenbaar veranderen van papa in mama en omgekeerd. Het drieluik waarin hij het resultaat toont ('L'inceste', 1975) intrigeert meer dan de serie 'Self-portrait in drag' (1981) van Andy Warhol, waarop hij te zien is als ijdele oudere vrouw met pruik en lippenstift.

Van een erotisch filmpje uit 1929 van Man Ray tot een aanklacht tegen de seksuele wandaden in voormalig Joegoslavië van Jenny Holzer - er wordt nogal wat vertoond in 'Eroscentrum Georges Pompidou', zoals het Franse dagblad Libération het museum spottend noemt. En toch komt het geen enkele keer vulgair of provocerend over. Zelfs het veelvuldig aanwezige urinoir blijft een toppunt van hygiëne.

Ongetwijfeld ligt dat aan de beschaafde presentatie. De samenstellers hebben zichtbaar hun best gedaan ieder kunstwerk afzonderlijk of in samenhang met de andere tot zijn recht te laten komen. Op een groot houten plateau hebben ze bijvoorbeeld een aantal sculpturen van Picasso, Lachaise, Brancusi en Louise Bourgeois gerangschikt: de mannelijke geslachtskenmerken aan de ene kant en de vrouwelijke aan de andere kant. Het is net of die beelden elkaar uitdagen.

En toch wordt het publiek er niet warm of koud van. Blote borsten, zwiepende zwepen, vurige vrijpartijen: ze roepen niet zichtbaar lustgevoelens op. Op één uitzondering na. Een verliefd stel liet zich afgelopen zondag inspireren door het filmpje 'De kus' van Andy Warhol. Maar daar werd zo hard om gelachen, dat het stel met een rode kop het zaaltje uitvluchtte.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden