Griet Op de Beeck Geluk, daar bedoel ik mee: vaste grond onder de voeten

interview | Haar tweede roman 'Kom hier dat ik u kus' is hard op weg het succes van haar debuut te overtreffen. De Vlaamse auteur Griet Op de Beeck schrijft omdat dat is wat ze altijd al moest doen, eigenlijk.

Die slotzin van haar boek. Zonder de plot te verklappen: iets met durven. Niet alleen zo'n beetje het sleutelwoord van haar tweede roman, maar zo stilaan toch ook het levensmotto van de Vlaamse auteur Griet Op de Beeck (41). Twee jaar geleden debuteerde ze met haar jubelend ontvangen 'Vele hemels boven de zevende'. Eindelijk durfde ze. Eindelijk is ze schrijver. Zoals ze zegt, "er is niks geestiger dan eindelijk te mogen worden wie je altijd al was".

Vorige maand verscheen haar tweede boek. 'Kom hier dat ik u kus'. Het boek scheert langs het leven van Mona: als 9-jarige, als 24-jarige, en als 35-jarige. We zien Mona in de knoop met haar afwezige vader, haar egocentrische pleegmoeder, haar onberekenbare vriend, haar manipulatieve baas, en niet te vergeten met zichzelf. Net als in haar veelgeprezen debuut schetst Op de Beeck met een heldere pen ingedeukte persoonlijkheden die elkaar ondanks de beste bedoelingen in de weg zitten.

De schrijfster ontvangt thuis, even buiten het centrum van Gent. De goedlachse Vlaamse is direct en serieus met een knipoog. Ze houdt van een goed gesprek. Over hoe mensen met elkaar omgaan bijvoorbeeld, waar ze door haar eigen verleden een bijzondere interesse voor zegt te hebben. "Want wat bepaalt nu meer wie we zijn dan de relaties met de mensen om ons heen?"

Laten we de autobiografievraag maar meteen afhandelen.

"Ha, ik tel meestal de minuten voordat die vraag komt. Maar ik ben blij dat hij gesteld wordt. Het is natuurlijk zo dat wat je schrijft, walgelijk persoonlijk is. Er is alleen een groot verschil tussen een persoonlijk en een autobiografisch boek.

"De grondlaag is natuurlijk van mij. Alle kwesties waarvan ik wakker lig, de morele dilemma's, de essentiële vraagstukken, het soort menselijke relaties die maar niet willen lukken, en alle variaties op dat thema. Dat zijn de dingen die me woest maken, week en wankel, en waar ik dus over schrijf. Maar het verhaal is voor honderd procent verzonnen."

Maar toch, dat persoonlijke. Uw personage Eva in uw eerste boek, en Mona in het tweede, hebben de neiging zichzelf weg te cijferen. Ze moeten een zekere schaamte overwinnen. Is dat uw grondlaag?

"Ik had nogal de neiging om me te schamen voor wie ik ben in het diepst van mijn gedachten. Ik heb er heel erg mee moeten dealen voordat ik durfde te zeggen: goeiemiddag, ik ben Griet en heb een boek geschreven. Het wegcijferende, het denken dat ik veel moest geven aan mijn omgeving, het je afvragen of je de aandacht waard bent: dat zijn inderdaad dingen die ik in mijn verleden heb gekend. Maar wat ik ook veel terugzie bij andere mensen.

"Want iets wat mij mateloos fascineert in het dagelijks leven is hoe mensen voortdurend zichzelf stokken in de wielen steken. Vaak zonder het te beseffen. Ik zie bij zoveel mensen die ik ontmoet een ongelofelijke ruimte tot verbetering van het persoonlijk geluk. Geluk, het is een lastig begrip - ik bedoel ermee: stevige grond onder de voeten."

Waarom mist die stevige grond zo vaak?

"Ik denk dat veel mensen gebukt gaan onder patronen die ze uit hun prille jeugd hebben meegekregen. Zonder dat ze zich daarvan bewust zijn. Bijvoorbeeld: ik heb een vriend, een zeer succesvol artiest. Hij was altijd een dromerig type, maar komt uit een gezin met nuchtere ouders. Als kind had hij na lang sparen eindelijk een gitaar gekocht. Na maanden oefenen was hij klaar om iets te spelen voor zijn ouders. Zijn ouders moesten gaan zitten, en hij speelt dat liedje. Maar voordat de laatste noot was uitgeklonken, was moeder al in de keuken omdat de koffie was doorgelopen, en zegt de vader: ja jongen, dat lint rond die gitaar, vandaag of morgen valt-ie en hebt ge voor niets gespaard."

"En ik zie dat die man zich vandaag de dag nog altijd op 1001 vlakken probeert te bewijzen. Hij steunt goede doelen, hij kookt voor de kinderen, zet het vuilnis buiten, neemt alle verplichtingen op zich. Hij blijft maar denken dat alleen artiest zijn niet genoeg is.

"Toen hij mij die anekdote vertelde, begreep ik dat opeens. Want het is niet zo dat je zwaar getraumatiseerd van je jeugd moet zijn om gevolgen mee te dragen. Kleine, niet slecht bedoelde opmerkingen, of attitudes van volwassenen, kunnen verschrikkelijk veel bepalen. Dat bedoel ik met ruimte tot verbetering van geluk."

Maar hoe is dat geluk te vergroten?

"Eigenlijk is het heel simpel. Kijk naar de dingen die je bang maken. We hebben allemaal de neiging - en ik spreek uit ervaring want ik heb het zelf jaren gedaan - om weg te kijken van de moeilijke dingen. Mensen vegen veel onder het tapijt, ze willen niet graag moeilijk doen, mensen moeten altijd vrolijk zijn. Alsof verdriet onsexy zou zijn. Als je kunt begrijpen waarom je bent geworden wie je bent geworden, en dat kunt vastpakken, dan kun je allerlei dingen veranderen."

Mocht het nog niet duidelijk zijn, Griet Op de Beeck gelooft enorm in de maakbaarheid van mensen. Alleen moeten die mensen dat zelf wel even durven. Ze weet dat dat tijd kost. Want ook op deze zelfverzekerde, goedlachse, welbespraakte vrouw heeft het leven krassen achtergelaten.

Op de Beeck denkt met weinig plezier terug aan Turnhout, waar ze opgroeide. Anorexia op haar 26ste, een ongelukkig huwelijk. Het wierp drempels op waar ze overheen moest. Terwijl ze als kind al wist dat ze later schrijver zou worden.

"Ik heb zelf ook onder dat tapijt moeten kijken om te zien wat eronder geveegd was." Pas daarna durfde ze aan haar roman te beginnen. Ze gelooft niet zo in therapeutische literatuur: "Schrijven is bovenal een beloning."

Maar ook na haar debuut, een onverwacht succes waarvan inmiddels meer dan 50.000 exemplaren zijn verkocht en dat laaiende recensies kreeg, moesten collega-schrijvers haar vertellen dat ze zichzelf best schrijver mocht noemen. "Ik had die bevestiging nodig. Dat genomineerd worden voor de AKO Literatuurprijs, ja sorry maar - belangrijk!"

Met die troebele familierelaties in haar boeken wil ze laten zien hoe zoiets kan ontstaan. Ze wil met onmachtige personages menselijke complexiteit blootleggen, maar ook aangeven hoeveel mooier het leven kan zijn wanneer dergelijke issues gewoon bij de hoorns worden gevat.

"We zijn maar zeker van dit ene leven, dus ik vind het zo jammer dat zo veel mensen dat aan zich laten voorbijgaan. Het leven is veel te kort om niet intens te beleven."

Moeten mensen dan maar voor zichzelf kiezen?

"Ik vind niks ontroerender dan mensen die na zestig jaar in grote tevredenheid samen over straat stesselen. Maar ik zie veel mensen die om de foute redenen voor elkaar hebben gekozen en die de ellende maar blijven rekken, uit angst of door materiële omstandigheden. Of om de kinderen, die vaak als schaamlap worden gebruikt om de eigen angst te camoufleren. En alles wat ingegeven wordt door angst, is volgens mij per definitie fout."

"Maar ik zeg daarmee niet dat je zomaar moet weglopen. Ik hoop dat ik in deze bijna 400 bladzijden goed uitleg hoe menselijke verhoudingen werken. Dat dingen die Mona in haar jeugd pijn hebben gedaan, pijn blijven doen."

Hebt u spijt niet eerder aan een boek te zijn begonnen?

"Ik heb heel veel spijt van heel veel dingen en dit is er één van. Maar deze boeken zijn natuurlijk wel zo geworden omdat ik er zo lang mee heb gewacht."

Ondanks uw familieromans-met-boodschap bent u verbaasd over reacties van lezers in uw mailbox.

"Ja, je hoopt dat een paar mensen het een mooi boek vinden, maar... ik ben zelf getroost door boeken, ik heb inzichten gekregen door literatuur, maar dat mensen daadwerkelijk in hun leven ingrijpen door wat mijn boek met hen heeft gedaan... Ik ben daar blij onthutst van.

"Mensen schreven me hun leven in eigen hand te hebben genomen. Dat ze eindelijk toch eens in therapie gingen, dat ze oude liefdes nog eens gingen opzoeken. En dan is er de categorie kinderen/ouders. Dat ze mijn boek aan hun vader hebben gegeven en daardoor tot een gesprek zijn gekomen dat al jaren gevoerd had moeten worden.

"Ik vind dat van een ongelofelijke hoop voor de wereld, als mensen hun eigen leven beter maken door de kunsten."

Zo adviseerde u onlangs in één van uw wekelijkse columns in de Vlaamse krant De Morgen een verhaal van Maartje Wortel te lezen. 'U wordt daar een beter mens van', schreef u. Hoe?

"Of het nu een verhaal van Maartje Wortel is, een schilderij van Marlene Dumas, of een film van de jongste Coppola: kunsten kunnen iemand zo confronteren met het mens-zijn. Als je je geborgen voelt, of getroost, of iets vanuit een ander perspectief kunt bekijken... Dat zijn de momenten dat je beter wordt als mens. Dat je door confrontatie met kunst terugkeert tot menselijkheid, ja, in mijn wereld is dat toch van een broodnodigheid.

"Alles wat zich op het diepste niveau afspeelt, de heftigste ervaring en de zwaarste emotie, de meest complexe gedachte die je ontwikkelt over het leven: dat is in essentie niet communiceerbaar. Maar in de heerlijke omweg die kunst altijd is, komt een stuk contact tot stand dat veel eerlijker is. Wat niet wil zeggen dat mensen mekaar niet nabij kunnen zijn, ik wil niet zwartgallig klinken."

Hebt u inmiddels stevige grond onder de voeten?

"Ik word ontzettend diep blij van het schrijven van een boek, zelfs als ik de goorste ellende heb zitten opschrijven. Hoe de dag ook moge beginnen, het moment dat er een bladzij of twee, drie op papier staan waarvan ik denk dat ik er morgen nog mee kan leven, dan zit er meer zuurstof in de dag. En die andere uren kan ik bezig zijn met rondkijken, tot het diepste spreken met mensen, en kunst beleven. Komaan, hoeveel beter kan het leven worden, zeg?"

Wie is Griet Op de Beeck?

De Vlaamse schrijfster Griet Op de Beeck werd in 1973 geboren in Turnhout. Tussen 1994 en 2004 werkte ze in Antwerpen als dramaturg voor onder andere theatergezelschappen Compagnie de Koe en het Toneelhuis. In 2004 stapte ze uit de theaterwereld en begon ze een carrière als journalist. Eerst bij weekblad Humo, vanaf 2010 bij De Morgen. Nadat in januari 2013 haar succesvolle debuutroman 'Vele hemels boven de zevende' was verschenen, schreef ze voor deze krant alleen nog een wekelijkse column over kunst. Vorige maand verscheen haar tweede roman 'Kom hier dat ik u kus', die inmiddels aan de zesde druk toe is. Op de Beeck woont in Gent waar ze werkt aan haar derde roman en het filmscenario van haar debuut, dat volgend jaar door Jan Matthys verfilmd zal worden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden