Griekse maestro van surreële satire

interview | De films van Yorgos Lanthimos zijn absurdistisch, feestelijk, surreëel. In zijn nieuwste, 'The Lobster', richt hij zijn pijlen op de gevangenis van het gezin.

Yorgos Lanthimos (42) verruilde Athene voor Londen. Behalve een stoet steracteurs vond de Griekse regisseur daar ook vijf verschillende Europese financiers voor zijn eerste Engelstalige film. 'The Lobster', bekroond met de Juryprijs in Cannes, en vanaf vandaag te zien in de bioscoop, volgt het pad van een gescheiden man die naar een luxueus hotel aan de Ierse kust wordt gestuurd. De samenleving aldaar heeft het niet op singles. Als David, vertolkt door de Ierse Hollywoodacteur Colin Farrell, niet binnen anderhalve maand een passende partner vindt, wordt hij veranderd in een dier, en losgelaten in het naburige woud.

Juist, Lanthimos gebruikt het surreële om commentaar te leveren op hoe wij in de westerse wereld onze samenleving hebben ingericht.

Net als zijn vorig werk, is 'The Lobster' een film met een feestelijke, absurdistische toon, waarin een zekere ernst en tristesse doorklinken. Net als zijn Oscargenomineerde 'Dogtooth' (2010), waarin drie kinderen nog nooit buiten de omheining van de ouderlijke villa zijn geweest, een zwarte komedie én een intelligente reflectie op het gezin als gevangenis. 'Dogtooth' ging over het opgroeien in een schijnwereld. Griekenland, dat tot dan toe werd vertegenwoordigd door filmveteraan Theo Angelopoulos, stond met deze jonge, talentvolle regisseur opeens weer op de kaart.

'Alps' (2011) was al even absurd, het portret van een stel Grieken dat zich laat inhuren om plotseling overleden geliefden tijdelijk te vervangen, om nabestaanden de kans te geven aan het verlies te wennen. Ook die film, in Venetië bekroond voor het beste scenario, stelde de vraag naar de essentie van familierelaties, en naar de regels van het spel.

De films die Lanthimos samen met vrienden in Athene maakte, kwamen tot stand met bij elkaar gesprokkeld geld. Ze effenden de weg voor 'The Lobster', waarmee de Griekse regisseur zijn gedroomde grote internationale productie verwezenlijkte. Zonder daarbij aan eigenheid in te boeten. "The Lobster is voor mij het bewijs dat het mogelijk is om in een grotere arena creatieve controle te houden", vertelt de regisseur tijdens een bezoek aan Amsterdam.

U schetst een wereld waarin singles niet worden getolereerd. Ze krijgen zelfs straf. Vindt u dat de samenleving te veel druk legt op het leven in koppels?

"We leven in een zeer gereguleerde samenleving. Er zijn zoveel regels en regeltjes. Ik vraag me altijd af of de manier waarop we de wereld hebben ingericht, waarop we dingen hebben georganiseerd, wel de beste manier is. Ik verbaas me er altijd over dat er zo weinig bij stil wordt gestaan, en dat er zo weinig verandert. Mijn films gaan daarover, in een verhevigde vorm. Ik stel de vraag hoe we zijn, met elkaar, in familie- en liefdesrelaties. We hebben het allemaal over de vrijheid van meningsuiting, maar is er genoeg vrijheid van denken?"

In de jaren zestig werd toch volop geëxperimenteerd met alternatieve samenlevingsvormen?

"Zeker, maar communes vertegenwoordigen een expliciete ideologie. Ik doe geen praktische voorstellen om samen te leven. Het gaat mij om de levensomstandigheden van mensen, meer in het algmeen, of met een deftige term: de condition humaine."

U woont nu vier jaar in Londen. Is er een verschil met Athene?

"Het is niet zo'n grote stap. Mensen hebben hun leven ongeveer hetzelfde ingericht. Als je er de wereldkaart bij haalt, zullen er ongetwijfeld verschillen opduiken. Zo hoorde ik dat jullie in Nederland een groep hebben die opkomt voor de rechten van singles. Alleenstaanden zouden relatief meer belasting betalen dan samenwonenden. Het zegt iets over de manier waarop de samenleving is ingericht. Met een focus op gezinnen. Je ziet het ook in de supermarkt: voor singles is alles duurder, tenzij je in je eentje een gezinsverpakking worstjes eet. Het lijkt misschien iets onschuldigs, maar het doet wel wat met mensen. Geconfronteerd met de schappen in de supermarkt zou je zomaar het gevoel kunnen krijgen niet aan de norm te voldoen."

Verrassend genoeg toont u in 'The Lobster' ook de ondergrondse wereld van de 'loners', de Einzelgängers, die in het bos leven, tussen de dieren. Waarom zijn relaties hier juist verboden?

"Ik schrijf mijn scenario's samen met Efthimis Filippou, een in Griekenland bekende romanschrijver. Filippou is alleenstaand. Ik heb een vaste relatie (met actrice Ariane Labed, het kamermeisje in de film, red.). Daarom zitten er verschillende overpeinzingen over eenzaamheid en samenzijn in ons verhaal. En zo vonden we het ook belangrijk om tegenover de koppeldictatuur een ander dwingend systeem te stellen.

"David vlucht. Hij komt in het bos terecht, waar hij zich aanvankelijk thuis voelt. Hij ontmoet er zijn grote liefde. Maar hij realiseert zich ook dat hij met even strenge regels zit opgezadeld. Het zijn twee tegengestelde werelden die in essentie hetzelfde zijn. Vraag is of het mogelijk is om te leven in een wereld die vrij is van ideologieën."

Er zit een mooi liefdesliedje in de film, Nick Cave's 'Where the wild roses grow'. Was het lang zoeken naar iets dat even duister en romantisch is als de film?

"Ik zocht een duet, zodat je, als David het liedje in zijn eentje zingt, de tijdelijke afwezigheid van de geliefde voelt, de andere stem. Ik hou van Nick Cave, en herinnerde me dit lied dat hij speciaal schreef voor Kylie Minogue. Ik herinnerde me vooral ook de clip, een klassieker, opgenomen in een bos bij een meer, met Kylie Minogue als een soort Ophelia, drijvend in het water, en een konijntje snuffelend in het struikgewas. Een mysterieuze, sprookjesachtige wereld met eigen regels die me erg aanspreekt. Ik hou van dingen waar geen labels op passen. Dat is ook de hoop voor de film, die gereflecteerd wordt in de reis van David, dat we iets origineels doen, iets met een eigen identiteit."

'The Lobster' is vanaf vandaag te zien in 26 bioscopen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden