Grieken ervaren de euro als een Duitse gevangenis

null Beeld

Al weken protesteren duizenden woedende Grieken tegen de steeds zwaardere bezuinigingen die het land moet doorvoeren voor de leningen van de Europese Unie en het Internationaal Monetair Fonds. Maar is er een alternatief? 'Er dreigt hongersnood als we eenzijdig onze schuld opzeggen.'

Nog meer leningen van de Europese Unie en het Internationaal Monetair Fonds? Panagiotis Lafazanis moet er niet aan denken. Het parlementslid van Syriza, een coalitie van kleine, radicaal-linkse partijen in de Griekse volksvertegenwoordiging, roept nog maar eens in herinnering wat er in het land is gebeurd sinds de regering zich ruim een jaar geleden tot Brussel en Washington richtte voor noodhulp.

"De overheid is al een jaar bezig de bezuinigingen door te voeren. Maar geen van de doelen die destijds zijn gesteld zijn gehaald. De recessie in de Griekse economie heeft zich verdiept. Lonen en pensioenen zijn verlaagd, terwijl de inflatie hoger is dan ooit. Het begrotingstekort is veel groter dan destijds is voorgehouden. En het voornaamste doel, dat Griekenland vanaf volgend jaar weer zelfstandig geld kan lenen op de kapitaalmarkt, is verder weg dan ooit!"

En nu wil de regering nóg meer geld gaan lenen van de 'troika', zoals het trio van Europese Unie, Internationaal Monetair Fonds en Europese Centrale Bank kortweg wordt genoemd in het land? "Dit zal het land naar een catastrofe leiden", stelt Lafazanis.

Toch verdedigde premier Papandreou vorige week in het parlement de nieuwe bezuinigingsmaatregelen, die een voortgang van de hulp mogelijk moeten maken. "Geen enkele premier vindt het leuk om met de pet in de hand langs andere landen te moeten gaan. Ik zeker niet, maar ik doe het voor Griekenland." Want wat is het alternatief? Als Griekenland geen extra geld ter beschikking krijgt, zal het in gebreke moeten blijven op de schulden die momenteel aflopen.

Dat scenario, het eenzijdig opzeggen van de schuldverplichting, zou een ramp zijn voor het land, zegt Anthony Cephelas. Hij is al twintig jaar werkzaam als economisch adviseur bij de werkgeversorganisatie SEV, die vooral de middelgrote en grote bedrijven in het land vertegenwoordigt. "Mensen denken dat het simpelweg niet terugbetalen van de schuld de situatie in het land zal verbeteren. Dat is belachelijk. Zolang de oorzaken die de schuld hebben gecreëerd niet worden aangepakt, zullen we nooit op eigen benen kunnen staan. In de eerste plaats is dat het wegwerken van het overheidstekort. Daarnaast zijn hervormingen nodig om de Griekse economie weer concurrerend te maken, zodat er ruimte ontstaat voor economische groei." Er zijn, met andere woorden, wel belangrijker zaken voor Griekenland om zich druk over te maken dan het nu niet terugbetalen van de schuld.

Toch verschuift in Europa langzaamaan het sentiment in de richting van een gedeeltelijke kwijtschelding van de Griekse schulden. Parlementen in Duitsland en Nederland zijn huiverig voor het lenen van nog meer geld aan het land, zonder dat daarbij de huidige investeerders een bijdrage leveren. Want de steun in die landen voor meer Griekse hulp neemt af. De Duitse minister van financiën, Wolfgang Schäuble, beloofde vorige week het parlement dat van de EU geen nieuw leningenpakket komt zonder betrokkenheid van banken en pensioenfondsen. In Nederland klinken soortgelijke geluiden vanuit oppositiepartijen als de ChristenUnie en de PvdA, partijen die een cruciale rol spelen om een eventueel nieuw hulppakket door het parlement te krijgen omdat gedoogpartner PVV mordicus tegen nieuwe steun aan Griekenland is.

Maar terwijl de lidstaten het langzaam eens lijken te worden dat investeerders financieel moeten bijdragen, riskeert de EU een conflict met een andere belangrijke partij: de Europese Centrale Bank (ECB). De monetaire autoriteit ziet niets in een herstructurering van de Griekse schuld, omdat de gevolgen voor de financiële sector in Europa zo onvoorspelbaar zijn.

Er wordt gewaarschuwd voor een schokgolf vergelijkbaar met die van het najaar 2008, toen de Amerikaanse zakenbank Lehman Brothers omviel. Bovendien, het afboeken van de Griekse schuld zal de aandacht vestigen op die andere hulpbehoevende landen: Ierland en Portugal, en mogelijk later nog Spanje. Zullen deze landen de schuld nog kunnen, of naar Grieks voorbeeld, wíllen afbetalen?

De rol van de ECB in dit verhaal mag niet worden onderschat. De centrale bank speelt een cruciale rol in het verschaffen van liquiditeit aan de Griekse banken, die op hun beurt het bedrijfsleven door de huidige recessie heen moeten helpen. Om geld bij de ECB te lenen, gebruiken de banken Griekse staatsleningen als onderpand. Eigenlijk mag de ECB die al niet meer als onderpand accepteren, omdat ze een veel te hoog risico met zich meebrengen. Een eventuele herstructurering kan wel eens het moment zijn waarop de centrale bank definitief besluit de Griekse banken van de geldkraan af te sluiten.

"Waar moeten banken hun liquide middelen vandaan halen als de ECB van het toneel verdwijnt?", zo vraagt Manos Chatzidakis, hoofd investeringstrategie van de Griekse vermogensbeheerder Pegasus, zich retorisch af. Van spaargeld moeten de banken het niet hebben: steeds meer Grieken brengen hun geld naar het buitenland uit angst voor een mogelijke terugkeer naar de drachme.

"Ruim een jaar geleden hadden de banken nog meer dan 240 miljard euro spaargeld op de balans. Nu is dat al minder dan 200 miljard. En iedere keer als er sprake is van nieuwe onderhandelingen met de troika, speelt de angst onder de bevolking weer op en verdwijnt er meer geld naar het buitenland.

"Nu al zijn de banken ontzettend terughoudend met het verstrekken van leningen aan bedrijven. Dat is ook wel begrijpelijk, want de recessie heeft ervoor gezorgd dat tussen de 10 tot 20 procent van hun leningen niet wordt terugbetaald. Ze proberen wel om bedrijven overeind te houden, door renteverlagingen of het verlengen van de looptijd van schulden, maar daar komt op enig moment ook een einde aan. Bedrijven die afhankelijk zijn van financiering zullen failliet gaan, of in elk geval forse verliezen lijden."

Er wacht het land een inktzwart scenario, mocht het uiteindelijk tot een eenzijdig opzeggen van de Griekse schulden komen, willen vermogensbeheerder Chatzidakis en economisch adviseur Cephelas maar zeggen. "Denk aan een derde wereldoorlog, maar dan zonder wapens en schieten", zegt Chatzidakis. "Er zal een enorme val in de welvaart van dit land komen, en zeker een aantal jaren met hongersnood onder de bevolking." Cephelas: "Bedenk goed, zelfs de communistische partij van Griekenland is er tegen om nu dit soort eenzijdige acties te ondernemen. Dat zegt toch wel iets."

Het is de vraag of de Griekse bevolking er momenteel hetzelfde tegenaan kijkt. De enorme mensenmassa's die nu al meer dan twee weken iedere avond op het centrale Syntagmaplein bijeenkomen, lijken zich vooral te vinden in het gevoel van diepe wrok tegen de elite in het land, die deze ramp over hen heeft afgeroepen.

'Dieven! Verraders!' schreeuwen ze richting het parlementsgebouw. Een groot spandoek herinnert de parlementsleden, die binnenkort stemmen over de jongste bezuinigingsmaatregelen, fijntjes aan wat er gebeurde met de leiders van het kolonelsregime: ze werden ter dood veroordeeld. Dat de straf nooit is uitgevoerd en werd omgezet in levenslang is weggelaten.

EU, IMF, vakbonden, regering en oppositie - ze moeten allemaal zo snel mogelijk vertrekken. Ze zijn in de ogen van de demonstranten allemaal even schuldig aan het drama van de Griekse schuldenberg. Waarom zou de gewone Griek daarvoor dan zo zwaar moeten inleveren?

Parlementariër Lafazanis ziet de protesten als 'een grandioze revolte van de bevolking'. "Het is voor het eerst dat we zoiets zien in dit land, waar jong en oud, links en rechts samenkomen en voorbij alle ideologie zeggen: genoeg! In navolging van de revoluties in Noord-Afrika komt ook Zuid-Europa in een staat van sociale ontwaking."

In tegenstelling tot het beeld van een machteloos Griekenland dat maar te slikken heeft wat de schuldeisers verlangen, vindt hij dat het land zich juist in een sterke onderhandelingspositie bevindt.

"We hebben een realistisch economisch programma nodig, met aandacht voor arbeidersrechten en ruimte voor economische ontwikkeling. Als dat niet wordt geaccepteerd, kunnen we de schuldbetalingen eerst tijdelijk stopzetten, of uiteindelijk niet terugbetalen."

Achteraf gezien had het land nooit moeten toetreden tot de euro. "Dat is overigens niet de partijlijn", voegt hij daar snel aan toe. "Maar als je het mij persoonlijk vraagt is de euro meer een soort Duitse gevangenis dan een instrument voor de integratie van Europa gebleken."

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden