Grenzen stellen om de wereld te redden

Volgens de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA dreigt de aarde het warmst te worden in een miljoen jaar tijd. ANP

Wetenschappers stellen grenzen aan de groei om de mens te bewaren voor grote rampen. Concrete grenzen scheppen duidelijkheid voor politici, vinden ze. Ze leveren ook stof voor discussie.

Moeder Aarde is de mens altijd goed gezind geweest. Hoewel de planeet in haar bestaan grote en abrupte veranderingen heeft doorgemaakt, zijn de omstandigheden de laatste 10.000 jaar – de periode dat de menselijke beschaving tot ontwikkeling kwam – buitengewoon stabiel gebleven.

Deze toestand zou nog duizenden jaren kunnen duren, maar juist nu is de mens druk doende om de rust te verstoren.

Als we de aarde ook voor toekomstige generaties leefbaar willen houden, moeten we grenzen stellen, oppert een groep van 28 wetenschappers vandaag in het vakblad Nature. Want, schrijven ze: „De aarde reageert soms geleidelijk op veranderingen, maar dat zijn uitzonderingen op de regel. Veel aardse systemen veranderen abrupt als ze een kritische drempelwaarde passeren. En dat kan desastreuze gevolgen hebben.”

De wetenschappers onderscheiden negen systemen die voor het voortbestaan van de mens en de huidige natuur van wezenlijk belang zijn, zoals het broeikaseffect, de biodiversiteit of het landgebruik.

Vervolgens definiëren ze voor elk van die systemen een maat, waarmee zichtbaar wordt hoe die systemen er vóór de Industriële Revolutie voorstonden en hoe het er nu mee gaat.

Bovendien kunnen ze met die maat een grenswaarde bepalen die op veilige afstand van de kritische drempelwaarde ligt.

Dat verschaft duidelijkheid aan politici, zegt de Wageningse hoogleraar en mede-auteur Marten Scheffer. „De wetenschap moet duidelijke grenzen aangeven. De volgende stap is aan de politiek. Als we met open ogen zulke grenzen overschrijden, zullen de volgende generaties ons dat niet in dank afnemen.”

Op drie fronten zijn we die veilige grens al voorbij, constateren de auteurs. Er zitten nu al te veel broeikasgassen in de atmosfeer waardoor de aarde gevaarlijk snel opwarmt, we halen extreem veel stikstof uit de lucht – voor de productie van kunstmest – waardoor natuurlijke processen ontsporen, en door onze expansiedrift sterven er ongekend veel soorten uit.

Op andere terreinen, zoals het gebruik van fosfor of drinkwater, komen de grenzen in de buurt. Bovendien, waarschuwen de wetenschappers, moeten we ons niet blindstaren op de afzonderlijke grenswaarden. Veel systemen zijn gekoppeld. Zo beïnvloedt het landgebruik in de Amazone de drinkwatervoorraad in Tibet.

De commentator van Nature prijst het initiatief. Dit is een lovenswaardige poging om de beperkingen van onze activiteiten op aarde te kwantificeren, schrijft hij. Het biedt een goede basis voor verdere discussie.

Het blad geeft daartoe al een eerste aanzet en heeft zeven vooraanstaande experts om hun mening gevraagd.

Die reageren wat kritischer. Sommigen betwijfelen of de gehanteerde maat wel zo goed is gekozen. We weten veel te weinig over het vóórkomen en de verspreiding van de vele soorten om een goede schatting te maken van de snelheid waarmee ze nu uitsterven, schrijft de een. En moeten we ons richten op een grenswaarde voor de CO2-concentratie, vraagt een ander zich af. Is het niet zinvoller om de opwarming binnen twee graden te houden?

Dieper gaat de kritiek dat een stelsel van grenswaarden zijn doel voorbij kan schieten. De stikstofcyclus mag dan uit zijn voegen barsten, zonder kunstmest zou een groot deel van de wereldbevolking niet overleven. Als je niet weet hoe je dit probleem moet aanpakken, is zo’n grenswaarde alleen maar een stok waarmee je burgers kunt slaan.

Grenswaarden zijn aantrekkelijk vanwege hun eenvoud, merkt een criticus op, maar ze voorkomen niet dat politici moeilijke beslissingen moeten nemen. En het gevaar dreigt dat ze er een vrijbrief in zien om niets te doen zo lang die grens nog niet is bereikt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden