Opinie

Grenzen sluiten houdt vluchtelingen niet tegen

Syriërs helpen hun kinderen over de grens naar Turkije. Dat land telt ruim twee miljoen vluchtelingen. Beeld afp

Het VVD-pleidooi om vluchtelingen alleen in de eigen regio op te vangen, is juridisch ondeugdelijk en maakt politiek weinig kans, schrijft Anton van Kalmthout.

In 2015 hebben naar schatting ruim 1 miljoen vluchtelingen vanuit het Midden-Oosten en Azië de oversteek naar Europa gemaakt. Dit is een fractie van de ruim 15 miljoen vluchtelingen die in de eigen regio verblijven. Turkije telt momenteel ruim 2 miljoen vluchtelingen, Pakistan ruim 1,5 miljoen, Libanon 1,2 miljoen, Iran 1 miljoen, Ethiopië en Jordanië elk 700.000.

Slechts voor een kleine minderheid is er minimale noodopvang in de vorm van vluchtelingenkampen beschikbaar. De overige vluchtelingen moeten het zelf maar uitzoeken.

Dit zorgt voor toenemende sociale onrust en spanningen tussen de vluchtelingen en lokale bevolking. Voor veel vluchtelingen zijn de leefomstandigheden in de regio, mede door het uitblijven van internationale steun, zo ondraaglijk geworden dat de route naar Europa de enige uitweg is.

Op grond van het huidige VN- Vluchtelingenverdrag van 1967 zijn de Europese landen niet minder dan de landen in de regio verplicht vluchtelingen - al dan niet tijdelijk - op te nemen. Het is ook niet redelijk om landen in de regio, die toch al niet de stabielste en welvarendste zijn, nog meer met het vluchtelingenprobleem te belasten.

Fatale beslissing
Toch is dit wat VVD-fractieleider Halbe Zijlstra onlangs in de Volkskrant bepleitte. Naar zijn idee moeten de grenzen van Europa hermetisch worden afgesloten en moeten vluchtelingen van buiten Europa alleen nog in de regio aanspraak kunnen maken op de bescherming van het Vluchtelingenverdrag.

Zijlstra verwijst naar de oorspronkelijke versie van het Vluchtelingenverdrag uit 1951, dat volgens hem op dit uitgangspunt is gebaseerd. Het is naar zijn idee een fatale beslissing geweest dat bij de wijziging van het verdrag in 1967 deze geografische begrenzing is opgeheven.

Maar nauwkeurige lezing van de oorspronkelijke tekst uit 1951 laat zien dat die geen verplichting van de staten inhield om de bescherming van vluchtelingen te beperken tot de eigen regio. Het verdrag van 1951 had tot doel bescherming te bieden aan de vluchtelingen die als gevolg van de gebeurtenissen van vóór 1951 Europa overspoelden. Naar keuze van de verdragsluitende partijen kon men daarbij opteren voor gebeurtenissen die uitsluitend in Europa dan wel ook buiten Europa hadden plaatsgevonden.

Van de 142 verdragsluitende partijen opteerden slechts vier voor de eerste optie. De overige landen boden ook bescherming voor gebeurtenissen die zich elders in de wereld hadden voorgedaan. In 1967 werd dit via een aanvullend protocol de universele norm. Vluchtelingen kunnen tegenwoordig aanspraak maken op bescherming in de 138 landen die zowel het verdrag als het protocol hebben onderschreven.

Mensensmokkelaars
Het is niet te verwachten dat Zijlstra's voorstel om in het Vluchtelingenverdrag de opvang in de regio als verplichting op te nemen veel steun zal krijgen. De Europese Unie heeft zich in artikel 18 van het Handvest gecommitteerd aan het Vluchtelingenverdrag. En ook de landen in de regio, die nu al de zwaarste lasten dragen, zullen zo'n wijziging van het Verdrag niet beschouwen als de internationale ondersteuning waarop zij al zo lang wachten.

Vluchtelingen zullen zich er ook niet door laten afschrikken om toch naar Europa te komen, ook al betekent dit een bestaan in de illegaliteit. Wie er wel bij zullen winnen, zijn de mensensmokkelaars, voor wie een verplichte opvang in de regio nieuwe markten en nieuwe kansen biedt.

Anton van Kalmthout: hoogleraar vreemdelingenrecht Tilburg University

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden