Review

Grenzeloos Nederland

Kan het Westen samenleven met de islam? 'Ja, dat kan', schrijft de Amerikaanse politicoloog Scott Thomas in het Britse katholieke weekblad The Tablet, maar dan moeten we het belang van religie wél onderkennen.

En dat doen veel christenen niet. In plaats van het belang van religie in te zien, maken zij gebruik van economische analyses om de terroristische aanslagen te begrijpen. Maar armoede vormt, volgens de auteur, niet de voedingsbodem voor religieus extremisme. De profielen van de kapers en van Bin Laden zouden dit laten zien: ,,De kapers waren geen gemarginaliseerde slachtoffers van de globalisering, maar Arabieren die baat hebben gehad bij globalisering, zowel als bij hun verblijf in het Westen.''

Wat is dan wél de voedingsbodem voor het conflict? ,,Aan de basis ligt een politiek en cultureel ressentiment, dat niet opgelost kan worden door meer economische ontwikkeling, omdat het ressentiment zich keert tegen de opkomst van het Westen, en tegen de geleidelijke terugval van de islam.''

Religie is, volgens Thomas, zowel het probleem, als de oplossing. Helaas is zijn politieke analyse van het probleem overtuigender dan de gesuggereerde oplossing. De politicoloog geeft niet aan welke gemeenschappelijke grond bestaat voor de 'waarachtige dialoog' die naar zijn mening tussen de beschavingen, culturen, en wereldreligies gevoerd moet worden. Doordat hij de waarden van de Verlichting als 'Westerse waarden' afdoet, en niet de overeenkomsten, maar de verschillen tussen de wereldreligies benadrukt, raakt bij hem de basis voor zo'n dialoog uit het zicht.

Filosofie Magazine brak ook het hoofd over een mogelijke oplossing voor de dreigende botsing der beschavingen. Erno Eskens en Leon Heuts denken dat de komst van een werelddemocratie na de aanslagen 'noodzakelijk' is. Maar hoe vestig je zo'n werelddemocratie? ,,Dat is een pijnlijk proces'', geven ze toe. ,,Want de culturele verschillen zijn soms zo groot dat het de vraag is of zo'n wereldparlement niet ten onder gaat aan onoplosbaar gekissebis en daarmee haar legitimiteit niet kan waarmaken.''

Om dat te voorkomen zou er -naar een idee van de filosoof en wiskundige Bertrand Russell- een 'internationaal leger' moeten komen dat 'sterk genoeg is om de nationale legers te verslaan'. Ver voor Russell droomde Immanuel Kant al van zo'n morele wereldorde. Toch doet die mooie gedachte van één morele wet voor allen geen recht aan de realiteit. Verschillende belangengroepen hebben elkaar altijd om de macht bekampt, een strijd die juist nu weer duidelijk naar voren komt. Waarom zou je dan veronderstellen dat de droom van een democratische wereldregering nu haalbaar zou zijn? Bovendien lijkt ook een internationaal leger -hoe machtig ook- weinig uit te kunnen halen tegen andersdenkenden die biologisch, chemisch of misschien zelfs nucleair terrorisme moreel aanvaardbaar achten. Tegenstanders van 'de nieuwe wereldorde' zullen hun geweld tegen burgers immers net zo legitiem vinden als het geweld van de 'toekomstige wereldregering' tegen de 'schurken'.

Waarom leiden historische gebeurtenissen elders tot zulke heftige spanningen in Nederland? Het Nieuw Israëlietisch Weekblad organiseerde een debat over deze vraag tussen vertegenwoordigers van jodendom en islam. Sinds vorig jaar de tweede intifada uitbrak, zijn er incidenten geweest: sommige moslims reageerden hun woede af op Nederlandse joden. En na de aanslagen van 11 september is het 'tolerante' Nederland nog verder door de mand gevallen: islamitische instellingen werden beklad, beschadigd, soms zelfs in brand gestoken. Hoe de vrede in multicultureel Nederland te bewaren?

Rabbijn Evers: ,,Een paar raddraaiers mogen het gezicht van de groep niet bepalen, maar er heerst in Amsterdam-West flinke agressie tegen wie er als een Jood uitziet. Ikzelf en mijn kinderen kunnen daar geen straat doorlopen zonder uitgescholden te worden.''

Imam Marzouk Abdellah: ,,Die jongens hebben weinig kennis van de islam. Die godsdienst zegt dat je iedereen moet respecteren, Jood en christen. Kijk naar de mens, niet naar zijn godsdienst, is het credo.''

El Boujoufi van de Unie van Marokkaanse Moslim Organisaties: ,,Je moet niet zeggen: dat zijn de Marokkanen. Het is een probleem van de Nederlandse samenleving. Joden, moslims, andere groepen: wij zijn als passagiers op een boot. We moeten met elkaar, maar we kennen elkaar niet.''

El Boujoufi concludeert: ,,Nederland is niet multicultureel, op school leren kinderen niets over elkaar. De inburgeringscurcus hier gaat alleen over taal, er wordt niets geleerd over cultuur en samenleving. Ik ben voor tolerantie, maar in Nederland is er geen grens, en zonder grenzen kun je niemand aanspreken op zijn gedrag.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden