'Grens tussen fout en goed is soms vaag'

Psychologenvereniging kritisch over onderzoek naar affaire-Stapel

De grens tussen 'slodderwetenschap' en integer wetenschappelijk handelen is lang niet altijd zo duidelijk te trekken. Dat zegt sociaal-psycholoog Daniël Wigboldus, hoogleraar in Nijmegen en voorzitter van de ASPO, de vereniging van wetenschappers in de sociale psychologie.

Hij reageert daarmee op onderzoeker Pim Levelt, die de fraude van de voormalige Tilburgse hoogleraar Diederik Stapel onderzocht en deze week ook een aantal van diens naaste collega's verweet de wetenschappelijke integriteit te hebben geschonden.

Levelt typeert bijvoorbeeld het volgende geval als slodderwetenschap: onderzoekers herhalen een experiment net zo lang totdat ze het resultaat vinden wat hen aanstaat, en alleen dat vermelden ze in hun publicatie.

"Er kunnen heel goede redenen zijn om een experiment te herhalen", zegt Wigboldus. "Je kunt bijvoorbeeld achteraf concluderen dat je het niet goed hebt aangepakt. Dat kan blijken uit gesprekken met proefpersonen. Dan ontwerp je een nieuw experiment." Hij benadrukt wel dat, net als Levelt zegt, het daarbij essentieel is dat wetenschappers het resultaat dat ze zo vinden alsnog kritisch bekijken. "Je zou er dan voor moeten zorgen dat je het experiment nog een keer herhaalt, om te kijken of je resultaat klopt."

Wigboldus bestrijdt verder de conclusies van Levelt niet. Hij is geschrokken van de omvang van de fraude en het feit dat het ook om collega's van Stapel gaat. In het boek dat Stapel gisteren publiceerde, zegt hij dat veel meer van zijn collega's de neiging hadden vooral onderzoek te doen dat hun eigen verwachtingen bevestigde. De Erasmus Universiteit Rotterdam heeft deze week besloten om alsnog alle artikelen van consumentenpsycholoog Dirk Smeesters te laten onderzoek op fraude. Daarbij zullen ook de co-auteurs van Smeesters onder de loep worden gelegd. Eerder werden alleen drie artikelen van Smeesters onderzocht, waarop de psycholoog ontslag nam.

Wigboldus denkt niet dat het hele vakgebied van de sociale psychologie is besmet. "We moeten het ons wel aantrekken dat dit zo lang onopgemerkt is gebleven onder vakgenoten." Psychologenvereniging ASPO heeft al maatregelen genomen om de kans op fraude kleiner te maken, zoals ervoor zorgen dat onderzoeksgegevens worden opgeslagen en aanmoedigen dat sociaal-psychologen elkaars onderzoek herhalen om te kijken of de resultaten echt kloppen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden