Greenwald had geen idee van NSA

Klokkenluider Snowden moest blogger/journalist alles leren over geheimhouden

BAS DEN HOND

Hij verdiende het niet. Glenn Greenwald verwierf enige bekendheid als journalist, blogger of activist (daarover straks meer) op het gebied van burgerrechten. Maar toen een zekere 'Cincinnatus' hem in 2012 onthullingen beloofde die hij alleen wilde sturen in mails die niet onderschept konden worden, had hij geen idee wat deze mailer hem aanbood. Greenwald moest een programma installeren, Pretty Good Privacy (PGP), maar stelde dat almaar uit. Het contact liep dood.

Een jaar later was de Amerikaan in Hong Kong. Een paar hotels verderop zat Edward Snowden, NSA-klokkeluider, hem de ene wereldprimeur na de andere te leveren over de grote schaal waarop inlichtingendiensten Amerikaanse burgers in de gaten houden. Greenwald was met hem in contact gekomen via Laura Poitras, een documentairemaakster. Zij vond het vanzelfsprekend dat je PGP gebruikte voor het ontvangen van delicate documenten. Ze ontsleutelde die alleen op een computer die nog nooit met het internet verbonden was geweest - omdat je nooit wist wie er meelas.

Na dagen van interviewen, lezen en schrijven voor zijn blog op de site van The Guardian dacht Greenwald daar in Hong Kong opeens aan die geheimzinnige Cincinnatus. En stuurde hem een mailtje: ik gebruik nu PGP, kom maar op met je onthulling. Bij zijn volgende bezoek aan Snowden lachte die hem vriendelijk uit: hij was Cincinnatus. Dat Greenwald nu een van de bekendste journalisten ter wereld is, dankt hij meer aan de vasthoudendheid van zijn klokkeluider dan aan zijn nieuwsneus.

Het zij hem vergeven, want sindsdien heeft Greenwald zich samen met Poitras goed van zijn taak gekweten. Hoe hij dat precies deed, heeft hij heel leesbaar opgeschreven in zijn deze week verschenen boek 'De afluisterstaat'.

Voor wie de onthullingen van Snowden heeft gevolgd, is veel in het boek al bekend. Maar Greenwald dist het op met de nodige smeuïge achtergrondinformatie, en hier en daar een leuk onthullinkje. Bijvoorbeeld dat intern de NSA, het National Security Agency, gewoon als doelstelling noteert dat 'alles' afgetapt moet worden. En dat de Amerikaanse regering aan de vooravond van belangrijke onderhandelingen bij de VN eventjes de voorgenomen standpunten van diverse regeringsdelegaties bij de NSA opvraagt. En krijgt.

Behalve de spannende ontstaansgeschiedenis van zijn wereldprimeur, en het overzicht van alle onthullingen, kraakt Greenwald in zijn boek nog twee noten: de reacties van de politiek op zijn werk, en de rol van de media.

Snowden wilde niet zozeer het werk van de NSA onmogelijk maken, als wel er een debat over op gang brengen. Dat is een discussie die ook Greenwald van harte wenste. Vandaar misschien dat hoge ambtenaren en Congresleden suggereerden dat hij eerder een medeplichtige was dan een journalist, of anders wel een journalist die zich schuldig maakte aan heling. De in New York geboren Greenwald woont in Brazilië, en durfde tot voor kort niet meer naar de VS uit angst voor arrestatie.

Tot zijn verbijstering en woede hebben ook journalisten hem naar zijn rol gevraagd. Ze maken zich in zijn ogen tot voetveeg van de overheid die ze horen te bewaken. Dat kranten als The Washington Post en The New York Times bij primeurs die de nationale veiligheid zouden kunnen schaden overleg hebben met de regering, en daarna het nieuws maanden of zelfs jaren opzouten, vervult hem met minachting. The Guardian, waarvoor hij blogger was, deed dat met de NSA-verhalen op het laatste moment ook, om zich juridisch in te dekken. Inmiddels is hij bij de Britse krant weg en heeft hij zijn eigen site: theintercept.com.

Tegelijkertijd noemt Greenwald vele voorbeelden van journalisten die pal staan voor de persvrijheid en de bescherming van hun bronnen. De 'vierde macht' heeft gewoon meer dan één gezicht. Dat geldt ook voor hem. Terecht eist hij dat hij als journalist wordt gezien, én beschermd. Maar zijn aanpak is activistischer dan die van de gevestigde media. Hij moet dan ook niet vreemd opkijken als zij hem vragen naar zijn principes en naar zijn grenzen.

Hij kan zich getroost weten door het feit dat Snowden zelf uitstekend doorhad welk type journalist hem het beste kon helpen bij het wereldkundig maken van het NSA-schandaal. Toen die tenminste eindelijk zijn lesje computerkunde had geleerd.

Glenn Greenwald: De afluisterstaat. Edward Snowden, de NSA en de Amerikaanse spionage- en afluisterpraktijken. (No Place to Hide) Vertaald uit het Engels door Joris Vermeulen. Lebowski Publishers, Amsterdam; 332 blz. euro 19,95

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden